Hoe veilig was de ‘olympische’ KLM-vlucht?

Besmettingen Van de zeven bekende Nederlandse coronagevallen in Tokio reisden zes in hetzelfde KLM-vliegtuig. Zijn er fouten gemaakt?

Nederlandse vlaggen in het olympische dorp.
Nederlandse vlaggen in het olympische dorp. Foto Stanislav Kogiku / Getty Images &

Hij eet alleen op zijn kamer en traint zijn ruiters van afstand, via geluidsapparatuur die een paar honderd meter kan overbruggen. Voor Alex van Silfhout, de Nederlandse dressuurbondscoach, geldt in Tokio een extra streng regime, omdat hij op de vlucht naar Japan in de buurt zat van iemand die na aankomst positief testte op corona. Hij vindt de regeltjes „ongemakkelijk,” maar hij is begripvol en „al lang blij” dat hij zijn werk kan blijven doen.

De coach vloog op vrijdag 16 juli met KLM en Air France via Parijs naar Tokio – de enige mogelijkheid die dag – en zat aan boord met onder meer het Franse hand- en basketbalteam. Iedereen was drie keer getest voor vertrek, de laatste keer maximaal 72 uur van tevoren.

Op Schiphol konden sporters en staf in de businesslounge plaatsnemen, gescheiden van andere passagiers, en tijdens de overstap ging iedereen linea recta naar de gate. „Shoppen werd door NOC-NSF ontraden”, zegt van Silfhout.

Voor zover hij kan inschatten werden alle maatregelen die getroffen hadden kúnnen worden, ook getroffen door de sportkoepel. In het vliegtuig deden passagiers hun mondkapjes alleen af om te eten. Het kwam dan ook geen moment in hem op dat er tussen zijn medepassagiers een besmet persoon kon zitten. „Maar kennelijk is er toch iemand doorheen geglipt”, zucht de bondscoach.

Sinds Van Silfhout weet dat hij in close contact is geweest – en dat hoorde hij pas vier dagen na aankomst, „rijkelijk laat” –, wordt hij in Tokio elke dag twee keer getest, vooralsnog steeds negatief. Deze dinsdag en woensdag hoopt hij de dressuurruiters naar een of meerdere medailles te begeleiden.

Geen van de crewleden positief

Vier sporters en één staflid van de Nederlandse equipe die een dag later met een lijnvlucht van KLM naar Tokio vlogen, hadden minder geluk. Ze bleken allemaal besmet en zagen hun olympische droom vervliegen. Ook NOS-commentator Jeroen Elshoff, die op dezelfde vlucht zat, testte positief. Zo zaten van de zeven bekende Nederlandse coronagevallen in Tokio zes in hetzelfde KLM-vliegtuig. De Tsjechische delegatie heeft zelfs veertien positieve gevallen gemeld die met eenzelfde vliegtuig naar Japan reisden.

Wat zegt dat? En: zijn er fouten gemaakt? Dat laatste is moeilijk vast te stellen zolang niet duidelijk is waar en hoe mensen precies zijn besmet. Het is verleidelijk te concluderen dat het tijdens de lijnvlucht is misgegaan, zeker als je bedenkt dat sporters, staf, journalisten en gewone passagiers door elkaar hebben gezeten, elf uur lang in een relatief kleine ruimte. Reizigers die niet naar de Spelen gingen hadden een negatieve test van maximaal 72 uur oud nodig om mee te mogen, terwijl sporters, staf en journalisten aan strengere eisen moesten voldoen.

Lees ook dit artikel: Nederlandse roeiers in afzondering na drie coronabesmettingen

Het AD meldde maandagavond bovendien dat het KLM-personeel ongetest aan boord ging. Een woordvoerder bevestigt dat – alleen een temperatuurcheck is vereist –, maar benadrukt dat geen van de crewleden later positief is gebleken.

Sporters reizen altijd in plukjes

NOC-NSF en de KLM verwijzen bij kritische vragen naar een recent onderzoek van het RIVM en het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum NLR. Dat stelt dat ventilatie en zogenoemde HEPA-filters de kans op besmettingen in vliegtuigen relatief klein maken. Daarbij testten op de KL861 alle passagiers negatief bij vertrek én aankomst, stelt NOC-NSF. De sportkoepel vindt het daarom „aannemelijk” dat de besmettingen na aankomst plaatsvonden, bijvoorbeeld tijdens de lange wachttijden op de luchthaven.

Toch zijn niet alle experts ervan overtuigd dat het systeem aan boord waterdicht is. „Het protocol is goed, maar niet 100 procent dekkend”, zei luchtvaartdeskundige Joris Melkert van de TU Delft afgelopen weekend bij de NOS. „Gemiddeld wordt de lucht iedere twee tot drie minuten ververst, en een stukje gerecirculeerd. Maar je zit natuurlijk wel met zijn allen op elkaar. Als je buurman zit te niezen of hoesten zonder mondkapje, dan komt dat wel jouw kant op.”

Daar komt bij dat het onderzoek waar KLM en NOC-NSF naar verwijzen geen rekening houdt met de Deltavariant van het coronavirus, die veel besmettelijker is dan de varianten waarmee is getest. Ook richtte die studie zich op de verspreiding via zogenoemde ‘aerosolen’, niet op de mogelijkheid dat rondlopende passagiers het virus overdragen, bijvoorbeeld door te hoesten.

Lees ook dit artikel: Geld en prestige werden belangrijker dan de sporter, deze Spelen móésten dus doorgaan

Of NOC-NSF overwoog vluchten te charteren, exclusief voor de Nederlandse equipe, wilde een woordvoerder van de sportkoepel maandag niet zeggen. Volgens een ingewijde is dat heel duur en reizen sporters altijd in plukjes naar de Spelen, omdat ze verschillende schema’s hebben. Daarbij is het maar de vraag of een gecharterde vlucht veiliger was geweest: het Tsjechische team koos voor die optie.

Volgens KLM is in aanloop naar en tijdens de Spelen uitgebreid contact geweest met NOC-NSF over vervoerskwesties. „De leden van TeamNL zaten tijdens de vlucht verdeeld over drie secties – economyclass, comfortclass en businessclass –, maar werden zo veel mogelijk bij elkaar gezet”, aldus een woordvoerder. „Waar mogelijk zijn middenstoelen vrijgelaten.”

NOS-journalist Elshoff (hij zit in quarantaine in Sendai) vertelt dat hij in het vliegtuig „tamelijk ver” verwijderd was van degenen die later positief zijn getest. „En voor zover ik kon zien, hielden passagiers hun mondkapjes op, behalve bij het eten. Ik heb maar één keer mijn plek verlaten – om naar het toilet te gaan.”

Lees ook dit interview met Candy Jacobs: ‘Nooit in mijn leven ben ik zo verdrietig geweest’