Opinie

Houd op met de seksualisering van sportvrouwen

Sport Wat is de relatie tussen het vrouwelijk orgasme en extase in de sport? Die is er niet. Geniet gewoon van vrouwelijke sporters, zegt .
Marianne Vos in extase na het winnen van olympisch goud in Londen.
Marianne Vos in extase na het winnen van olympisch goud in Londen. Foto Soenar Chamid

Negen jaar geleden stond ik in Londen aan het olympische wielerparcours om de wegwedstrijd van de vrouwen te zien. De dag ervoor was de mannenwedstrijd geweest. Hoewel het weer die dag stukken beter was, had ik als toeschouwer en wielerliefhebber sterk het gevoel dat de mannenwedstrijd me ontnomen was door de wielrenners zelf. Het had er alle schijn van dat de Kazachse winnaar Vinokoerov het op een akkoordje had gegooid met zijn Colombiaanse tegenstander in de sprint Roberto Urán. Ik voelde me bekocht.

Hoe anders was de wedstrijd van de vrouwen de volgende dag. Met duizenden aan de kant zagen we dat in de stromende regen niet de Engelse Lizzie Armitstead in haar eigen land wist te winnen maar Marianne Vos. Op het spekgladde wegdek waar zich door de regen blaasjes hadden gevormd ging ze de sprint aan en sleepte zo de olympische titel in de wacht.

Oprecht verbaasd

Ik weet nog hoe ik door de regendruppels heen op het grote scherm bleef turen om toch zo veel mogelijk de euforie en extase bij deze groot kampioene te voelen. Op dat ogenblik wist ik het zeker: de sportwereld is vanaf vandaag voorgoed veranderd. Het dameswielrennen zal spoedig de periferie van de wielerkalender verlaten en sportwedstrijden van vrouwen zullen veel meer de sportuitzendingen gaan vullen. Ik herinner me nog hoe oprecht verbaasd ik was toen dit niet gebeurde en vrij spoedig het voetbal van de mannen de sportpagina’s en sportuitzendingen weer domineerde.

Lees ook: Toen niet, nu wel: goud voor Vos

Als de vrouwensport haar waarde heeft bewezen, waarom zien we er dan in verhouding zo weinig van terug in de media? Kan het ermee te maken hebben dat extase in de sport is gekoppeld aan de seksualisering van vrouwen in de sport? Als dat zo is, kan het dan zo zijn dat het vooroorlogse gedachtegoed van Freud onbewust de media domineert? Een groot thema in de psychoanalyse van Freud is dat hij extase verbindt aan het vrouwelijk orgasme. Als dit het geval is dan houdt deze ongemakkelijkheid zich al decennia lang schuil achter andere argumenten.

Volgens de Spaanse katholieke heilige Teresia van Avila die leefde in de 16de eeuw is extase een ervaring die losstaat van seksualiteit. In haar autobiografie legt deze mystica onproblematisch verrukking uit als het moment dat de ziel en lichaam tijdelijk de aarde hebben verlaten en noemt dit extase. Ze maakt een vergelijking met de transformatie van water tot wolk. Extase vervoert je naar de uiterst andere zijde van verlatenheid. Het is dus ooit mogelijk geweest om extase bij vrouwen los te zien van seksualiteit.

Sport heeft de capaciteit om onze aardse werkelijkheid te ontstijgen

In onze 21ste eeuw leven we in een wereld waarin één alomvattende goddelijke waarheid zoals Teresia deze kende niet meer lijkt te bestaan. Onze werkelijkheid bestaat uit vele interpretaties waarin religie en de psychoanalyse van Freud twee perspectieven uit velen zijn.

Maar zo makkelijk kom ik er niet vanaf. Persoonlijk heb ik nog wel een appeltje te schillen met Freud. Vroeger wilde ik dolgraag wielrenner worden, maar dat mocht niet van mijn moeder. „Wielrennen is niets voor meisjes”, zei ze, „Van wielrennen krijg je dikke benen.” En met ‘dikke benen’ bedoelde ze dat ik dan nooit aan een man zou geraken; dat was het ergste wat mij zou kunnen overkomen. Hoewel mijn moeder de boeken van Freud niet las, regeerde de angst voor alles wat dan ook maar met seksualiteit te maken had in ons huis.

Lees ook: Marijke Fleuren: ‘Gelijkheid tussen mannen en vrouwen begint op het veld: met dezelfde faciliteiten’

Wat echter in alle paradigma’s overeind blijft, is de ervaring van de extase zelf. En precies daar draait het om in de sport. Sport heeft de capaciteit om onze aardse werkelijkheid te ontstijgen. In sport als spelvorm kan de bepaaldheid wie en wat we zijn andere en grotere vormen aannemen. De kracht is dat we dit kunnen ervaren maar tegelijkertijd weten we dat het te allen tijde herroepbaar is. Deze lenigheid maakt de ervaring van de extase in de sport zo extreem belangrijk voor ons als mens.

In deze sportzomer heb ik al meegehuild van geluk toen de uitzinnig blije Italiaanse aanvoerder Chiellini de beker van het EK-voetbal omhoog hield. Ik beefde mee en kookte van woede toen Max Verstappen van de baan werd gereden door Hamilton. En daarna zweefde ik minutenlang met Wout van Aert mee op de Champs-Élysées na zijn extatische moment waarin hij zijn overwinning met iedereen wilde vieren.

Echter: het zijn mannen die mij deze ervaringen schenken. Wie bevrijdt de vrouwensport van Freud zodat we veel gelijkwaardiger deze momenten via de extase van zowel mannen als vrouwen kunnen vieren?

Aanstaande zondag staat Marianne Vos als 34-jarige opnieuw aan de start voor de wegwedstrijd van de Olympische Spelen. Schreeuw het uit Marianne, en bevrijd mij na al deze jaren van Freud.