Profiel

Wie zijn de journalisten die de Pegasus-affaire aan het licht brachten?

Journalistiek Het journalistieke collectief dat de Pegasus-affaire aan het licht bracht, helpt bedreigde journalisten via collega’s uit verschillende landen.

Journalisten van Forbidden Stories vertellen mensen dat derden zich toegang hebben verschaft tot hun telefoons.
Journalisten van Forbidden Stories vertellen mensen dat derden zich toegang hebben verschaft tot hun telefoons.

Het journalistieke consortium dat deze week overal ter wereld krantenkoppen wist te veroorzaken met onthullingen over surveillanceprogramma Pegasus heeft zijn eigen public relations in elk geval goed op orde. In een strak gesneden trailer met de allure van een nieuwe serie op Netflix presenteert stichting Forbidden Stories deze week haar belangrijkste bevindingen, onder het motto Global democracy under cyber attack.

Je ziet in de video journalisten verbijsterd naar hun materiaal kijken („dit is een atoombom!”, zegt één van hen) en bronnen confronteren met het nieuws dat derden zich toegang hebben verschaft tot hun telefoons. Onder meer bekenden van de vermoorde Saoedische journalist Jamal Khashoggi werden zo lange tijd in al hun bewegingen gevolgd.

De stichting, gevestigd in Parijs, is opgericht om onderzoek waarbij journalisten worden bedreigd doorgang te laten vinden. Of, zoals een ander motto van de organisatie luidt: Killing a journalist won’t kill the story.

De stichting voorziet in sterk beveiligde communicatiekanalen, die bedreigde journalisten in staat stellen vorderingen in hun onderzoek te delen met collega’s en samen aan grote verhalen te werken. Dat maakt journalisten minder kwetsbaar voor bedreigingen. Ook al zouden die bedreigingen werkelijkheid worden, dan staan er weer andere journalisten klaar die het onderzoek kunnen afronden.

Vermoorde zus

Dat motto moet je overigens letterlijk nemen. De Maltese Corinne Vella vertelde onlangs in NRC bijvoorbeeld hoe de stichting het werk van haar vermoorde zus, de journalist Daphne Caruana Galizia, heeft voortgezet. Na de moord op Peter R. de Vries pleitte zij voor meer van dit soort samenwerkingen tussen journalisten.

De cijfers die het collectief bij het Pegasus Project laat zien zijn indrukwekkend. Tachtig journalisten, afkomstig van 17 verschillende media uit 11 landen zorgden deze week wereldwijd voor opschudding door te berichten over een gelekt document met daarin maar liefst 60.000 telefoonnummers. Onder andere The Guardian, The Washington Post en Le Monde sloten zich bij dit gelegenheidscollectief aan.

De telefoonnummers behoorden onder meer toe aan advocaten, diplomaten, journalisten en (adviseurs van) regeringsleiders, die buiten hun medeweten software op hun telefoons geïnstalleerd zouden hebben gekregen waarmee derden zich toegang konden te verschaffen tot al hun communicatie. Zo hebben Marokkaanse spionnen mogelijk kunnen meekijken in de telefoon van personen uit de entourage van de Franse president Macron.

Amnesty

Voor het Pegasus-project werkt Forbidden Stories samen met Amnesty International, dat een aparte afdeling heeft op het vlak van technologie en mensenrechten. „Eén van onze medewerkers was in september 2018 zelf doelwit van het programma Pegasus. Sindsdien staat dit op onze radar”, vertelt persvoorlichter Ruud Bosgraaf daarover.

„Wij hebben sinds 2019 een eigen Security Lab in Berlijn, waar we de technische expertise van academici op het vlak van malware en spyware verzamelen. De journalisten hebben gebruik gemaakt van deze techniek en zij zorgden er vervolgens voor dat dit verhaal weer terechtkwam bij mensen zoals jij”, zegt hij, doelend op de media.

Forbidden Stories functioneert zelf als een ngo en is voor haar financiering afhankelijk van fondsen en particulieren. Dat de organisatie in dit geval ook samen optrekt met Amnesty is opvallend, maar niet uitzonderlijk voor dit vaak tijdrovende, kostbare onderzoekswerk. Maar is dat niet net alsof je met Greenpeace onderzoek doet naar Shell? „Principieel zie ik geen bezwaren,” zegt Evert de Vos, voorzitter van de VVOJ (Vereniging Voor Onderzoeksjournalisten). „Zolang je maar volstrekt transparant over de samenwerking bent, zélf over de uitkomsten gaat en de samenwerking niet ten koste gaat van de impact die je er mee hebt.”