Oligarch in de aanval na boek over ‘corruptie’ in entourage Poetin

Smaadproces Londen De Britse journalist Catherine Belton schreef dat de steenrijke Rus Roman Abramovitsj voetbalclub Chelsea in opdracht van Poetin kocht. Hij beschuldigt haar van smaad. Slaagt die harde tactiek?

Roman Abramovitsj, eigenaar van Chelsea, nadat de club op 29 mei de Champions League won in Portugal.
Roman Abramovitsj, eigenaar van Chelsea, nadat de club op 29 mei de Champions League won in Portugal. Foto Alex Caparros / UEFA via Getty

De steenrijke Russische oligarch Roman Abramovitsj heeft de Britse voetbalclub Chelsea niet gekocht om het Westen te corrumperen, laat stáán dat hij de persoonlijke bankier van Vladimir Poetin is. Daarmee opende de verdediging van Abramovitsj’ advocaat in een geruchtmakende smaadzaak die deze week begon aan het Hooggerechtshof in Londen.

Daarin klaagt de Kremlin-vertrouweling Abramovitsj de Britse journaliste Catherine Belton en haar uitgever Harper Collins aan wegens smaad. Belton was tussen 2003 en 2013 correspondent in Moskou voor onder meer Bloomberg en de Financial Times.

Lees ookEen schokkend boek over de weggesluisde miljarden van Poetin en zijn vrienden

Vorig jaar publiceerde Belton het boek Putin’s people. How the KGB took back Russia and then took on the West. Het is een gedetailleerd verslag van de manier waarop Vladimir Poetin opklom tot president en de Russische economie en politiek in twintig jaar tijd onder controle heeft weten te brengen van hemzelf en een kleine groep Petersburgse intimi, en hoe zij vervolgens de gestolen miljarden gebruikten om Britse politici, bedrijven en zelfs rechters te corrumperen.

Belton baseert haar zeer nauwkeurig gedocumenteerde relaas op tientallen bronnen binnen en buiten Rusland. Haar belangrijkste gesprekspartner is de in ongenade gevallen bankier Sergej Poegatsjov, die naar eigen zeggen jarenlang fungeerde als vertrouweling van Poetin en zo kennis zegt te hebben van vele geruchtmakende deals tussen Poetin en zijn inner circle om hun macht en vermogen te spekken. Abramovitsj staat bekend als een van Poetins trouwste adjudanten. Hij vergaarde in de loop der jaren een vermogen van ruim 12 miljard dollar, waarmee hij een extravagante leefstijl bekostigt. Zo kocht hij in 2010 het op twee na grootste zeiljacht op aarde, ter waarde van 350 miljoen euro.

Geliefde voetbalclub

Belangrijke inzet van de rechtszaak is de passage waarin Abramovitsj er door Poegatsjov van wordt beschuldigd voetbalclub Chelsea in 2003 te hebben gekocht in opdracht van Poetin. Dit om de Britse hearts and minds te winnen voor de Russische zaak. „Poetin vertelde mij persoonlijk over zijn plan om Chelsea te kopen om Ruslands invloed en aanzien te vergroten, niet alleen bij de elite maar bij de gewone Britten”, vertrouwde Poegatsjov Belton toe in een interview in 2017. Volgens Poegatsjov zou Poetin eerst hem hebben benaderd om „Engeland te infiltreren”. Poetin zou van mening zijn geweest zijn dat het aankopen van de geliefde voetbalclub net zoiets zou zijn als het opkopen van alle Britse pubs, aldus de oligarch. Bijkomend voordeel zou zijn dat de aankoop de Russische invloed in de FIFA zou vergroten. De club kwam voor 60 miljoen pond in Russische handen.

Hoewel Beltons boek niet het eerste is waarin hechte Kremlinrelaties van de loyale, 54-jarige Abramovitsj onder de loep worden genomen, liet de zakenman de spectaculaire beschuldigingen niet over zijn kant gaan. Woedend stapte hij naar de rechter om rectificatie te eisen van maar liefst 26 passages in het boek, waarin hij ten onrechte zou worden neergezet als verlengstuk en persoonlijke kashouder van Poetin.

Gevreesd wordt dat winst voor eisers journalisten van onderzoek zal weerhouden

In eerste instantie trok hij op met zijn niet minder machtige mede-oligarchen Michaïl Friedman (van de Russische Alfa Bank) en Pjotr Aven. Met hen wist Harper Collins echter buiten de rechtbank tot een vergelijk te komen. Belton wordt in een andere rechtszaak tevens aangeklaagd door het Russische staatsoliebedrijf Rosneft.

Abramovitsj weigerde te schikken. Bij de eerste hoorzitting afgelopen woensdag stelde zijn advocaat Hugh Tomlinson dat Beltons omschrijving van de vermeende corrupte relatie tussen Poetin en Abramovitsj duidelijk „lasterlijk” is. Ook beschuldigde hij haar van „luie onzorgvuldigheden” in haar analyse van Abramovitsj’ positie in Rusland. De advocaat voegde daaraan toe dat zijn cliënt niet lichtvaardig naar het gerechtshof was gestapt, en zich ervan bewust was dat die stap kon worden opgevat als een „aanval op de journalistiek van algemeen belang”, citeerde The Guardian.

Gevreesde advocaat

Met Tomlinson heeft de steenrijke oligarch een bekende en gevreesde advocaat in de arm genomen, die ruime ervaring heeft in privacy- en smaadzaken en de verdediging van de reputatie van beroemdheden. In eerdere jaren stak de 67-jarige jurist een stokje voor de publicatie van dagboeken van prins Charles en verdedigde hij verschillende sterren wier telefoons waren gehackt.

Belton kreeg de afgelopen weken veel steun van collega’s en vanuit de internationale politiek. Velen vrezen dat winst voor de eisers zal resulteren in meer rechtszaken in Rusland en elders en journalisten ervan zal weerhouden onderzoek te doen naar corruptiezaken. In Rusland is het gangbaar dat machtige oligarchen die door de media op de korrel worden genomen, hard van zich afslaan met rechtszaken tegen juridisch veelal weerloze journalisten. Om onderzoeksjournalisten binnen de EU beter te beschermen tegen dergelijke praktijken riep de Europese Commissie eerder dit jaar op tot nieuwe maatregelen om journalistieke vrijheden te beschermen.