Collectief Blauwdruk speelt het drama Lucifer (1654) van Joost van den Vondel.

Foto Michiel Landeweerd

Interview

Theatermakers Blauwdruk: ‘Juist onze afkeer van Vondel gaf veel inspiratie’

Interview Blauwdruk Theatercollectief Blauwdruk, vanaf woensdag te zien tijdens theaterfestival Boslab, houdt van barok theater over grote thema’s. „Geen ‘kopjes-koffie-toneel’.”

Een „verschrikkelijk drakenstuk”, „onbegrijpelijk” en „heel saai”. Zo omschrijven de jonge theatermakers Romijn Scholten, Tijn Panis en Bram Walter het drama Lucifer (1654) van Joost van den Vondel. Toch baseerden ze er hun nieuwe voorstelling Recht op de hemel op. Panis: „Juist de afkeer van dat stuk, gaf ons veel inspiratie.”

Het drietal vormt gezamenlijk Collectief Blauwdruk, dat vanaf dinsdag voor het tweede jaar op rij op jongemakersfestival Boslab in het Amsterdamse Bostheater staat. Een jaar geleden maakten ze er een uitbundige hertaling van Vondels Gijsbrecht van Aemstel (1637), die ze speelden op en rondom een drijvend vlot in de Bosvijver. Toeschouwers keken toe vanaf een waterfiets.

Het collectief speelde zichzelf destijds in de kijker met hun energieke, barokke spel en de slimme bewerking van Vondels zeventiende-eeuwse toneelklassieker. Ze maken volgens Walter geen „kopjes-koffie-toneel” maar houden van theater dat grote thema’s behandelt, die met veel dramatiek en theatrale gebaren worden vormgegeven.

Haat-liefdeverhouding met Vondel

„We hebben een soort haat-liefdeverhouding met Vondel”, legt Panis uit na een repetitie aan de rand van het bos, waar de voorstelling speelt rondom een meterhoge berg zand en kalk. „Stiekem zijn we enorme taalnerds: we kicken heel erg op rijm, metrum en bloemrijke taal. Maar als je met het oorspronkelijke materiaal de vloer op gaat, voelt het al snel langdradig aan.”

In Lucifer besluit God dat hij mensheid boven de engelen plaatst, waarop een aantal verongelijkte engelen een list bedenkt. Uiteindelijk liet Collectief Blauwdruk weinig van het bronmateriaal intact. Ze wilden het hebben over veranderende machtsposities en het afleggen van privileges. Alles wat ze niet konden gebruiken, gooiden ze overboord of herschreven ze.

Gevallen engelen

Een van de dingen die ze bijvoorbeeld tegenstond aan het oorspronkelijke stuk, was de invloed van God op het denken en handelen van de personages. Dus kozen ze ervoor God meteen in de proloog dood te verklaren. Panis: „Daardoor wordt het stuk veel actueler: de personages – de engelen – moeten dan zelf denken en interpreteren, in plaats van dat ze op een vaststaande waarheid kunnen terugvallen. We leven in een tijd zonder leidende religie of universele moraal. Daarop willen we reflecteren: hoe is het als er geen collectieve waarheid bestaat, die alle gezichten dezelfde kant op zet?”

In hun bewerking vangt het stuk aan als de engelen Gabriël, Belzebub en Lucifer vanuit de hemel op aarde zijn neergestort. Als gevallen engelen staan ze symbool voor de witte man, die zijn hele leven lang gewend was aan goddelijke orde en het altijd voor het zeggen had, maar ineens zijn positie moet bevragen. Omdat ze daar alle drie op een andere manier mee omgaan, raken ze steeds verder vervreemd van elkaar.

Zo nemen ze de gedesillusioneerde witte man, die hevig terugverlangt naar zijn afgenomen privileges, vrolijk op de hak. Bovendien willen ze laten zien dat de huidige maatschappij is versplinterd, zegt Panis. „Mensen grijpen zich vast aan iets waar ze in geloven, en dat wordt aan alle kanten steeds extremer. Als iedereen stenen naar elkaar gooit, raak je verder uit elkaar. Dan wordt het moeilijker om te luisteren of om in te schatten of iets pijn doet.”

Scholten: „De voorstelling gaat over grote politieke polarisatie, maar op toneel moet je dat terugbrengen naar de menselijke maat: kun je vrienden blijven zonder het met elkaar eens te zijn?”

Het politieke en het persoonlijke lopen steeds meer in elkaar over, stelt Walter. „Je hoort steeds vaker over families die uit elkaar spatten vanwege politieke opvattingen. Ergens is het begrijpelijk dat je wilt strijden voor je politieke ideeën, maar in hoeverre is dat je persoonlijke verbindingen waard? Door de absurditeit daarvan te tonen bij drie fictieve engelen, hopen we dat de toeschouwer dat bij zichzelf bevraagt.”

Boslab Theaterfestival, 27/7 t/m 7/8 Amsterdamse Bos. Inl: bostheater.nl