Recensie

Recensie

Vervangt dit boek inderdaad die peperdure MBA, zoals het belooft?

De persoonlijke MBA Overzichtelijk en nuttig voor wie zich wil verdiepen in ondernemerschap. Maar het ‘opleidingvervangende’ boek van Josh Kaufman is ook pretentieus en nogal Amerikaans.

Zakenmensen ontspannen in New York.
Zakenmensen ontspannen in New York. Foto Andrew Lichtenstein/Getty Images

Het begon als een nevenproject. Josh Kaufman werkte bij multinational Procter & Gamble en deed in zijn vrije tijd aan zelfstudie. De Amerikaan las alle boeken en blogs over zakendoen die hij kon vinden, om zo zijn kennis en vaardigheden te verbeteren. Hiermee stelde hij zijn ‘eigen MBA’ samen. Als alternatief voor de dure en tijdrovende officiële MBA-businessopleiding die hij besloot niet te volgen.

De literatuurlijst werd langer en langer en vervolgens begon Kaufman ook zelf over ondernemen te schrijven. Uiteindelijk zegde hij zijn baan op om zich volledig op het project te kunnen toeleggen. In 2010 verscheen zijn boek The Personal MBA: een stoomcursus ondernemen, waarin hij de basisbeginselen en belangrijkste termen van zakendoen uitlegt. In 2020 kwam er een herziene versie uit en een jaar later de Nederlandse vertaling: De persoonlijke MBA.

Nog sterker dan zijn geloof in zelfstudie is Kaufmans afkeer van de MBA. In het eerste hoofdstuk van het boek - „Waarom zou je dit boek moeten lezen?” – trekt hij fel en uitgebreid van leer tegen de opleiding. Je leert er over „waardeloze en gedateerde concepten”, en „99 procent van de essentiële werkzaamheden die tot de dagelijkse werkelijkheid van zakenmensen behoren, komen tijdens de studie niet aan de orde”.

En dan moet het ergste nog komen: dat je jezelf voor de rest van je leven in de schulden steekt, omdat het collegegeld voor een gewone sterveling onbetaalbaar is. Nee, van „bedrijfskunde” komt alleen maar ellende.

Bedrijfskunde is geen MBA

Wat direct opvalt, is de vergissing van de vertaler. In deze Nederlandstalige uitgave worden per abuis de termen MBA en bedrijfskunde afgewisseld. Bijvoorbeeld: „Maar het probleem is dit: een studie bedrijfskunde is duur, en elk jaar gaat de prijs omhoog. Tenzij je rijk bent of een grote beurs in de wacht weet te slepen, zul je geld moeten lenen, met je toekomstige verdiensten als onderpand.” En: „Met een hoge schuldenlast en een twijfelachtig rendement is een studie bedrijfskunde geen goede investering, maar eerder een valkuil waarvoor je moet oppassen.”

Dat klinkt nogal dramatisch. Kun je alleen bedrijfskunde studeren als je al rijk bent? Stappen al die achttienjarige eerstejaarsstudenten aan het eind van de zomer werkelijk in een valkuil? Pas op, het gaat hier om twee heel verschillende opleidingen die door elkaar worden gehaald. Een universitaire studie bedrijfskunde bestaat uit de ‘klassieke’ bachelor en master en daar betaal je in Nederland het reguliere collegegeld voor - ruim 2.000 euro. (En dit jaar, met de ‘coronakorting’ voor beginnende studenten, slechts de helft.) Dat is bepaald niet de „schuldenlast” waar Kaufman voor waarschuwt.

MBA staat voor Master of Business Administration en is – anders dan een reguliere universitaire master – parttime, beroepsgericht en bestemd voor studenten die al een mastertitel hebben. De kosten zijn een stuk hoger dan die van een gewone master. Bij de Vrije Universiteit Amsterdam, bijvoorbeeld, kost een tweejarige MBA zo’n 20.000 euro.

Goed, Kaufman heeft het dus over die dure MBA. Maar ook die is in Nederland toch echt weer vele malen goedkoper dan de honderdduizend(en) dollars die een MBA aan een prestigieuze Amerikaanse universiteit kan kosten. Dan rijst de vraag: hoe relevant is de claim van een ‘opleidingvervangend boek’ dan voor de Nederlandse student die zichzelf, anders dan zijn Amerikaanse soortgenoot, geen eeuwige molensteen van studieschuld om de nek bindt als hij zich inschrijft voor deze opleiding?

Vervolgens haalt de auteur onderzoek aan waaruit blijkt dat een MBA-opleiding nauwelijks rendabel is. Zakenmensen die in het bezit zijn van het diploma, doen het niet beter en verdienen niet meer dan wie het vak in de praktijk heeft geleerd, zo blijkt. Ja, dan kun je beter dit boek aanschaffen voor een paar tientjes.

Rendement

In de Amerikaanse context heeft Kaufman natuurlijk wél gelijk. Een ton voor een tweejarige opleiding is absurd en schandalig. Maar zijn aanklacht zou gericht moeten zijn tegen het hele Amerikaanse (hoger) onderwijssysteem, dat fundamenteel ongezond is. Ook law school kost al gauw 50.000 dollar (42.000 euro) per jaar. De kans dat je rendement haalt uit zo’n studie, is heel klein, simpelweg omdat je zo ontzettend lang bezig bent met terugbetalen van je studieschuld. Waarom gaat Kaufman er dan vanuit dat de kwaliteit van de opleiding debet is aan het magere rendement? Daar geeft hij geen concrete voorbeelden van.

Wat aan de gemiddelde Nederlandse lezer ook minder besteed is, is de enorme hoeveelheid inspirational quotes waar Kaufman mee strooit. Dat is niet ongebruikelijk binnen het genre van management- en zelfontwikkelingsboeken, vooral wanneer de auteur afkomstig is uit de Verenigde Staten. Het is vaak ook leuk en nuttig – welke aanstormende ondernemer wil er nu geen wijze raad van ondernemershelden als Warren Buffett en Henry Ford? Maar om nu iedere paragraaf te openen met Einstein, Nietzsche, Shakespeare, Goethe en Cicero? „Grootheid is voor iedereen weggelegd, want iedereen kan dienen” – Martin Luther King, mensenrechtenactivist, onder het kopje ‘dienstverlening’. Dat wordt wat potsierlijk.

Kruidenthee

De persoonlijke MBA biedt wél een degelijk en toegankelijk overzicht van de basisbeginselen van ondernemerschap. Van marketing tot systeemanalyse en van financiën tot samenwerken (en zo nu en dan wat vaderlijk advies: „Drink kruidenthee en slaap minimaal acht uur per nacht”). Dit wil je als (beginnend) ondernemer allemaal weten. Kaufman legt een schat aan begrippen op een prettige manier uit, verdeelt ze in overzichtelijke, korte paragrafen en illustreert ze met successen en missers van grote bedrijven als Apple en Toyota. Kortom, De persoonlijke MBA is een bijzonder nuttig boek voor iedereen die zijn kennis over de fundamenten van ondernemen eens wil uitbreiden.

Maar is het een vervanging van een MBA?

„Het beeld dat klanten zich vormen van kwaliteit is afhankelijk van twee subjectieve criteria: verwachtingen en prestaties”, schrijft Kaufman in het hoofdstuk ‘Waardelevering’. Hij geeft het voorbeeld van schoenverkoper Zappos. Het bedrijf zorgt dat de bestelling eerder bij de klant wordt bezorgd dan aangekondigd. Het resultaat is een positief verraste klant, wiens verwachtingen worden overtroffen. De kwaliteit van de schoenen is niet toegenomen, maar wordt door de verrassing wel hoger gewaardeerd. Dat is „emotionele meerwaarde”. Kaufman schrijft: „Je kunt deze relatie weergeven in de vorm van een quasivergelijking die ik het Verwachtingeneffect noem: kwaliteit = prestaties min verwachtingen.”

Het omgekeerde ervaart de lezer bij De persoonlijke MBA. Wanneer mij wordt verzekerd, verkopersoverdrijving daargelaten, dat één boek een hele opleiding kan vervangen, zijn mijn verwachtingen hooggespannen. Wanneer het boek vervolgens ‘gewoon’ erg goed blijkt te zijn, ben ik onnodig teleurgesteld. Was het boek daarentegen iets bescheidener aangeprezen, dan was ik na het lezen juist positief verrast en had ik het door deze emotionele meerwaarde hoger gewaardeerd.

„Beloof nooit meer dan je waar kunt maken”, Publilius Syrus, Syrisch-Romeinse mimespeler en schrijver van aforismen, eerste eeuw voor Christus.

Josh Kaufman: De persoonlijke MBA. A.W. Bruna Uitgevers, 512 pagina’s, 2021 (herziene uitgave), 24,99 euro (paperback)

●●●●●