De toekomst van een ontspoord adoptiekind

De Zitting Na zijn adoptie uit Brazilië was Victor (19) een knuffelkind. Totdat hij ging spijbelen en ging stelen en een casino overviel. Krijgt hij een straf voor volwassenen of verdient hij ‘jeugd-tbs’?

De Zitting

De jongen met de rastavlechtjes is op papier volwassen. Hij schopte het tot jongste reiniger in het huis van bewaring waar hij al meer dan een jaar vastzit op verdenking van een gewapende casino-overval en gewelddadige winkeldiefstal. En toch hoort hij nu een PIJ-maatregel tegen zich eisen, plaatsing in een inrichting voor jeugdigen met intensieve begeleiding, in de volksmond jeugd-tbs.

De negentienjarige Victor, op zijn derde uit Brazilië geadopteerd, balt zijn vuisten en knijpt zijn knokkels wit. Drie jaar onvoorwaardelijke PIJ? „Dat slaat helemaal nergens op”, klinkt het verontwaardigd uit het verdachtenbankje. Weet de officier wel dat dit drieletterwoord „grote negatieve invloed” op zijn leven zal hebben? „Geef me liever een gevangenisstraf. Ik heb niet voor niks nooit willen meewerken aan jullie observatie in de jeugdkliniek.”

Ach Victor. Als ontspoord adoptiekind leeft hij in de houdgreep van een hechtingsstoornis en is hij volgens deskundigen verminderd toerekeningsvatbaar. „Heeft hij pech of juist geluk dat ik alle strafzaken tegen hem heb gedaan”, vraagt de officier van justitie. De vorige keer kreeg hij voor brandstichting, een woningoverval en pinnen met een gestolen pas een voorwaardelijke jeugdstraf. „We gaven je toen het voordeel van de twijfel. Je ging begeleid wonen en mocht jezelf buiten bewijzen.”

Maar die kans heeft Victor niet gepakt. Nog geen maand later zat hij weer vast. Hij was een casino binnengelopen, had een medewerkster met een wapen bedreigd en haar gedwongen geld in een tas te stoppen, 2.500 euro bleek later. Drie dagen later werd hij van straat geplukt nadat hij met een mattie herenparfums uit een drogisterij had gestolen en in het voorbijgaan een verkoopster tegen de grond had gewerkt.

Heeft Victor pech of juist geluk dat deze aanklager al zijn strafzaken deed?

„Ik heb tot taak de rode draad in jouw dossier te bewaken”, zegt de aanklager. „De kans die we jou de vorige keer boden was een grote verantwoordelijkheid. Het is heel pijnlijk en teleurstellend dat jij die niet gegrepen hebt. Want het draait vandaag niet alleen om de best passende oplossing voor Victor, om de vraag: wat maakt jouw kansen op een toekomst het grootst. We dragen ook verantwoordelijkheid naar het slachtoffer en naar de maatschappij.”

Begrijp de officier niet verkeerd. Hij is sinds 1993 belast met jeugdcriminaliteit en gunt de verstandelijk beperkte verdachte „een positieve ervaring” na het lezen van het 46 pagina’s dikke observatierapport vol schrijnende tegenslagen. Ernstig verwaarloosd door zijn zwaar verslaafde biologische moeder – zijn vader werd vermoord. Opgegroeid in een Twents grensdorp als enig kind van kleur. Totdat het ‘knuffelkind’ opstandig wordt – dat gebeurt geadopteerden vaker – en uit de bocht vliegt. Diefstallen. Spijbelen. Blowen. Weglopen. Brand stichten.

Heeft Victor pech of juist geluk dat deze aanklager al zijn strafzaken deed?

Gedragskundigen zien in de observatiekliniek een jongen die zich voordoet als volwassene en daarin zelf is gaan geloven. Maar dat zelfbeeld klopt niet. „De persoonlijkheidsontwikkeling is nog onvolgroeid”, schrijven ze, er is „een forse impulscontroleproblematiek” en ,,een gebrekkige identiteitsopbouw”. Achter het harde pantser schuilt een kwetsbaar kind met empathie en een geweten dat ontwikkeld en versterkt moet worden. Denk je, vraagt Victor de psycholoog, dat ik het casino heb overvallen om de medewerkster een trauma te bezorgen? „Dat gun ik niemand.”

Jij zult nu zelf wat moeten doen, Victor, zegt de officier. „De kans is levensgroot dat je weer de fout in gaat. Je hebt ook een wietverslaving. Tegelijkertijd zie ik hier ook een jongen zitten, dat zegt de reclasseringswerker ook, daar zitten ook goeie dingen in. Je moet het lef krijgen die naar boven te halen. En dat lukt alleen als de rechtbank jou een gedwongen PIJ-maatregel oplegt bovenop de straf die je voorlopige hechtenis hebt gezeten.”

PIJ gaat de advocaat te ver. De eerdere behandeling is nooit op gang gekomen. „Dat lag aan de hulpverleners.” Moet dat dan mijn cliënt worden aangerekend? „Hij heeft die kans waar de officier over spreekt, nooit gekregen. Het is terecht om in deze zaak het jeugdrecht toe te passen. Maar laat PIJ ultimum remedium zijn, gun Victor een voorwaardelijke straf en laat hem eerst zichzelf te bewijzen.”

Daarvan wil de rechtbank niets weten. De verminderd toerekeningsvatbare Victor krijgt de gevreesde PIJ bovenop de 451 dagen cel die hij in voorarrest heeft gezeten. Dat is „de laatste optie om de gewenste gedragsverandering te bewerkstelligen”.