Recensie

Recensie Beeldende kunst

Expositie in Humboldt Forum is ook kritisch over de Humboldt-broers

Humboldt Forum Nog niet alle exposities zijn geopend. Maar wat al wel te zien is kijkt kritisch naar het Duitse verleden.

Plakband met o.a. „Ich bin ein Berliner” op de expositie Berlin Global; en beeldjes en een schedel op Verschrikkelijke schoonheid: olifanten – mens – ivoor in het Humboldt Forum.
Plakband met o.a. „Ich bin ein Berliner” op de expositie Berlin Global; en beeldjes en een schedel op Verschrikkelijke schoonheid: olifanten – mens – ivoor in het Humboldt Forum. Foto’s EPA

Reikhalzend werd uitgekeken naar het Etnologisch Museum en het Museum voor Aziatische Kunst die onderdak hebben gekregen in het Humboldt Forum, het culturele centrum in het herbouwde Stadsslot van Berlijn. Velen waren benieuwd naar de presentaties van de collecties van beide musea, die gedeeltelijk bestaan uit roofkunst, en naar de wijze waarop het koloniale verleden van Duitsland wordt behandeld. De nieuwsgierigen moeten helaas nog een paar maanden geduld hebben: pas in de ‘late zomer’ zijn beide musea toegankelijk in het dinsdag geopende Humboldt Forum.

Lees meer over het gebouw: Herbouwd stadsslot geeft Berlijn weer een hart

Te oordelen naar de vijf tentoonstellingen die nu al wel zijn te zien, zullen in beide musea de roofzuchtige en genocidale kanten van het Duitse kolonialisme straks zeker niet worden verzwegen. Op alle exposities waren de spoken van kolonialisme, identiteitspolitiek en klimaatverandering nadrukkelijk rond.

Op schrecklich schön, de tentoonstelling over „ivoor, de mens en de olifant”, leggen de makers omstandig uit dat er een verband bestaat tussen de handel in ivoor en die in slaven en tussen de populariteit van het witte ivoor in Europa en racistische Gesellschaftsstrukturen. Ook wordt van elk voorwerp uitgebreid de herkomst vermeld.

Nach der Natur, een door het Nederlandse bureau Inside Outside vormgegeven interactieve tentoonstelling van de Berlijnse Humboldt Universiteit over de wisselwerking tussen natuur- en sociale wetenschappen, staat zelfs geheel in het teken van de klimaatverandering en racisme. Talloos zijn hier de somber stemmende waarschuwingen van hoogleraren en wetenschappers voor de gevolgen van klimaatverandering en ‘systemisch’ racisme en seksisme dat ook in Duitsland welig tiert.

Berlin Global, de expositie van het Stadtmuseum Berlin over de ‘wereldgeschiedenis’ van Berlijn, laat aan de hand van thema’s als ‘revolutie’ en ‘vrije ruimte’ de wording van het huidige multiculturele Berlijn zien. Weliswaar zijn de plannen van Hitler om Berlijn om te bouwen tot Welthauptstadt Germania opvallend afwezig, maar des te meer aandacht is er voor de Berlijnse hiphopcultuur van de jaren tachtig en negentig en voor de duizenden vluchtelingen uit oorlogslanden als Afghanistan en Syrië die in het begin van de 21ste eeuw zijn neergestreken in Berlijn.

Beeldjes en een schedel op Verschrikkelijke schoonheid: olifanten – mens – ivoor in het Humboldt Forum. Foto EPA

Ook de gebroeders Von Humboldt, wier achternaam het Stadtschloss nu draagt, ontkomen op Einblicke. Die Brüder Humboldt niet aan de identiteitspolitieke blik. Veel progressiever en verlichter dan de bioloog en ontdekkingsreiziger Alexander (1769-1859) en de taalwetenschapper en filosoof Wilhelm (1767-1835) kon een mens omstreeks 1800 niet zijn. De Humboldts geloofden bijvoorbeeld in het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie en vonden dat iedere Duitser recht had op een goede opleiding.

Maar veel van hun verdiensten zijn nu op de tentoonstelling voorzien van kanttekeningen. Zo mag Alexander von Humboldt dan wel een tegenstander van de slavernij zijn geweest, op de diners die hij in de Verenigde Staten bijwoonde, liet hij zich wel bedienen door slaven, merken de tentoonstellingsmakers op. En bij het geven van namen aan planten die hij vond in Zuid-Amerika, gebruikte hij alleen Latijn en negeerde hij de namen die de ‘indogene’ bevolking ervoor had.

Zo zijn nu ook de verheven Humboldts ontmaskerd als racistische, seksistische, eurocentrische, witte mannen die werkten voor imperialistische Pruisische vorsten. Nog even en het Humboldt Forum moet van naam veranderen.

Exposities in het Humboldt Forum: schrecklich schön (t/m jan), Nimm platz (t/m 27 maart); Nach der Natur (permanent); Berlin Global (permanent); Durchlüften: Open Air im Schlüterhof (vanaf 6 aug). Inl: humboldtforum.org