Lamsbout bij het Offerfeest kan in Turkije een stem opleveren

Turkije Voor moslims is het Offerfeest, dat dinsdag begint, een moment van reflectie. Voor Turkse politici een kans kiezerssteun te kopen.

Het is Offerfeest en overal in Turkije worden schapen verhandeld voor de slacht, hier op een geïmproviseerde markt in Ankara op 8 juli.
Het is Offerfeest en overal in Turkije worden schapen verhandeld voor de slacht, hier op een geïmproviseerde markt in Ankara op 8 juli. Foto Esra Hacioglu/Getty Images

In de aankomsthal van de kolossale nieuwe luchthaven van Istanbul hangen digitale reclameposters van de Soldatenstichting. Onder de silhouetten van twee soldaten die de Turkse vlag planten, staat de tekst: ‘U kunt veteranen, martelaren en families van soldaten steunen door een offerdier te doneren. Kosten per offerdier: 1.355 lira’ (omgerekend 133 euro). Het Offerfeest begint dinsdag, en in heel Turkije doen stichtingen en hulporganisaties een beroep op de solidariteit van moslims. Hun advertenties zijn overal in Istanbul te zien: als video’s in de metro, billboards langs de weg en spandoeken aan het hek van een ziekenhuis.

Het Offerfeest is een tijd van reflectie voor gelovigen, om dankbaar te zijn met wat je hebt en stil te staan bij het lot van de minderbedeelden. Moslims die zich het kunnen veroorloven worden geacht om een dier te slachten bij wijze van offer, meestal een schaap. Tweederde van het vlees wordt gegeten en gedeeld met familie, de rest gaat naar de armen. Sinds veel Turken in de stad zijn gaan wonen, kiezen ze er vaker voor om vlees te doneren aan een goed doel, in plaats van zelf een dier te offeren.

Honderden grote en kleine goede doelen hebben donatiecampagnes opgezet. De stichting van Diyanet, het staatsdepartement voor religieuze zaken, meldde dat de donaties vorig jaar met 30 procent waren gestegen ten opzichte van eerdere jaren, vooral als gevolg van de pandemie. Sommige mensen doneren aan de lokale moskee, anderen geven geld aan hulporganisaties zoals de Turkse Rode Halve Maan, die dit jaar 4,7 miljoen mensen in 23 landen van vlees belooft te voorzien.

De Istanbul-stichting, die is verbonden aan het kantoor van burgemeester Ekrem Imamoglu van de seculiere oppositiepartij CHP, besloot ook een donatiecampagne te organiseren. Vorig jaar haalde de gemeente 12 miljoen lira op, waarmee offervlees werd uitgedeeld aan 132.000 arme families, verpakt in blikken van een kilo. Maar de aanvraag voor de fondsenwerving werd dit keer afgewezen door de gouverneur van Istanbul, die is benoemd door president Recep Tayyip Erdogan.

Imamoglu deelde een video op sociale media waarin hij zijn verbijstering uitte over deze gang van zaken. „Zowel onze geest als ons geweten heeft moeite om deze beslissing te begrijpen”, zei hij. „En ze geven niet eens een reden. Ik kan niet geloven dat ze op deze manier 133.050 arme gezinnen benadelen.” Er waren zo veel boze reacties van burgers, dat het ministerie van Binnenlandse Zaken besloot om de fondsenwerving alsnog toe te staan. Inmiddels staat de teller op ruim 11 miljoen lira.

Angst voor de oppositie

De poging om de campagne te blokkeren toont volgens Berk Esen, een scherpe, jonge politicoloog die is verbonden aan de Bilkent Universiteit in Ankara, hoe bang de regerende partij AKP van Erdogan is voor de oppositie. „Vooral voor de pogingen van de oppositie om steun te bieden aan arme kiezers in de grote steden. Want dit was de primaire strategie waarmee de AKP zijn kiezersaanhang zo kon vergroten en bestendigen: door arme kiezers diensten en sociale steun geven, zowel op nationaal als lokaal niveau.”

In de afgelopen twintig jaar zijn allerlei soorten steunprogramma’s opgetuigd voor arme stadsbewoners, voor gehandicapten, voor mensen met een ziek familielid. Als je een arme familie hebt van acht mensen, kun je in aanmerking komen voor verschillende soorten steun van de regering en de gemeente. Het is vaak maar een paar honderd lira per maand. Maar alle beetjes helpen om het hoofd boven water te houden, zeker in deze economisch zware tijden.

Na twintig jaar politieke dominantie vereenzelvigt de AKP van Erdogan zich met de staat

De gemeente Istanbul distribueert meer sociale steun dan elke andere instelling in Turkije, behalve het ministerie van Familie en Sociale Zaken, dat gaat over de sociale programma’s van de regering. „Daarom was het zo’n enorme schok toen Erdogans AK-partij in 2019 het burgemeesterschap van Istanbul verloor”, legt Esen uit. „Sindsdien probeert de partij op verschillende manieren om de macht en middelen van Imamoglu in te perken, zodat de gemeente geen sociale steun en diensten meer kan leveren.”

De AKP gebruikt allereerst haar meerderheid in de gemeenteraad om Imamoglu’s voorstellen weg te stemmen. En de regering probeert zijn bestuurlijke jurisdictie in te perken, bijvoorbeeld over de gemeentelijke bedrijven zoals Igdas (gas) en Iski (water), die publieke diensten leveren. „De burgemeester heeft het recht om de functionarissen te benoemen die deze bedrijven besturen. Maar de regering probeerde hem dat uit handen te nemen, en slaagde daar deels in.”

Daarnaast heeft de regering de controle overgenomen over belangrijke delen van Istanbul, zoals delen van de Bosporuskust, de Galatatoren en het Taksimplein. Imamoglu presenteerde vorig jaar een plan om Taksim groener te maken. Op een website kon je video’s en plattegronden zien van de ontwerpen van drie architectenbureaus. Het plan was om burgers te laten kiezen in een referendum. Maar de regering claimde het plein als onderdeel van een stadsvernieuwingsproject.

Kaartje zes keer duurder

Het entreegeld voor de Galatatoren leverde de gemeente inkomsten op. Sinds de toren onder het ministerie van Cultuur is geplaatst, is de entreeprijs verhoogd van 15 naar 100 lira. „De regering wil zorgen dat de gemeente niet genoeg geld binnenkrijgt om te functioneren en om sociale programma’s te financieren. Imamoglu en andere burgemeesters van de CHP zijn overgestapt op campagnes die worden betaald met donaties, zodat die niet uit het gemeentebudget hoeven te komen.”

Na twintig jaar politieke dominantie heeft de AKP zoveel greep gekregen op de staatsinstellingen dat de partij zich vereenzelvigt met de staat. „De boodschap aan regeringsgezinde kiezers en bedrijven is: als je ons trouw blijft, dan word je beloond met geld, banen en voordeeltjes”, zegt Esen. „En iedereen die de oppositie steunt, wordt buitengesloten. Het is deze partijdige verdeling van overheidsmiddelen die de AKP een winnende achterban geeft, want niemand wil de regering de rug toekeren.”

Nu de buitenlandse investeringen opdrogen, en veel sectoren van de economie stagneren of krimpen, heeft de AKP moeite haar cliëntelistische netwerken te onderhouden. Dit biedt de oppositie de kans om zich te presenteren als geloofwaardig alternatief, meent Esen. „De oppositie moet de door hen gecontroleerde grote steden gebruiken om conservatieve kiezers uit de lagere middenklasse steun te bieden, zodat deze kiezersgroep denkt: als de CHP aan de macht komt, dan zullen deze programma’s doorgaan. Daarvan is de donatiecampagne voor het Offerfeest een mooi voorbeeld.”