De Poolse minnares

In 2021 is het 200 jaar geleden dat Napoleon Bonaparte overleed. belicht de keizer en zijn wereld. Deze aflevering: Marie Walewska lobbyde in bed voor een onafhankelijk Polen.

Waren het haar blonde haren, haar blauwe ogen of de roze blos op haar wangen? Waardoor het ook kwam: toen Napoleon gravin Marie Walewska zag, sloeg de bliksem in. De keizer ontmoette haar op een bal in Warschau en was zo onder de indruk van haar verschijning dat hij alle officieren die om haar heen draalden dezelfde avond nog liet overplaatsen. Zo was het speelveld vrij om deze schoonheid het hof te maken.

We schrijven het voorjaar van 1807. Marie Walewska was 21 jaar oud. Op haar zeventiende was ze getrouwd met een man van zeventig, van wie ze een zoon had. Op het bal sprak ze kort met Napoleon, maar ze had kennelijk indruk gemaakt. De keizer stuurde een Poolse prins langs haar huis met een briefje: „Ik heb niemand anders gezien dan u, ik heb niemand anders aanbeden dan u, ik heb naar niemand anders verlangd dan naar u. Stuur een spoedig antwoord om de ongeduldige vurigheid te kalmeren van ‘N’.”

Wat doe je in zo’n geval, als jonge, uiterst katholieke Poolse gravin? Je verfrommelt het papier tot een bal en zegt de prins die staat te wachten dat je niet van zins bent antwoord te geven. En als die niet ophoudt met zeuren, sla je de deur in zijn gezicht dicht.

Maar ja, Napoleon was er natuurlijk de man niet naar een afwijzing zomaar te accepteren. De volgende dag stuurde hij zijn adjudant langs, en nu was het niet alleen de Poolse prins maar ook haar echtgenoot die er bij Marie op aandrong de uitnodiging van de keizer van Frankrijk aan te nemen. Polen was de eeuw ervoor verscheurd door Pruisen, Oostenrijk en Rusland. Misschien kon zij Napoleon overhalen het land opnieuw op de kaart te zetten. „Mannen vechten op het slagveld, maar voor u zijn er andere manieren om het vaderland te dienen”, kreeg ze te horen.

Marie gaf zich uiteindelijk gewonnen. Volgens historicus Frédéric Masson, die kon beschikken over haar herinneringen, niet dan nadat er veel tranen waren geplengd. Of hier sprake is van een gevalletje ‘the lady doth protest too much’, is achteraf moeilijk vast te stellen. Napoleon veranderde tijdens zijn leven van een held in een schurk en de gravin zou er baat bij kunnen hebben gehad haar onwil in deze kwestie dik aan te zetten.

Toen ze zich eenmaal aan de keizer gegeven had, bleef Marie in de buurt van Napoleon, zelfs toen hij verhuisde naar Wenen en Parijs. In 1810 beviel ze van hun zoon Alexandre, die op foto’s op latere leeftijd sprekend lijkt op portretten van Napoleon. In 1812 scheidde ze van haar man en in 1816 trouwde ze met de graaf van Ornano, van wie ze in 1817 een zoon kreeg. In datzelfde jaar overleed ze, op 31-jarige leeftijd, aan een nierziekte.

En de onafhankelijkheid van Polen, waar het allemaal om begonnen was? Die kwam er niet. De Polen hadden verkeerd gegokt door hun lot te verbinden aan dat van Napoleon, die in 1815 het veld ruimde. Pas een eeuw later, na de Eerste Wereldoorlog, werd het land van vreemde overheersing bevrijd.