Zomergast Floris Alkemade laat de traagheid toe

Zomergasten Met fragmenten van grote denkers, kunstenaars en een SBS-presentator maakte Zomergast en Rijksbouwmeester Floris Alkemade zijn punt. We moeten radicaal veranderen, maar er komt geen chaos aan.

Zomergast Floris Alkemade wilde een positief toekomstbeeld delen.
Zomergast Floris Alkemade wilde een positief toekomstbeeld delen. VPRO

De spreekwoordelijke olifant in de kamer werd meteen benoemd door Janine Abbring. Of beter gezegd: de olifant in de met water gevulde televisiestudio. De presentator noemde het decor van Zomergasten „ongemakkelijk actueel”. Ze zat met haar gast namelijk op een bijna gezonken caravan, „midden tussen het wassende water”. Na dagen met nieuwsbeelden van overstromingen voelde de aankleding opeens als een slechte grap.

Tegelijkertijd sloot de actualiteit goed aan bij het grote verhaal dat architect en Rijksbouwmeester Floris Alkemade wilde vertellen. Nu de gevolgen van de klimaatcrisis steeds vaker zichtbaar worden, zullen wij ons moeten aanpassen aan een nieuwe realiteit. Eén woord kwam dan ook steeds terug: verandering. Zowel de angst voor verandering als de noodzaak van verandering. En architecten zijn specialisten in verandering.

Hoe we bouwen, onze omgeving inrichten en omgaan met de natuur, het zal radicaal anders moeten. Makkelijk zal dat niet worden en Alkemade snapt dat pessimisme een voor de hand liggende houding is in deze tijden. Hij wilde echter een positief toekomstbeeld delen. „Er komt geen chaos aan”, stelde hij ons gerust. De kanteling naar een betere wereld is al gaande. We kunnen enkel vooruit, ondanks een verlangen naar het verleden. Om zijn punt te maken koos de Zomergast tv-fragmenten met grote denkers, kunstenaars en begeesterde sprekers. Oh, en eentje met zanger en SBS-presentator Jeroen van der Boom.

Oprechte angst

Een plek waar heden en verleden samenkomen is het Binnenhof. Als Rijksbouwmeester was hij betrokken bij de voorbereidingen op de verbouwing van het gebouw, een project dat met veel kopzorgen gepaard ging. De plannen zouden te duur zijn, zelfs megalomaan. Een interview waarin parlementair verslaggever Frits Wester door het gebouw wandelt met Tweede Kamerlid Sandra Beckerman (SP) vormde de introductie op dit onderwerp. Beckerman uit in het fragment kritiek op het project en spreekt van „oppermachtige architecten”. Hier wilde Alkemade „een poging doen om het uit te leggen”.

„Kamerleden hadden een oprechte betrokkenheid bij het gebouw, maar ook een oprechte angst voor verandering”, vertelde hij. Het verwijt dat het een megalomaan project betreft wuifde hij van de hand: het overgrote deel van het budget gaat naar praktische zaken zoals brandveiligheid. Dit alles vertelde hij op een vrij diplomatieke manier, maar zijn punt was duidelijk.

Abbring, in haar vijfde seizoen en volledig op haar plek in deze rol, hield de vaart prima in het gesprek en gaf zo nu en dan tegengas op het soms utopische verhaal van de gast. Die bleef de gehele uitzending de rust zelve. Bij het door Rem Koolhaas opgerichte architectenbureau OMA stond hij dan ook bekend als de man die nooit schreeuwde. Gelukkig zat het vuur wel in de fragmenten.

Hoogtepunt

Een hoogtepunt was een speech van de Amerikaanse activiste Tamika Mallory, die vol woede sprak in de nasleep op de moord van een witte politieman op de zwarte George Floyd. In korte tijd maakt ze duidelijk waar de Black Lives Matter-protesten voor stonden en koppelt ze de racistische en gewelddadige geschiedenis van de VS met de huidige tijd. Voor Alkemade een moment om in te gaan op segregatie in steden en de manier waarop mensen van allerlei achtergronden bij elkaar gebracht kunnen worden.

Het eerste fragment waar Alkemade aan moest denken toen hij gevraagd werd voor het programma zorgde voor de grootste verrassing, ook omdat het eigenlijk ‘gewoon’ een leuk fragment is. In het spelprogramma Wedden dat ik het kan?, met presentator Van der Boom, zien we Amber, een meisje dat probeert om in één minuut vijftien keer een handstand te maken in een kliko. „Ik probeer er wel een verhaal bij te maken”, vertelde hij . Er werd uiteindelijk een ietwat geforceerde koppeling gemaakt met de Europese Green Deal.

Een volledige grip op het privéleven van de gast kreeg Abbring niet. Hij was als jongen een bengel die pas in het gareel kwam nadat zijn ouders hem naar een kloosterschool in België stuurden. We weten dat hij met zijn gezin nu in het ouderlijk huis in Brabant woont, een plek die juist weinig verandering heeft doorgemaakt.

Het grote plaatje

Toch ging de gast liever in op het grote plaatje. Tegen het einde van de aflevering leek Abbring ietwat gefrustreerd toen Alkemade een persoonlijk vraag met betrekking tot de keuzefilm Stalker van Andrej Tarkovski meteen weer breder trok. Dat de gast niet alles over zijn leven prijsgaf maakte de avond niet minder geslaagd, want ruimte voor verwondering was er gelukkig genoeg.

De sprong van een showprogramma met Jeroen van der Boom naar Tarkovski bleek bijvoorbeeld een minder grote dan gedacht. Tijdens het gesprek over Stalker, een film die geduld van de kijker eist, wist Alkemade zowaar tot de essentie van Zomergasten te komen: je moet de traagheid toelaten. „Een mooie nieuwe slogan voor Zomergasten”, sloot Abbring tevreden af.