Opinie

Een samenzwering en veel andere ellende in Jordanië

Wilden boze leiders de Jordaanse koning wippen of lag het complot iets anders? Abdullah is er nog, maar zijn land is er slecht aan toe, ziet .

Dwars

Waren de Saoedische kroonprins én president Trump én premier Netanyahu nou betrokken bij het complot om koning Abdullah van Jordanië te vervangen door zijn halfbroer Hamza? De kroonprins, met onder andere de oorlog in Jemen, de ontvoering van de Libanese premier Hariri en de moord op Khashoggi op zijn kerfstok, ligt voor de hand. Abdullah moest niets hebben van Trumps oplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict, dus daar heeft u Trumps motief. In Trumps verlengde vond Netanyahu de Jordaanse koning ook een buitengewoon vervelende dwarsligger.

Heerlijk zo’n ouderwetse samenzwering van foute mannen, en ze is op het eerste gezicht helemaal niet zo onwaarschijnlijk. Maar het complot, dat in april aan het licht kwam met een reeks arrestaties, wringt. Zojuist is een van de hoofdrolspelers, de superrijke bankier Bassem Awadallah, in Amman tot 15 jaar gevangenis veroordeeld wegens opruiing. Awadallah, eerst adviseur van Abdullah en later van de Saoedische kroonprins (ja, dat is heel suggestief), heeft volgens de aanklacht met Hamza samengezworen om „diens persoonlijke ambitie te vervullen om te heersen”. Hamza werd in 2004 door Abdullah als kroonprins afgezet – een prachtig motief. Maar wat hier niet klopt is dat Hamza veel steun heeft onder het volk wegens zijn constante kritiek op corruptie, incompetentie en economisch wanbeleid aan de top. Terwijl Awadallah een typische vertegenwoordiger van de zakenelite is en juist de verpersoonlijking van dat corrupte wanbeleid dat alleen de rijken rijker heeft gemaakt. Wist u dat Amman de duurste Midden-Oosterse stad is?

Grote samenzwering, of wilde Abdullah gewoon af van die kritische, populaire Hamza? Hamza zelf wordt niet vervolgd, hij zit in een paleis met zijn gezin en een spreekverbod. Abdullah is er persoonlijk goed uitgekomen: Trump en Netanyahu zijn weg, die wel, en hij is vandaag (als u mijn stukje op de dag van verschijning leest) de eerste Arabische leider die in Washington president Biden spreekt. Biden belde de koning ook al direct na het bekend worden van het complot: „Blijf sterk”, zei hij.

Maar Jordanië is er bijzonder slecht aan toe. De werkloosheid beloopt 24 procent, en die van de jeugd wordt nu op 50 procent geschat – een van de hoogste percentages in de wereld. Volgens de Arab Barometer, een onderzoeksnetwerk van Amerikaanse en Arabische instituten dat de stemming van Arabische burgers bijhoudt, was eind 2018 bijna 90 procent van de Jordaniërs van mening dat de staat corrupt is. Ongeveer de helft wilde vertrekken. Dat was pre-corona; niemand zal nu vrolijker zijn. Economische onvrede leidt tot toenemend protest en net als overal elders in het Midden-Oosten tot meer repressie. Freedom House heeft Jordanië gedegradeerd van „Deels vrij” naar „Niet vrij”, onder andere wegens de inperking van de vrijheid van vergadering.

De koning heeft nu een commissie van belangrijke mensen benoemd die hervormingen moet bedenken. Maar het is de zoveelste dergelijke commissie, zoals de koning al zovele malen verkiezingen heeft uitgeschreven en nóg meer nieuwe premiers heeft benoemd. Het land is er intussen alleen op achteruit gegaan in de beleving van de bevolking in 2011 vond 56 procent van de Jordaniërs de economische toestand (zeer) slecht, tegen bijna 80 procent eind 2018.

Het zou me niet verbazen als Hamza in zijn paleis zijn tijd zit te beiden.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.