Opinie

Verplicht vaccineren doe je in naam van de vrijheid

Aylin Bilic

Frankrijk is om. Sinds woensdag komen volwassenen alleen nog bij bioscopen, pretparken en grote evenementen binnen als ze met hun pass sanitaire kunnen aantonen dat ze geen coronarisico vormen. Dat wil zeggen: dat ze gevaccineerd zijn, negatief getest of recent ziek zijn geweest. President Macron neemt de maatregel omdat het percentage vaccinweigeraars in Frankrijk tot het hoogste van Europa behoort; hij vreest dat het land het virus anders niet onder controle krijgt.

Om de druk om je te laten vaccineren extra te verhogen, wil hij gratis testen op kosten van de staat afschaffen. Zorgmedewerkers moeten in Frankrijk sowieso aan de spuit. Doen ze dat niet, dan hebben ze na half september geen werk meer, zegt de Franse minister van Volksgezondheid. Medewerkers in musea, cafés en restaurants moeten straks ook aantonen dat ze gevaccineerd of negatief getest zijn. Het zijn stevige maatregelen die wereldwijd aandacht kregen. Vaccineren moet vrijwillig blijven, was tot nu toe in het Westen het uitgangspunt, al is voorzichtige dwang al in meer landen ingevoerd, zoals in Griekenland en Italië.

Voor het eerst in decennia heeft Frankrijk met Macron een president met visie en lef, eigenschappen die Franse presidenten over het algemeen moeten bekopen met massaprotesten. Het valt te vrezen dat Macron daarom nog wel wat water bij de wijn zal doen. Dat begon dit weekend al: hij verhoogde de leeftijdsgrens voor de pass sanitaire van twaalf naar achttien jaar en zonderde kleine winkelcentra uit van de maatregelen.

We hebben in Nederland gezien dat het te snel laten vieren van de teugels binnen een week tot een nieuwe virusexplosie leidde. Het aantal ziekenhuisopnames blijft door de grote groep die wél gevaccineerd is, gelukkig nog achter. Maar ook dat kan bij het openstellen van de samenleving fors oplopen zolang velen niet ingeënt zijn. Cijfers uit de Verenigde Staten laten zien dat 97 procent van de ziekenhuisopnames niet-gevaccineerden betreft. Voor de coronadoden ligt het percentage zelfs op 99 procent.

Wil een land niet wéér een periode van lockdowns ingaan, dan zijn onconventionele maatregelen nodig. Zoals (lichte) vaccinatiedwang voor mensen die aan het sociale leven willen meedoen. Omdat anders door hun toedoen de samenleving ontwricht blijft. Macron, overigens een oprecht liberaal, snapt dat.

Wereldwijd en op sociale media wordt Macron verguisd door linkse en rechtse wappies, reli-fanaten en yogajuffen. Sommigen komen zelfs met vergelijkingen met de Jodenvervolging. Wat mij de afgelopen dagen ook opviel, is hoeveel vaccinatietegenstanders hun standpunt van ‘liberale’ fundamenten voorzien. Verhandelingen over ‘zelfbeschikking’, ‘lichamelijke integriteit’ en het ‘primaat van het individu boven het collectief’: sociale media staan er bol van. Macron verloochent in hun ogen de liberale principes.

Zelf ben ik mijn hele bewuste leven al overtuigd liberaal. En ik ben enerzijds natuurlijk verheugd dat zovelen aan de politieke en rationele flanken van onze samenleving het liberalisme plots omarmen. Bien étonnés de se trouver ensemble, zou mijn vroegere leraar Frans gezegd hebben.

Maar dit gelegenheidsliberalisme omarmt natuurlijk een karikatuur van het liberalisme: de gedachte dat de staat geen enkele macht over het individu mag uitoefenen. Dit is een vorm van liberalisme die uitsluitend door enkele extreme libertariërs wordt aangehangen. Zoals Patri Friedman, kleinzoon van de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Milton Friedman, die aan iedere vorm van staatsbemoeienis wil ontsnappen door met geestverwanten te gaan wonen op kunstmatige, drijvende eilanden op de oceaan.

Maar waar mensen samenleven, is per definitie een gemeenschappelijk kader nodig, ofwel een staat. Omdat het handelen van de ene persoon nou eenmaal invloed kan hebben op de vrijheid van de ander. Daarom zijn er wetten nodig om ieders individuele vrijheid te beschermen. En die wetten moeten worden gehandhaafd, door onder meer politie en rechterlijke macht. En dat kost geld, en dus moeten mensen belasting betalen. Al wil een liberaal de macht van de staat zo klein mogelijk houden, er zijn gemeenschappelijke regels waaraan ieder onderworpen is.

Ook door de overdracht van besmettelijke ziekten kan het ene individu de vrijheid van het andere ernstig beknotten. Sterker nog: die ander kan daar zelfs door doodgaan. Er is alle reden voor de staat om zich daarmee te bemoeien, en om de vrijheidberovende situatie waarin we ons nu al anderhalf jaar bevinden, snel te beëindigen. Dat kan door het nemen van maatregelen tegen individuen die door vaccinweigering anderen willens en wetens in (levens)gevaar blijven brengen en zo het vrije samenleven verlammen.

Lees ook dit artikel: Fransman die zich niet wil laten prikken, moet maar voelen

Aylin Bilic is ondernemer en publicist.