Profiel

Turnster Simone Biles vecht tegen stress - en tegen critici die haar zwakheid verwijten

Tokio 2020 Ze is niet alleen sporter, maar ook mens, zei de Amerikaanse turnster Simone Biles, die zich deze week terugtrok op de Spelen wegens mentale problemen. Niet iedereen is begripvol.

Simone Biles tijdens de landenwedstrijd.
Simone Biles tijdens de landenwedstrijd. Foto Mike Blake/Reuters

Toen een Amerikaanse journalist turnkampioen Simone Biles een week voor de Olympische Spelen vroeg wanneer zij het gelukkigst was in haar carrière, zei ze: „Eerlijk? Waarschijnlijk toen ik vrijaf was.”

Een opmerkelijk antwoord van een sporter die vier olympische titels won en negentien keer WK-goud. Maar turnen is niet het enige in haar leven, zei Biles dinsdag na haar terugtrekking uit de olympische landenwedstrijd en kort voor haar afmelding voor de individuele allroundfinale. Ze wilde zich richten op haar mentale gezondheid en weet nog niet zeker of zij volgende week deelneemt aan de individuele finales.

De 24-jarige routinier overviel velen met haar besluit, dat onbegrip en hoon oogstte. De Britse tv-host Piers Morgan vroeg zich op Twitter af of mentale gezondheid het gangbare excuus is geworden voor tegenvallende topsportprestaties – Biles scoorde matig tijdens de kwalificaties, waardoor de Verenigde Staten achter Rusland eindigden. „Wat een grap”, schreef Morgan. „Geef gewoon toe dat je het slecht hebt gedaan, fouten hebt gemaakt en beter je best gaat doen. Kinderen hebben sterke rolmodellen nodig, niet deze onzin.” En de Amerikaanse conservatieve opiniemaker Charlie Kirk zei: „We voeden een generatie zwakke mensen op, zoals Simone Biles. Zij laat de rest van de natie zien dat je in een miljoen stukjes breekt als het zwaar wordt.”

Maar Biles kreeg ook veel steun, onder anderen van haar beroemde landgenoot Michael Phelps, winnaar van 28 olympische zwemmedailles en zelf lang worstelend met een depressie. Tegen nieuwszender NBC zei Phelps dat de hoge verwachtingen van sporters, van olympiërs, verstikkend zijn. De schijnwerper staat voortdurend op hen gericht. „Maar niemand is perfect. Het is oké om niet oké te zijn.”

Naomi Osaka

Exact dezelfde woorden gebruikte toptennisster Naomi Osaka in haar essay voor Time Magazine, een maand na haar terugtrekking uit Roland Garros. Ook de Japanse lijdt aan depressies sinds ze in 2018 de US Open won. In Parijs zag ze op tegen de dagelijkse perspraatjes. Niet omdat ze iets tegen journalisten heeft, bezwoer ze, maar ze is geen geboren spreker, dus waarom zou ze zichzelf kwellen?

De felle reacties op Osaka’s besluit komen overeen met die op dat van Biles. Ze zou zich aanstellen, haar land beschamen. Ze zou niet beseffen dat de pers haar groot heeft gemaakt. Dezelfde Piers Morgan die Biles aanviel op Twitter, bestempelde Osaka als „een arrogant, verwend nest” en „nukkige, kleine madam”. Opvallend, want de met depressies worstelende oud-voetballer Paul Gascoigne verdiende volgens de tv-host „onze sympathie, geen spot”.

Simone Biles tijdens de landenfinale in Tokio. Foto Loic Venance/AFP

Sommigen concluderen daaruit dat er met twee maten gemeten wordt. Vrouwelijke topsporters die zich kwetsbaar opstellen worden weggehoond, mannen oogsten respect (getuige ook de goed verkopende boeken van getroebleerde oud-voetballers als Wesley Sneijder en Andy van der Meijde). Het zou getuigen van seksisme.

Maar sportpsycholoog Yannick Balk ziet daar onvoldoende bewijs voor. „Ik zie wel een algemene trend dat topsporters zich qua mentale gezondheid kwetsbaarder opstellen, zowel mannen als vrouwen. Sporters die zeggen: mentale blessures zijn net zo belangrijk als fysieke blessures. En ook die vergen tijd. Met één gesprek ben je er niet.”

Toenemende druk

Er komt, ook door sociale media, steeds meer druk op sporters, vindt Balk. Facebook, Twitter en Instagram bieden hun een podium, maar via diezelfde platformen kan de wereld zich ook tegen hen keren. „Soms vergeten we dat die superhelden ook mensen met twijfels en onzekerheden zijn. Ook al ben je als sporter nóg zo goed, dan kun je onder de druk bezwijken. En dan is het heel goed dat iemand als Biles een stap terugdoet en niet over haar grenzen gaat, zich daardoor misschien blesseert en achteraf moet zeggen: ik was mentaal niet helemaal fris. Had je haar critici dán eens moeten horen.”

Lees ook: Simone Biles, acrobaat van een andere planeet

Simone Biles vertelde deze week dat zij zich bij haar besluit had laten inspireren door Osaka. Net als de Japanse had ze niet zo veel plezier meer in haar sport. „Ik wilde iets leuks van deze Olympische Spelen maken voor mezelf, maar ik had steeds het gevoel dat ik het voor anderen deed. Het deed pijn dat dat waar ik zo van houd, mij is afgenomen. Ik ben niet alleen een sporter, maar ook een mens.”

De mens Biles is het vertrouwen in zichzelf wat kwijtgeraakt. Ze wordt ouder, voelt zich fysiek kwetsbaarder, maar wordt door haar roem en status tot steeds grotere risico’s gedreven. Haar meest recente sprong, de Yurchenko double pike, is de moeilijkste en gevaarlijkste in het vrouwenturnen. Niemand doet het haar na. Een filmpje dat op social media circuleert is al miljoenen keren bekeken, maar feit blijft wel dat ze bij een minuscuul foutje op haar hoofd kan vallen.

Pijnlijke enkels

Biles wilde de sprong in Tokio met een groot publiek delen, maar in aanloop naar de Spelen heeft ze de Yurchenko double pike niet kunnen perfectioneren, omdat ze, mede als gevolg van de moeilijkheidsgraad, pijnlijke enkels heeft. Haar coach Laurent Landi haalde haar over te wachten tot na aankomst in Japan. Maar met een kortere voorbereidingstijd neemt ze ook meer risico. En een sporter die in coronatijd vier olympische titels wil verdedigen staat toch al onder druk.

De eerste tekenen van onzekerheid zag je in juni, bij de olympische trials in St. Louis. Voor een uitzinnige horde fans – mobieltjes in de aanslag – stapelde Biles fout op fout op de tweede avond, na een gloedvolle overwinning op de eerste. „Het was niet mijn beste optreden, ik had het mentaal zwaar”, erkende Biles, die over zichzelf sprak alsof het twee personen betrof: „Simone van avond één heeft Simone van avond twee ver achter zich gelaten.”

Simone Biles op het onderdeel balk in Tokio. Foto Mike Blake/Reuters

Misschien wel door de gekte van die avond, na een relatief rustige coronaperiode, besefte Biles wat haar als gearriveerd sporter te wachten stond op het grootste sportevenement op aarde. En die gekte staat haar nou juist tegen. In vergelijking met andere turnsters is ze nonchalant en nuchter. „Zodra ze het gevoel heeft dat ze niet meer normaal kan zijn, denk ik dat ze ermee stopt”, zei coach Laurent Landi tegen The New York Times.

Zonder eten naar bed

Simone Biles was Simone Biles niet geweest, als zij als zesjarige niet geadopteerd was door haar grootvader Ron en diens tweede vrouw Nellie. Voor die tijd verruilde ze het ene pleeggezin voor het andere, omdat haar drugsverslaafde moeder geen zorg kon dragen voor haar, haar broer en twee zussen. Bij haar moeder, vertelde zij ooit, werd de kat gevoederd en gingen de kinderen zonder eten naar bed.

Maar in een witte buitenwijk van Houston had zij een goed leven. Min of meer per toeval belandde zij in een gymzaal. Een trainer daar viel voor de kwaliteit die later haar handelsmerk zou worden: hoe hoog ook haar tuimelingen door de lucht, ze komt altijd op haar voeten terecht. Biles mag door haar jeugd dan een hekel aan katten hebben, ze wordt wel vaker met het dier vergeleken.

Lees ook dit artikel uit 2018 over teamarts Larry Nassar

Later in haar loopbaan zou Biles in contact komen met Larry Nassar, teamarts van de Amerikaanse turnbond U.S.A. Gymnastics, die levenslang kreeg opgelegd voor seksueel misbruik van honderden turnsters. Een van de weinige keren dat Biles met de pers sprak over het misbruik in een ranch buiten Houston, was vorige zomer met het maandblad Vogue. „Ik voelde dat ik het wist, maar ik wilde niet aan mezelf toegeven dat het gebeurd was”, zei ze. „Omdat het voor mij voelde alsof Amerika wilde dat ik perfect moest zijn.”

Iemand die ‘bevlekt’ is, zo redeneerde ze, kon geen lieveling zijn. En sportvrouwen die olympische medailles winnen, worden nationale lievelingen.

Misbruik

Hoe sterk Biles geleden heeft onder het misbruik blijkt onder meer uit de passage in Vogue waarin zij vertelt over de periode dat zij op zichzelf ging wonen, in de zomer van 2017. „Op een bepaald moment sliep ik zo vaak omdat dat voor mij het dichtst bij de dood was zonder mezelf pijn te doen. Het was een vlucht voor al mijn gedachten, voor de wereld, voor waar ik mee moest omgaan.”

Na haar besluit van deze week leek Biles indirect op het misbruik terug te komen, door een bericht te delen van voormalig turnster en coach Andrea Orris op Instagram. Die herinnerde eraan dat Biles tijdens haar kinder- en tienerjaren „gemolesteerd” is door haar teamarts, en dat dezelfde man, „haar roofdier”, werd beschermd door de organisatie waarvoor Biles uitkwam: U.S.A. Gymnastics. Een organisatie waarover zij eerder zei, dat ze zich verraden voelde. „Dit meisje heeft op 24-jarige leeftijd meer trauma’s doorstaan ​​dan de meeste mensen ooit in hun leven zullen doormaken”, aldus Orris.

„Misschien is er nu nog een tweedeling”, zegt sportpsycholoog Balk over de uiteenlopende reacties op het besluit van Biles: van ‘wat knap’ tot ‘verman je eens’. „Maar hopelijk komt er een tijd dat het geaccepteerd en gerespecteerd wordt dat sporters een stap terugdoen als zij door een mindere fase gaan.”

Simone Biles op de Spelen in Tokio. Gregory Bull/AP

En dat is hard nodig, zegt hij, want hoewel het merendeel van zijn cliënten achttien jaar of ouder is, vinden steeds meer kinderen en jongeren de weg naar zijn praktijk (de jongste was een turner van negen). „Hoe jonger sporters het predikaat ‘talent’ krijgen, hoe groter de problemen later in hun sportloopbaan – áls het daar al van komt.”

Mentale begeleiding

Door acceptatie bij volwassen sporters komt er ook meer aandacht voor de mentale begeleiding van jonge sporters, zegt hij. „En dan bedoel ik niet alleen het visualiseren van oefeningen, maar ook iemands persoonlijke ontwikkeling.”

Uit het streven naar topprestaties komen heel veel mooie dingen voort, zegt Balk, zoals zelfontplooiing en het ontvluchten van armoede. „Maar topsport heeft ook een keerzijde en de kunst is er toch jaren plezier aan te beleven.”

Voor Simone Biles hebben de positieve reacties nu al wat opgeleverd, schreef ze donderdag op Twitter. „De stortvloed aan liefde en steun doen mij beseffen dat ik meer ben dan mijn prestaties en turnen, iets dat ik eerder nooit echt geloofde.”