In ‘Meskina’ moet de Marokkaans-Nederlandse Leyla (Maryam Hassouni, midden) na het stranden van haar huwelijk weer op zoek naar liefde.

Foto Wessel de Groot

Interview

‘Meskina’: worstelen met de liefde op z’n Marokkaans-Nederlands

Interview | Makers van ‘Meskina’ In romkom ‘Meskina’ gaat de Marokkaans-Nederlandse Leyla daten. Regisseur Daria Bukvic: „Voor de een zal de film conservatief zijn, voor een ander te progressief.”

Multiculturele filmkomedies zijn niet nieuw in Nederland. Maar een multiculturele komedie die grotendeels is geschreven, geregisseerd en gespeeld door vrouwen is nog steeds bijzonder. „Nederland is rijp voor een romkom met een vrouwelijke hoofdpersoon met een Marokkaans-Nederlandse achtergrond”, stelt regisseur Daria Bukvic (31). Populaire Amerikaanse romkoms over biculturele hoofdpersonen als Crazy Rich Asians hebben volgens haar ook Nederland ervan doordrongen dat hier publiek voor is. „Het is cynisch dat bepaalde onderwerpen pas een kans krijgen als anderen er geld mee kunnen verdienen, maar het geeft mij de mogelijkheid om de verhalen te vertellen die ik altijd heb willen vertellen.”

Dat verhaal is de vrolijke komedie vol zuurstokkleuren Meskina. Hierin gaat de Marokkaans-Nederlandse dertiger Leyla daten nadat ze is bedrogen door haar (inmiddels ex-)echtgenoot. Haar familieleden vinden haar maar een zieligerd (‘meskina’). Leyla legt het aan met een lieve familieman met Marokkaanse wortels die haar moeder via haar netwerk vindt en met een goeiige Vlaamse miljonair die haar zus online opduikelt.

Het grote verschil tussen multicultikomedies zoals Shouf Shouf Habibi! (2004) en Meskina is de belangrijke rol van biculturele vrouwen in het maak- en schrijfteam, volgens Bukvic. „We hebben veel geschreven vanuit eigen ervaringen, daardoor zitten er momenten in het verhaal die niet gemakkelijk door mannen worden bedacht. Zoals wanneer Leyla’s latere ex-echtgenoot op bezoek gaat bij zijn schoonmoeder. Hij is te laat, maar zij vergoelijkt zijn gedrag met de opmerking ‘Jij bent niet te laat, wij waren te vroeg’. Bij de première van onze film hoorde je toen een zucht en lach door de zaal gaan; het is zo herkenbaar dat moeders hun zonen en schoonzonen soms als prinsen behandelen.”

Voor sommige kijkers zal de komedie preuts voelen: er wordt niet op de mond gezoend, tenzij kort en door partners die getrouwd zijn. Bukvic: „We weten dat dat voor veel Marokkaans publiek niet aanvaardbaar is.” Tegelijkertijd ligt de feministische boodschap er dik bovenop met een slot vol emancipatie en talloze eigenzinnige Marokkaans-Nederlandse vrouwen als hoofdpersonages, waaronder de schunnige zus van Leyla, die rookt en gretig seksuele toespelingen maakt.

Ideale setting

Meskina is niet de enige romkom over een met de liefde worstelende Marokkaans-Nederlandse vrouw die eraan zit te komen. Momenteel wordt ook Marokkaanse Bruiloft gefilmd, die komt volgens planning volgend jaar in de zalen. Aliefka Bijlsma (49), die het scenario hiervoor schreef met Mina El Hannaoui (40), legt uit dat vooral partijen die films financieren, zoals het Filmfonds, nu ook volop inzetten op diversiteit. „Bovendien bereik je een divers publiek vooral met mainstreamfilms, niet met arthouse.”

Het idee voor zowel Marokkaanse Bruiloft als Meskina leefde al jaren bij de makers. Dat ze nu beide na jaren uitkomen, vindt co-scenarist van Meskina, Fadua El Akchaoui (38), alleen positief: „Er bestaat niet zoiets als dé Marokkaanse Nederlander, dus het is goed dat er meerdere films over dit onderwerp komen die eigen accenten leggen.” Daarnaast zijn Marokkaanse bruiloftsfeesten een ideale setting voor romkoms: Meskina opent met een over-the-top huwelijk, een explosie van goud en glitters waar een glimmende auto uit de vloer tevoorschijn komt. Bukvic: „Ik heb de kleuren vet aangezet, maar moest weinig aandikken van het spektakel. In de feestzaal waar we filmden kon echt een auto uit de vloer komen.”

Bukvic debuteert met Meskina als filmregisseur, maar is binnen de theaterwereld een grote naam dankzij toegankelijke, op de actualiteit inspelende voorstellingen, zoals Melk & Dadels (2018), waarin vier Marokkaans-Nederlandse actrices op hun leven reflecteren. In deze krant werd het stuk „een mix van cabaret en vormingstoneel” genoemd. Haar filmdebuut lijkt op het eerste gezicht iets minder expliciet geëngageerd dan haar theaterwerk. Bukvic: „Het engagement is nog volop aanwezig, alleen in een andere vorm; de film mikt op een breder publiek. Doordat je in een komedie dingen uitvergroot is het altijd een commentaar op zaken in de samenleving. Hier gaat het over hoe je als vrouw wordt veroordeeld als je de dertig aantikt en niet voldoet aan het ideaalplaatje met echtgenoot, kind en carrière. Heel anders dan als man.”

Deze kritiek staat los van de Marokkaans-Nederlandse omgeving van de hoofdpersoon, benadrukt de regisseur. Een satire op de Marokkaanse zeden wilde ze absoluut niet maken: „Ik wilde juist een film waarin de Marokkaanse context vanzelfsprekend is, geen problematisch gegeven. Er zullen mensen zijn die zeggen: o, de hoofdpersoon heeft het zo moeilijk door haar familie, maar ook als Bosnische of Nederlandse dertiger kom je met vergelijkbare situaties in aanraking.”

In Meskina zie je dus geen clichés over een islamitische vader of broer die zich bemoeit met de partnerkeuze van Leyla, mannen spelen überhaupt ondergeschikte rollen. Er wordt geknipoogd naar ‘uithuwelijking’ als Leyla’s moeder van Marrakech tot Molenbeek rondbelt om een nieuwe partner voor haar dochter te zoeken. De eerste date die Leyla heeft met de degelijke Amin – het Colin Firth-type uit Bridget Jones’s Diary – leidt vooral tot goeiige grapjes over bemoeizuchtige familieleden.

El Akchaoui: „In migrantenfamilies zie je vaak een groot gevoel van collectiviteit, er wordt veel samen ondernomen. Ook spanning wordt gedeeld, zoals over de vraag of het zal lukken tussen gekoppelde mensen. We tonen dat dat oogje in het zeil houden door naasten goedbedoeld en liefdevol is, maar ook verstikkend. Er zit geen waardeoordeel in. Tot zo’n groep behoren maakt deel uit van de identiteit van de hoofdpersoon en is fijn, maar ze moet haar eigen weg zoeken.”

Wegknippen bij een zoen

De film houdt rekening met culturele gevoeligheden bij bepaalde delen van de doelgroep, zoals dat er bij de meeste zoenen wordt weggeknipt. Voelde dat als censuur? Bukvic: „Nee. Hier hebben we zelf voor gekozen. Dit is hoe de multi-etnische samenleving werkt. Voor de een zal de film conservatief zijn. Een ander denkt: eindelijk een film die past binnen hoe ik naar de wereld kijk, ik mag ook eens genieten en lachen. Nog een ander zal de film veel te progressief vinden, met Leyla die geile foto’s maakt in een verpleegsterpakje. We hebben over alle cultureel gevoelige zaken enorm lange gesprekken gevoerd binnen ons schrijfteam, maar we hebben ons erbij neergelegd dat we met deze film niemand 100 procent tevreden kunnen maken.”

Lees hier de recensie van ‘Meskina’

El Akchaoui wijst erop dat „als je een ander referentiekader hebt” seks en naakt in romkoms niet vanzelfsprekend is. „Ik ben opgegroeid met Bollywoodfilms [waarin geen seks voorkomt, red.], ook dat zijn romkoms met liefde én humor.” Volgens haar is het daarom nodig dat makers die geen westers perspectief hebben mee aan scenariotafels zitten, om het spectrum uit te breiden. „Wil je naar een romkom met veel bloot: vooral doen. Er zijn makers die daar goed in zijn. Maar ik vind dat niet nodig.”

Bijlsma, scenarist van het nog uit te komen Marokkaanse Bruiloft, worstelde wel soms met bepaalde restricties van een „halal romkom”. „Voor Mina el Hannaoui, van wie het idee kwam voor de film, was het een droom dat alle generaties naar de film kunnen gaan, inclusief haar moeder. De afspraak was: geen drank of seks in de film. Dat ervaarde ik vooral als uitdaging: ik moest creatiever zijn met uitingen van liefde.”

Maar bij sommige voorgestelde scènes in een prille versie van het script van Marokkaanse Bruiloft had Bijlsma wel twijfels. Zoals enkele grapjes die de vrouwelijke hoofdpersoon en haar love interest zouden maken over dubbele standaarden als het gaat om maagdelijkheid. Bijlsma: „Die hebben we in een latere versie geschrapt, zodat er niet de minste insinuatie zou ontstaan dat maagdelijkheid iets nastrevenswaardig is. Dat paste niet bij het vrouwbeeld dat we willen uitdragen.”

De oplossing bleek meestal om zaken in het midden te laten. Ook in Meskina werd dat een aantal keer gedaan, legt Bukvic uit. „De kijker kan zelf bepalen of er in de cocktail die Leyla vastheeft tijdens een date alcohol zit of niet.”

Correctie 22/7: in een eerdere versie van dit artikel stond dat scenarist Aliefka Bijlsma 39 jaar oud is. Ze is 49. Dat is hierboven aangepast.