Reportage

Transgender personen blij met nieuwe vlag, homo’s koesteren de oude

Inclusiviteit De nieuwe regenboogvlag heeft vijf nieuwe banen. „Los je discriminatie op met een extra streepje?”

De nieuwe inclusieve vlag, met vijf nieuwe banen, voor transgender personen, zwarte personen, personen van kleur en mensen die zijn gestorven aan aids of leven met hiv.
De nieuwe inclusieve vlag, met vijf nieuwe banen, voor transgender personen, zwarte personen, personen van kleur en mensen die zijn gestorven aan aids of leven met hiv. Foto Jeroen Jumelet/ANP

‘Ik ga hem echt niet ophangen”, zegt Oscar Rookhuijzen (41) resoluut. De eigenaar van gaybar Fame zit met enkele vaste gasten op zijn terras aan de Amstel in Amsterdam, en vindt de nieuwe regenboogvlag maar niks.

Op deze vlag prijken – naast de bekende zes banen rood, oranje, geel, groen, blauw en paars – ook zwart, bruin, lichtblauw, lichtroze en wit. Die laatste drie kleuren zouden transgender personen beter representeren, zwart en bruin staan voor zwarte personen, personen van kleur en mensen die zijn gestorven aan aids of leven met hiv. Pride Amsterdam, dat komende week zijn 25-jarig jubileum viert, verving vorig jaar al alle regenboogvlaggen door de nieuwe vlaggen.

„Wat bereik je met een vlag die elke tak van de boom apart houdt?”, zegt Ilkkan Erdogmus (23) staand naast Rookhuijzen. Hij vindt de oude vlag ook gewoon mooier. „Iedereen hoorde daarbij.”

Bij dragbar Lellebel even verderop wappert de ‘inclusieve’ regenboogvlag fier aan de gevel. „Omdat iedereen welkom is”, zegt eigenaar en dragqueen Tiffanie DeeLight (44). „Trans personen voelden zich niet gerepresenteerd door de oude.” Daar is Efa Reinewald (64), die aan de bar zit, het mee eens: „De regenboogvlag was niet inclusief.” En de mannen verderop die het tegenovergestelde zeggen? „Dat zijn niet de mensen die zich buitengesloten voelden”, zegt dragqueen Rose Hill (30), mede-eigenaar. „Als het jezelf niet treft, boeit het je niet.”

De regenboogvlag heeft een representatieprobleem. Sinds de introductie in 1978, bedacht door de Amerikaanse kunstenaar Gilbert Baker, neemt die wereldwijd een centrale plek in op prides en demonstraties, maar ook steeds vaker op commerciëlere uitingen. Daardoor werd die voor sommigen weinigzeggend.

Ondertussen kregen subgroepen eigen vlaggen. De gemeente Den Haag hijst op de Internationale Dag van Transgendervisibiliteit (31 maart) en Internationale Transgender Gedenkdag (20 november) geen regenboogvlag meer maar de transgendervlag (lichtblauw-lichtroze-wit). „Veel trans- en genderdiverse mensen voelen zich over het algemeen beter gerepresenteerd door de transgendervlag, volgens Transgender Netwerk Nederland”, schreef het Haagse college in maart. De belangenorganisatie bevestigt dat: „De vlag wordt nog vaak gezien als iets dat over enkel seksuele oriëntatie gaat.” De inclusieve vlag noemt een woordvoerder een „mooie ontwikkeling”.

Racisme en discriminatie

De voorloper van de inclusieve vlag is de ‘More Colour, More Pride’-vlag, die in 2017 werd geïntroduceerd in Philadelphia. Daarvoor werden een bruine en zwarte baan aan de regenboogvlag toegevoegd om racisme en discriminatie binnen de lhbtq-gemeenschap aan te kaarten. Algauw ging deze vlag de wereld over, ook vanwege de felle discussie erover: sommigen vonden het een ‘aantasting’ van een geliefd symbool. In 2018 besloot de Amerikaanse non-binaire designer Daniel Quasar het zwart en bruin, samen met de kleuren van de transgendervlag, in een driehoek op de vlag te zetten. Deze ‘Progress Pride’-vlag moest de nadruk leggen op „vooruitgang en inclusie”.

Langzamerhand lijkt deze ‘vooruitgangsvlag’ in Nederland de regenboogvlag van de troon te stoten. Hees gemeente Den Haag op Coming Out Day afgelopen oktober nog regenboogvlaggen op het stadhuis, op de Internationale Dag Tegen Homo-, Bi- en Transfobie in mei werd de nieuwe vlag gebruikt. Ook het ministerie van Sociale Zaken gebruikte toen de nieuwe. In Amsterdam-Zuid werd zelfs een hele metro-ingang in de elf kleuren gestoken. De Dokkumer Vlaggen Centrale, een van de grootste verkopers van het land, ziet dat de verhouding inmiddels al fiftyfifty is, de Veluwse Vlaggen Industrie zegt dat ze de nieuwe vlag nu vaker verkoopt dan de originele.

Wat bereik je met een vlag die elke boomtak apart houdt?

Ilkkan Erdogmus, gast van gaybar Fame

De vraag komt van onderaf. In Den Haag vroegen „meerdere organisaties en groepen uit de Haagse queer-gemeenschap” om het hijsen van de nieuwe vlag. Het ontwerp voor de Amsterdamse metro-ingang kwam er na een online verkiezing.

In Utrecht schreven vorig jaar achttien organisaties een brief naar wethouder Linda Voortman (emancipatie, GroenLinks) om de „intersectionele” vlag te hijsen op Coming Out Day. Initiatiefnemer Fayaaz Joemmanbaks van organisatie Colored Qollective legt uit: „Deze vlag benadrukt dat er binnen de lhbtqia+-gemeenschap ook gemarginaliseerde en onderdrukte groepen zijn, vooral queer personen van kleur en zwarte queer personen. We willen laten zien dat zij er ook toe doen.”

Over die onderlinge ‘onderdrukking’ in Nederland is weinig bekend. In het Verenigd Koninkrijk bleek uit een peiling in 2017 onder ruim 5.000 lhbtq’ers dat zo’n 60 procent van de zwarte lhbtq’ers en een derde van de trans personen discriminatie ervaart binnen de gemeenschap. In Nederland was in 2020 al Black Pride, als reactie op Pride Amsterdam, waarin de zwarte gemeenschap zich niet voldoende herkende.

Klanten vragen er vaker naar

„Blijf met je poten van m’n vlag af”, zou Hans Verhoeven (56) het liefst zeggen. Hij is een bekend activist binnen de Amsterdamse lhbtq-scene. De vlag heeft een grote symbolische waarde voor hem, zegt hij vanachter de toonbank van zijn gaylifestylewinkel in de Spuistraat. „Ik heb er honderden demonstraties mee gelopen.”

Een jaar lang weigerde hij de ‘inclusieve’ regenboogvlag te verkopen, „maar klanten vroegen er steeds vaker naar”. Hij wijst naar de 51 community-vlaggen die hij ook verkoopt, onder meer voor aseksuele en genderfluïde personen. „Hang de vlag van je eigen gemeenschap naast de regenboogvlag”, is Verhoevens suggestie.

De regenboogvlag vond hij nou juist universeel. De zes kleuren staan grofweg voor leven (rood), genezing (oranje), zonlicht (geel), natuur (groen), vrede (blauw) en spiritualiteit (paars). „Niet voor huidskleur.” Ontwerper Quasar probeerde dat betekenisverschil ook aan te geven, door de nieuwe kleuren niet in de banen, maar in een driehoek te vatten.

Lees ook de column van Clarice Gargard: Iedereen is moe van identiteitspolitiek

Bedenker Gilbert Baker, in 2017 overleden, koos juist voor de regenboog omdat die „alle genders en rassen vertegenwoordigt”, volgens de Gilbert Baker Foundation. Die organisatie begon twee maanden geleden zelf een petitie die pleit voor meer pride-vlaggen als emoji, waaronder de Progress-vlag. „Met elke vlag kunnen mensen de wereld laten zien wie ze zijn en hoe ze liefhebben. Dat zou Gilbert Baker van harte ondersteunen.”

Dat er racisme en discriminatie plaatsvindt binnen de lhbtq-gemeenschap, ontkennen de tegenstanders niet. „Maar los je dat op door een extra streepje?”, vraagt barman Sjoerd Knops (34) zich retorisch af in gaybar Montmartre. Ilkkan Erdogmus, gast bij bar Fame: „Ik ben een Turkse homoseksuele moslim. Als ik daarom turquoise erbij wil, krijg ik dat dan?”

En inderdaad ging in juni weer een nieuwe versie van de vlag rond. Daarop hebben ook intersekse personen een plekje – mensen die geslachtskenmerken hebben die niet uitsluitend horen bij ‘man’ of ‘vrouw’ . De Britse intersekse activist Valentino Vecchietti voegde het interseksesymbool, paarse cirkel op gele achtergrond, toe aan de driehoek van Daniel Quasar.

Fayaaz Joemmanbaks uit Utrecht is enthousiast, en gaat weer een brief schrijven. „De wethouder gaf al aan: als er volgend jaar een nieuwe vlag is, doen we die.”

Oscar Rookhuijzen heeft helemaal geen regenboogvlag meer buiten zijn bar Fame hangen. Om zijn heteroseksuele klandizie te vergroten.

Correctie (2 augustus 2021): in een eerdere versie van dit artikel stond de vlag verkeerd afgebeeld. Nu staat de juiste vlag afgebeeld.