Reportage

Voorlopig zorgen papier, glas en plastic nog voor stadswarmte

Bospolder-Tussendijken De wijk Bospolder-Tussendijken in Rotterdam-West krijgt stadswarmte uit de helse ovens van afvalverwerker AVR. Hoe duurzaam en hoe toekomstbestendig is dat nieuwe warmtenet?

AVR Rozenburg verwerkt huishoudelijk en bedrijfsafval, en wint daaruit energie, grondstoffen en materialen.
AVR Rozenburg verwerkt huishoudelijk en bedrijfsafval, en wint daaruit energie, grondstoffen en materialen. Foto's Walter Herfst

Zonder er acht op te slaan lopen mensen langs een grote bouwput in de Schipperstraat in Rotterdam-West. Achter het hek liggen betonnen rioolbuizen, dikke zwarte pijpen en andere leidingen. Een kraan op een berg zand zwaait zijn grijparm door de takken van een boom.

Nee, Irene Roos (68) heeft geen idee wat hier gebeurt, zegt ze desgevraagd, staand naast haar boodschappenkarretje. „We zijn net terug uit Spanje. Er is vast een brief over gekomen, maar die heeft mijn schoonzus weggegooid, denk ik – die deed de plantjes.”

Die dikke zwarte pijpen vormen straks het nieuwe warmtenet in de wijk Bospolder-Tussendijken. Onder de drukke kruising met de Schiedamseweg wordt hier tussen metro en trambaan een gat geboord voor de aanleg van de pijpleiding. De komende jaren worden de eerste 2.300 woningen en andere panden aangesloten op stadsverwarming.

Dat het duurzame restwarmte van afvalverbranding is, wist Irene Roos ook niet. „Het kan net zo goed van een kerncentrale komen”, lacht ze. „Ze zeggen van alles. Hier scheiden ze afval, daar gooien ze het weer op één hoop. Of het is wél duurzaam – ik heb er geen verstand van.”

Stinkende achtbaan

Bospolder-Tussendijken wordt straks verwarmd door afvalverwerkingsbedrijf AVR in Rozenburg, zeventien kilometer verderop, in de haven. AVR, eigendom van een consortium uit Hongkong, is de grootste leverancier van stadswarmte in Nederland. Het bedrijf verwerkt huishoudelijk en bedrijfsafval als papier, glas en plastic, en wint daaruit energie, grondstoffen en materialen. Met 460 medewerkers behaalde het vorig jaar 36 miljoen euro winst op 282 miljoen euro omzet.

Lees het artikel Voor de stadsverwarming in Bospolder-Tussendijken moest eerst vertrouwen groeien

Al dat afval komt op een grote hoop bij het bedrijf binnen. Rotterdammers hoeven alleen glas en karton te scheiden, want AVR bezit sinds 2018 een ‘nascheidingsinstallatie’: een bulderende, schuddende en stinkende achtbaan van transportbanden in een enorme loods.

„Door schudden zeven we het afval op soortelijk gewicht”, schreeuwt directeur energie Michiel Timmerije boven het lawaai uit. „Het organische afval gaat naar de verbrandingsovens. Met magneetbanden halen we het metaal eruit. Infraroodscanners herkennen plastic en schieten dat met perslucht van de band.”

Buiten de loods ligt, onder zwermen vliegen, een samengeperste reuzenworst van folies, harde kunststoffen en drankverpakkingen, ongeveer 10 procent van het afval. Het wordt straks in balen afgevoerd voor recycling. Timmerije: „Dit is het ‘vuile deel’ van het bedrijf. Je ziet het aan de vliegen, zeker met dit zomerweer.”

Het andere afval gaat naar de zeven metershoge ovens van AVR – ‘lijnen’ noemen ze die. Daar wordt het van bovenaf ingestort. Timmerije kijkt door een raampje onderaan even in de helse vlammen: het wordt tot 1.000 graden Celsius in de ovens. Langs de binnenwanden lopen buizen met water dat in stoom wordt omgezet.

AVR heeft de ambitie zijn CO2-uitstoot in 2030 met 800.000 ton terug te brengen.

Vanaf Rozenburg gaat dat water op een temperatuur van zo’n 100 graden via een ondergrondse leiding naar Rotterdam. Het verwarmt daar woningen via warmtewisselaars in de huizen. Als het is afgekoeld tot 60 graden komt het water terug naar AVR. Het bedrijf levert ook stoom aan de omliggende industrie en produceert elektriciteit, waarmee ook weer deels water voor stadsverwarming wordt verwarmd. Afgevangen CO2 gaat onder meer naar de glastuinbouw.

Ongeveer een kwart van het restafval blijft over als ‘bodemas’. Buiten ligt er een hoge, zwarte berg van, waaromheen meeuwen cirkelen. Timmerije: „Daar halen we ook metalen uit: stukjes koper, balpenpuntjes, USB-poortjes, zelfs zilver en goud.” De mineralen in de bodemas worden weer verwerkt in materialen, onder meer voor (wegen)bouw.

Afval uit Groot-Brittannië

AVR, dat in Duiven nog een kleinere vestiging heeft, verwerkte vorig jaar een kleine 2,3 miljoen ton afval van woningen en bedrijven, volgens het jaarverslag. Dat kwam voor ruim 90 procent uit Nederland, maar een deel kwam per schip uit Groot-Brittannië en Italië. In totaal leverde AVR vorig jaar 8,3 petajoule aan energie, voldoende voor ongeveer 157.000 huishoudens.

Hoe duurzaam is de stadsverwarming uit Rozenburg eigenlijk? Timmerije: „Met een afvalverbrandingsinstallatie kun je ongeveer 70 procent CO2-uitstoot besparen in vergelijking met een gewone cv-ketel thuis. Dat is een behoorlijke winst voor het milieu.” In totaal stootte AVR vorig jaar 2,27 miljoen ton CO2 uit, volgens het jaarverslag.

AVR heeft de ambitie zijn CO2-uitstoot in 2030 met 800.000 ton terug te brengen. „In Duiven zit al een afvanginstallatie die CO2 uit rookgassen haalt en naar de glastuinbouw brengt. We denken ook aan ondergrondse opslag van deze broeikasgassen.”

Alles goed en wel, maar het is ook de bedoeling dat Nederland in 2050 energieneutraal en circulair is – en dan moet er dus veel minder restafval zijn. Is Bospolder-Tussendijken dan nog door AVR warm te stoken?

„We voeren vaker die discussie”, zegt Timmerije. „Moet je warmtenetten nog wel aansluiten op een afvalverbrandingsinstallatie als er over dertig jaar geen afval meer is? Als je dat niet doet, gijzelen we onszelf. We kunnen nu al 70 procent CO2-uitstoot beperken. Nederland zal in stappen energieneutraal moeten worden. Bovendien: in veel Europese landen, zoals Groot-Brittannië, wordt afval anders gewoon gestort. Dan kunnen we het beter omzetten in energie.”

Warmte uit de aarde en water

Energieleverancier Eneco, eigenaar van het warmtenet in Rotterdam, houdt al wel rekening met de eindigheid van afvalwarmte. „Ons warmtenet kan op verschillende bronnen worden aangesloten”, zegt Lexje Rietveld, citymanager warmte in Rotterdam, in een videogesprek. „We willen de komende jaren in de haven meer contracten sluiten met bedrijven die restwarmte overhouden.”

Lees het artikel Rotterdam-West kan ook zónder warmtenet van het gas af, volgens een alternatief plan

Daarnaast verkent Eneco de mogelijkheden voor lokale geothermie en aquathermie: warmte uit de aarde en het water. Rietveld: „Sinds dit jaar hebben we samen met Shell een ‘opsporingsvergunning’ om aan de oostzijde van Rotterdam te boren voor geothermie. Je pompt warm water omhoog, en die warmte vangen we met een warmtewisselaar op voor het stadswarmtenet.”

Voor aquathermie onderzoekt Eneco diverse mogelijkheden. „Zo hebben we een intentieovereenkomst met het Hoogheemraadschap van Delfland gesloten voor gebruik van de restwarmte uit hun waterzuiveringsinstallatie”, zegt Rietveld. „Het kan in principe ook met water uit de Nieuwe Maas, maar de temperatuur van gezuiverd afvalwater ligt wat hoger en is daarom interessanter als warmtebron.”

De extra warmtevraag op ‘piekmomenten’ zou je kunnen opvangen met groen gas of waterstof, zegt Rietveld. Daarnaast gaat ze ervan uit dat de warmtevraag sowieso daalt, doordat woningen beter geïsoleerd worden. Jan Jaap Bakker, projectontwikkelaar bij Eneco: „Het warmtenet in Bospolder-Tussendijken is nog op hoge temperatuur, maar voor nieuwbouw kunnen warmtenetten van ongeveer 30 graden al genoeg zijn.”

Op langere termijn moet je ook denken aan regionale ‘lussen’ van aaneengesloten warmtenetten, zegt Timmerije van AVR. „Er zijn vergevorderde plannen om op termijn het warmtenet in Rotterdam aan dat van Den Haag te koppelen. Je krijgt dan aftakkingen van en naar verschillende warmtebronnen: tuinbouwgebieden, restwarmte uit de industrie, geothermie en aquathermie. In de toekomst krijgen we in Nederland zo meerdere grote warmtenetten.”