De huisartsenpraktijken bezwijken bijna onder het artsentekort

Huisartsen Huisartsenpraktijken zijn overbelast deze zomer. Ze concurreren met GGD’s om personeel. En huisartsen willen ook eindelijk weer op vakantie.

Henk Hoogervorst runt samen met zijn vrouw een huisartsenpraktijk aan huis in Hellevoetsluis.
Henk Hoogervorst runt samen met zijn vrouw een huisartsenpraktijk aan huis in Hellevoetsluis. Foto’s David van Dam

Soms moet een patiënt drie kwartier wachten voordat de doktersassistente de telefoon opneemt. En dan kan diegene pas twee weken later terecht bij de huisarts. „Daar kan de patiënt boos van worden, die wil nú een afspraak”, zegt Annemiek Beukman, bestuurder van de Stichting Gezond op Zuid (zeven huisartsenpraktijken). „Een enkele keer een agressieve patiënt te woord staan, is te overzien. Maar elke dag is niet leuk.”

Het tekort aan huisartsen, en hun assistenten, is elke dag voelbaar op Zuid

Het tekort aan huisartsen, en doktersassistenten, is elke dag voelbaar in Rotterdam-Zuid. In de zomer is het altijd passen en meten in de zorg, maar deze zomer is het in veel huisartsenpraktijken dramatisch. Er is een chronisch tekort aan vaste huisartsen, en veel waarnemers (freelance huisartsen) worden momenteel ingehuurd door de GGD voor supervisie tijdens de Covid-vaccinaties in de prikhallen. Huisartsenhulp, dat personeel werft, waarschuwt op Facebook dat het dit jaar zo moeilijk is mensen te vinden dat veel huisartsen en -assistenten dit jaar niet op vakantie kunnen.

Tegelijk, zegt huisarts Henk Hoogervorst, willen tal van patiënten die een jaar niet naar de praktijk durfden te komen uit angst om besmet te raken, nu alsnog een afspraak maken. Hoogervorst is voorzitter van de huisartsenkring in de regio Rotterdam, waar zeshonderd huisartsen bij aangesloten zijn.

Huisartsenpraktijken in het hele land merken dat. Veel patiënten hebben zich anderhalf jaar stil gehouden, zegt Guus Jaspar van de Landelijke Huisartsen Vereniging. „Nu, met de euforiestemming van: we zijn klaar met de lockdown, komt er een enorme golf vragen naar huisartsenpraktijken.”

Zoals bij Arjan Roest, van een praktijk in Middelburg. „Mensen hebben al een tijdje last van een plekje op de huid, of een pijntje in de rug. Nu toch maar eens naar de huisarts.”

De praktijk van Roest heeft ook last van wat hij het „zwalkende” vaccinatiebeleid noemt. Als bijvoorbeeld op televisie wordt aangekondigd dat na een prik AstraZeneca een prik Pfizer ook mag, staat de volgende ochtend de telefoon op zijn praktijk roodgloeiend. Wat vindt de huisarts verstandig? En kunnen ze die prik ook bij hem halen? Niet dat hij de patiënten iets kwalijk neemt, zegt Roest, hij snapt hun vragen.

Landelijk speelt ook mee dat huisartsen inmiddels zelf ook op vakantie willen. Het liefst vóór september, voor het geval er een nieuwe besmettingsgolf komt. „Ze hebben anderhalf jaar hard gewerkt”, zegt Jaspar van de Landelijke Huisartsen Vereniging. „Nu het weer mogelijk is, willen ze er ook even tussenuit.”

Bijna bezwijken

Het zijn dit soort tijdelijke kwesties die maken dat huisartsenpraktijken deze zomer bijna bezwijken. Maar de onderliggende problemen zijn structureel. In veel regio’s is er een groeiend huisartsentekort. In Zeeland bijvoorbeeld, waar ook nog wordt verwacht dat bijna de helft van de huisartsen binnen tien jaar met pensioen gaat. De vervanger van de Zeeuwse huisarts Roest voor de zomervakantie komt helemaal uit Groningen. „Dat geeft aan hoe moeilijk het is.”

De aanjager van de problemen is de veranderende arbeidsmarkt van huisartsen. De klassieke huisarts was meestal een man, die dag en nacht werkte en zijn patiënten goed kende. Vrouwen zijn sinds 2016 in de meerderheid onder huisartsen. Zij kiezen vaker voor deeltijdwerk dan hun mannelijke collega's. Bovendien verhuizen zij minder snel naar afgelegen gebied omdat zij vaker rekening houden met het werk van hun partner.

Dan is er nog de impopulariteit van het praktijkhouderschap. Het houden van een praktijk is afgelopen jaren steeds ingewikkelder geworden, vanwege allerlei eisen van toezichthouder en verzekeraars. Jonge huisartsen hebben er vaak geen zin in. Waarnemen is lucratief en geeft minder rompslomp dan een vaste baan. De zorgen van roosters rond krijgen en werkgever zijn – die een vaste, praktijkhoudende huisarts heeft – zijn voor waarnemers afwezig.

Daarnaast, zegt bestuurder Annemiek Beukman in Rotterdam-Zuid, „kiezen jonge huisartsen niet altijd voor een vaste baan in een achterstandswijk. Ze werken een tijdje bij ons en denken: wil ik dit? Sommigen zijn geraakt en willen blijven, maar anderen gaan weg. De vraag is overal zo groot.” En dus merken achterstandswijken en perifere regio’s het tekort het hardst.

Geen eenvoudig werkgebied

Rotterdam-Zuid is geen eenvoudig werkgebied, vertelt ze. Er is veel werkloosheid, depressie, obesitas, schulden, drank- en sigarettenverslaving en veel eenoudergezinnen. Veel patiënten zijn de taal niet machtig. „Sommige mensen komen elke week bij de huisarts.” Je moet, merkt Beukman, wel bevlogen zijn om hier lang en vast te werken. „Gelukkig bestaan die huisartsen. Maar het zijn er te weinig en steeds minder.” De huisartsen-in-opleiding, de assistenten-in-opleiding, de waarnemers die tijdelijk in Rotterdam-Zuid werken – ze komen en vertrekken weer.

De huisarts moet steeds meer zorg opvangen die verpleeghuizen voorheen leverden

En dan zijn er nog de algemene trends die alle huisartsenpraktijken extra belasten: zij moeten steeds meer zorg opvangen die voorheen door verpleeghuizen en psychiatrische instellingen werd geleverd. Ouderen wonen veel langer thuis en gaan pas naar een verpleeghuis als ze 24 uur per dag, zeven dagen per week, zorg nodig hebben. Psychiatrisch patiënten wonen veel vaker thuis, in de woonwijk, en niet in een ggz-instelling zoals vroeger. Chronische patiënten – met diabetes, COPD of anderszins – gaan niet meer naar het ziekenhuis voor controles maar naar de huisarts.

Henk Hoogervorst en zijn vrouw hebben in Hellevoetsluis een klassieke praktijk aan huis. Ze hebben allebei altijd fulltime gewerkt. „Het is nog steeds een prachtig vak maar wij zijn zestig en gaan zoals heel veel huisartsen over een aantal jaar met pensioen. Een opvolger vinden voor een praktijk als deze, waar je 24/7 klaar staat, is moeilijk.”