Anti-regeringsdemonstranten lopen op 11 juli in een protestmars door de Cubaanse hoofdstad Havana.

Foto Ismael Francisco / AP

Interview

‘Er is heel veel moed voor nodig om de Cubanen de straat op te krijgen’

Berta Soler Dissidente Berta Soler is blij met de spontane anti-regeringsdemonstraties in Cuba van de afgelopen weken. „Het is een nationale strijd.”

Ze wordt 24 uur per dag in de gaten gehouden. Patrouilles van de Cubaanse veiligheidsdienst rijden langs haar woning. Twee auto’s met militairen staan permanent voor haar huis geparkeerd en camera’s houden haar straat in de gaten. De afgelopen vijf jaar werd dissidente en mensenrechtenactiviste Berta Soler (58) naar eigen zeggen al minstens tweehonderd keer gearresteerd. Onlangs nog na het spontane landelijke massaprotest op Cuba van 11 juli.

„Ik kon niet naar buiten om mee te demonstreren, want zodra ik mijn huis uit ga, word ik gevolgd en gearresteerd. Toen ik een paar dagen later wel naar buiten glipte om mijn solidariteit te tonen aan de gevangen genomen demonstranten en probeerde de bus nemen, ben ik hardhandig gearresteerd en opgesloten.”

Lees ook Grootste maatschappelijke protesten in decennia: Cubanen zijn het zat

Berta Soler, inmiddels weer vrijgelaten, praat snel terwijl we videobellen. Dat moet wel, zegt ze, want het is onzeker of de verbinding stabiel blijft. „We kunnen ieder moment van internet worden gegooid. In het hele land sluit de regering delen van de dag of soms hele dagen het internet af. Zo wordt vermeden dat wij Cubanen contact kunnen hebben met de buitenwereld of informatie tot ons kunnen nemen.”

Soler is een van de meest prominente dissidenten en activisten op Cuba en voorzitter van Las Damas de Blanco (De vrouwen in het wit). Deze van oorsprong katholieke vrouwenbeweging ontstond in 2003 na de zogeheten ‘Zwarte Lente’: een groep van 75 politieke gevangenen (voornamelijk mannen) werd toen veroordeeld tot lange celstraffen. Onder hen was Berta Solers echtgenoot. Hij werd veroordeeld tot twintig jaar celstraf.

„We hebben ons toen als echtgenotes, moeders, zussen, familieleden, verenigd en voor de vrijlating van onze mannen gestreden. Uiteindelijk zijn we uitgegroeid tot een brede mensenrechtenorganisatie voor vrijheid van alle Cubanen”, zegt ze.

In het wit gekleed

Vanaf hun oprichting zijn vrouwen van Las Damas de Blanco, die op zondagen regelmatig in het wit gekleed demonstreren bij de kerk, gearresteerd en mishandeld. Soler is naar eigen zeggen ontelbare keren gearresteerd.

Haar man is inmiddels uit de cel, maar kan zich, net als zijzelf, niet vrij bewegen. Er is hen vaak politiek asiel aangeboden, bijvoorbeeld door Spanje, maar het echtpaar wil in Cuba blijven en daar doorstrijden.

Soler is blij met de protesten van de voorbije weken, die haar niet hebben verrast. „Het broeit al veel langer in Cuba. Vorig jaar zijn kunstenaars en artiesten meermalen in verzet gegaan en ging een groep kunstenaars lange tijd in hongerstaking. De protesten van 11 juli waren spontaan, vreedzaam, door de gewone bevolking en massaal in het hele land. Het is de combinatie van armoede, de coronacrisis, het onderdrukkende regime, de uitzichtloosheid en het totale gebrek aan vrijheid en democratie hier, waardoor veel Cubanen niet meer bang zijn om de straat op te gaan. De situatie is onhoudbaar.”

Berta Soler, mede-oprichter van Las Damas de Blanco, in 2013 in Florida. Foto Joe Raedle / Getty Images

Hoewel de regering volgens Soler probeert door groots opgezette steunbetogingen de indruk te wekken dat een groter deel van de bevolking achter hen staat dan achter de antiregeringsprotesten, broeit het volgens Soler nog steeds. „Ik zie de pro-regeringsprotesten als een opgezette show. Er wordt verdeel-en-heers gespeeld. De situatie is ondertussen levensgevaarlijk voor de demonstranten die op 11 juli de straat op gingen. Ze worden verlinkt door de communistische wijkteams, opgepakt en veroordeeld.”

Minderjarige opgesloten

Demonstraties zijn verboden in Cuba en dus zeldzaam. Al de hele week worden er volgens Soler demonstranten gearresteerd. Dit weekend werd een 17-jarige demonstrante veroordeeld tot acht maanden celstraf. Haar moeder mocht haar nog een keer omhelzen voordat de minderjarige werd opgesloten. Volgens Soler zijn veel van de gearresteerde demonstranten onder de 25 jaar.

„Het gaat om jonge mensen die nu als politieke gevangenen worden opgesloten. Als je daar zit krijg je per definitie met allerlei vormen van mensenrechtenschendingen te maken. Lichamelijk geweld en geestelijk geweld. Ik kreeg soms niet te eten en te drinken in de gevangenis. En al kreeg ik het wel, ik durfde niets te eten uit angst om vergiftigd te worden.”

Er zal hier uiteindelijk vrijheid en democratie komen

Een van de laatste keren dat we spraken was tijdens een historisch bezoek van de Amerikaanse oud-president Barack Obama aan Cuba in 2016. Er was toen een voorzichtig herstel in de relatie tussen Cuba en de Verenigde Staten. De Koude Oorlog leek toen pas echt afgelopen, de blokkade zou opgeheven worden en er zou vanuit de VS weer een stuk vrijer gereisd kunnen worden naar Cuba. Om de vriendschap tussen de oude vijanden te benadrukken gaven de Rolling Stones (ooit verboden op het communistische eiland) een gratis concert. Even leek het alsof Cuba werkelijk hervormingen zou doorvoeren.

Lees ook Cuba gaat verder zonder Castro’s, ‘maar castrisme blijft’

Maar Soler – die samen met andere dissidenten aan de vooravond van het baanbrekende bezoek werd gearresteerd, weer werd vrijgelaten, en Obama vervolgens ontmoette – had gehoopt dat Obama’s bezoek toen meer teweeg zou brengen. „Er is wel een begin gemaakt en er was hoop op een nieuwe wind in Cuba. Maar een echte veroordeling van het geweld tegen andersdenkenden heeft Obama bij zijn bezoek ook niet geuit. Uiteindelijk heeft zelfs de nieuwe president Miguel Díaz-Canel, die niet uit het Castro-bolwerk komt en veel jonger is, geen verschil gemaakt. Onder Trump zijn de sancties weer opgevoerd en ook de huidige president Biden wil de druk op de Cubaanse regering met sancties opvoeren.”

Niet meer te stoppen

Volgens Soler zijn de huidige protesten spontaan, en niet – zoals de Cubaanse regering volgens haar wil doen geloven – door de VS georkestreerd. Ze denkt dat het verzet niet meer te stoppen is. „Er is heel veel moed voor nodig om de Cubanen de straat op te krijgen, dit was in dertig jaar niet meer gebeurd. Het is uiteindelijk een nationale strijd. Maar aan de solidariteit van alle Cubanen wereldwijd, ook in de VS en Spanje en Italië, hebben wij heel veel steun. Er zal hier uiteindelijk vrijheid en democratie komen.”

Als ze naar buiten kijkt, ziet Berta Soler vier leden van de staatsveiligheidsdienst: twee mannen en twee vrouwen. „Ze patrouilleren in koppels en al langere tijd herken ik de gezichten. Ik leef van dag tot dag en zaken plannen kan ik niet. Ik weet nooit of ik de dag thuis doorbreng of in de cel. Het went nooit.”