Kabinet wachtte resultaten van Fieldlab-experimenten niet af

Besmettingsgolf Nachtclubs mochten weer open terwijl een cruciaal advies nog niet af was. Daardoor volgden te weinig voorzorgsmaatregelen.

Na de versoepelingen op 26 juni ontstonden grote corona-uitbraken in nachtclubs, horeca en op festivals.
Na de versoepelingen op 26 juni ontstonden grote corona-uitbraken in nachtclubs, horeca en op festivals. Foto Olivier Middendorp

Het kabinet heeft op 26 juni toestemming gegeven voor de heropening van nachtclubs zonder een advies hierover van de Fieldlab-experimenten af te wachten. Verschillende adviezen van het Outbreak Management Team (OMT) en Fieldlab over hoe evenementen weer veilig kunnen plaatsvinden zijn daarnaast genegeerd, blijkt uit Tweede Kamerstukken en gesprekken met betrokkenen. De heropening van het nachtleven liep de afgelopen weken uit op een grote besmettingsgolf, waarvoor het kabinet excuses aanbood.

Fieldlab, een samenwerking van evenementensector, overheid en wetenschap, onderzocht de afgelopen maanden hoe evenementen als theatervoorstellingen en festivals weer veilig konden plaatsvinden. In mei presenteerde het aanbevelingen, die door OMT en kabinet werden besproken en goedgekeurd. Pas daarna, op 29 mei, vond nóg een Fieldlab plaats, in de Amsterdamse club Shelter, om de setting van een clubavond te onderzoeken. Die resultaten waren nog niet bekend toen het kabinet half juni besloot dat nachtclubs weer open mochten. Het kabinet heeft voorlopige bevindingen van de proef in Shelter ook niet bij Fieldlab opgevraagd, zegt een betrokkene. Ook het OMT keek niet specifiek naar de risico’s van heropening van clubs.

Uit het nog niet openbare onderzoek blijkt dat mogelijk vier besmettingen te relateren zijn aan Shelter, waar 600 mensen welkom waren, iets meer dan de helft van de normale capaciteit. In elk geval twee medewerkers en twee bezoekers testten achteraf positief. Mogelijk waren dit er meer, want een test achteraf was niet verplicht. Fieldlab zelf heeft geconcludeerd dat clubbezoek „een hoger besmettingsrisico per uur” kent dan andere evenementen, zegt programmamanager Pieter Lubberts. Het zou aan het kabinet hebben willen adviseren de ventilatienorm voor clubs te stellen op 24 kubieke meter per persoon per uur.

Ventilatieregels minder streng

Bij de heropening van de clubs waren de voorwaarden veel minder streng. Het kabinet stelde geen beperkingen aan het aantal bezoekers, en ook geen aanvullende eisen aan de ventilatie. Sterker nog, door de inwerkingtreding van de nieuwe Alcoholwet op 1 juli werden de ventilatieregels voor horeca soepeler. Met de nieuwe richtlijnen hoeft de lucht in binnenruimtes grofweg vijf keer minder per uur te worden ververst.

Het ministerie van Volksgezondheid zegt dat de oude ventilatie-eisen nog stamden „uit de tijd dat er nog volop werd gerookt in de horeca”, en dus aan herziening toe waren. Het RIVM stelde vast dat de nieuwe, lagere eisen „ook in het licht van corona” afdoende zijn. Koninklijke Horeca Nederland wilde vanwege de coronacrisis juist vasthouden aan de strengere ventilatieregels.

Het Fieldlab-advies over de noodzaak van ventilatie in clubs werd niet afgewacht

Na de versoepelingen op 26 juni ontstonden grote corona-uitbraken in nachtclubs, horeca en festivals. Demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) wees in eerste instantie vooral naar ondernemers en jongeren, maar gaf later ook toe dat het kabinet „een inschattingsfout” had gemaakt. Een woordvoerder van zijn ministerie kan niet zeggen waarom niet op het Fieldlab-advies over de clubs is gewacht. Hij zegt wel dat de risico's van de heropening „aanvaardbaar” leken.

Medische adviezen genegeerd

Het kabinet heeft ook belangrijke medische adviezen genegeerd. Zo adviseerde het OMT en Fieldlab alle bezoekers en medewerkers van een evenement binnen 24 uur voor het einde van een evenement te testen. Het kabinet zei: voor medewerkers ligt dat juridisch ingewikkeld. De afgelopen weken raakten bij feesten en evenementen medewerkers besmet, zo blijkt uit gegevens van de GGD. Sommige horecagelegenheden gingen zelfs dicht omdat er te veel personeel besmet was.

Bezoekers zonder vaccinatie- of herstelbewijs die verplicht moesten testen, mochten „omwille van de uitvoerbaarheid” tot 40 uur voor de start van een evenement testen. Het kabinet schreef eerder aan de Tweede Kamer dat hiermee „het risico geaccepteerd wordt dat een klein deel van de besmette mensen – die op het moment van testen aan het begin van hun infectie zitten – wordt gemist”.

Lees ook dit artikel over coronagerelateerde vakantieperikelen: Buitenland strenger voor reizigers uit rood Nederland

Fieldlab-hoofdonderzoeker Andreas Voss, hoogleraar infectiepreventie (Radboud Universiteit) en lid van het OMT, denkt dat de langere geldigheidsduur van de testen grote gevolgen kan hebben gehad. „Van de Deltavariant weten we dat je bij een besmetting binnen 24 uur van ‘nog niet detecteerbaar’ naar ‘hoog besmettelijk’ kan gaan.” Iemand die op vrijdag negatief testte kan met hetzelfde testbewijs op zaterdag besmettelijk zijn geweest.

Het kabinet gaat deze maandag met Fieldlab, de evenementenbranche en de horeca in gesprek over hoe er na 13 augustus wel weer veilig evenementen kunnen plaatsvinden. Voss is blij dat het kabinet de tijd voor het toegangstesten al heeft bekort tot 24 uur. Hij denkt dat ook gekeken moet worden of een vaccinatiebewijs nog wel als toegangsbewijs mag dienen zolang de vaccinatiegraad nog niet optimaal is. „Ook als gevaccineerde kun je het virus nog oppikken en overdragen.” Bij de Fieldlab-experimenten werd iedere bezoeker vooraf getest, gevaccineerd of niet.