Opinie

Hef geen tol op de snelweg van de zorg

Zorgbeleid Met de overname door Rabobank blijft ZorgDomein in private handen. Dit leidt tot onwenselijk monopolistisch gedrag van een cruciale dienst, vindt .
Foto Getty Images

Begin dit jaar kocht Rabobank het aandeel ZorgDomein van de Amerikaans vermogensbeheerder Levine Leichtman Capital Partners. Wat de private-equitymaatschappij hiervoor ontving, is onbekend. Voor de Nederlandse zorg is het vooralsnog geen zegen dat de aandelen in handen zijn gebleven van een private partij als Rabobank.

ZorgDomein is een in Nederland ontwikkeld digitaal platform. Bijna alle verwijzingen van de huisarts naar het ziekenhuis gaan via deze elektronische rotonde. Daarmee is het een belangrijke schakel op de digitale snelweg. Het is in feite de ultieme droom in de platformeconomie. Om via deze virtuele rotonde een bericht van de huisarts naar het ziekenhuis te sturen, betaalt het ziekenhuis een vast bedrag. Daarbovenop moet er per bericht worden betaald. Doordat ZorgDomein bijna 100 procent van de markt in handen heeft, kan niemand ontsnappen aan de almacht van deze virtuele tolweg.

Ik waarschuwde eerder in NRC voor het gevaar van private equity in de nationale zorginfrastructuur. Dit type investeerders speurt als roofridders de markt af, koopt bedrijven op en financiert die aankoop grotendeels met geleend geld. Ook in de zorg. Die situatie is sindsdien niet veranderd.

Voor de duidelijkheid: bij een fysiek wegennet verrichten grote bedrijven de bouw en het onderhoud in opdracht van de overheden. Ze worden betaald voor het werk dat ze doen. Niet voor het aantal auto’s dat over de weg rijdt. Natuurlijk maken zij winst, terecht. Maar ze proberen natuurlijk ook te innoveren. ZorgDomein wordt betaald voor het werk dat het doet maar is daarnaast ook eigenaar van de weg, de elektronische rotonde. En vanuit dat perspectief laten ze hun klanten betalen per verwijzing die over de digitale rotonde gaat. Feitelijk een tolweg in private handen.

Winststreven

In mijn optiek is het een basistaak van de overheid om deze cruciale digitale zorginfrastructuur overeind te houden en door te ontwikkelen, als nutsvoorziening. De bouw, het onderhoud en de benodigde innovatie kunnen worden uitgevoerd door private partijen. Maar het eigendom ligt bij de samenleving. Betaling per bericht is dus uit den boze. Er is immers geen keuze door de bijna 100 procent marktaandeel, waardoor de tolwegvariant in de zorg tot onwenselijk monopolistisch gedrag leidt. Betaling per bericht kan bovendien een belemmering zijn voor de toegankelijkheid van de zorg. Een ziekenhuis bouw je immers ook niet langs een tolweg.

Dat Rabobank een aandeel koopt in ZorgDomein is begrijpelijk. Maar hoewel onvergelijkbaar met Amerikaanse private-equitymaatschappijen staat ook bij Rabobank het winststreven op de eerste plaats. Weliswaar zijn er duidelijke principes opgesteld over hoe ZorgDomein de bedrijfsvoering inricht. Maar het principe van de tolweg is onveranderd. Daarmee blijft onze cruciale infrastructuur in private handen.

Uiteraard bestaat er een alternatief. Dat is het breed gesteunde initiatief ‘Verwijzen’, bedoeld om een digitale rotonde 2.0 te bouwen. Zorgverzekeraars, ziekenhuizen, huisartsen en bijvoorbeeld Universitaire Medische Centra doen daaraan mee. Er zijn al veel stappen gezet, zoals de aansluiting op de verschillende andere digitale wegen in de zorg. Gezien de betrokken organisaties en mensen is er een realistische kans dat dit plan slaagt. De basis is namelijk geen tolheffing maar straks gewoon een fee op basis van de gemaakte kosten.

Helaas ontbreekt er in de landelijke discussie één opvallende partij: de overheid. Die is ten eerste nodig om te verklaren dat de digitale rotonde een cruciale zorginfrastructuur is. Daarnaast dient zij de verantwoordelijkheid te nemen om een en ander te realiseren. De overheid moet zich keren tegen het principe van tolheffing op de digitale zorgrotonde en dat ook daadwerkelijk vastleggen in een wet. Ten slotte hoort de overheid van de bouwers te eisen dat elke digitale weg erop kan worden aangesloten. Dit laatste is van belang voor bijvoorbeeld verwijzingen tussen fysiotherapeuten en huisartsen, tussen ziekenhuizen en verpleeghuizen en voor talloze andere combinaties. Met als doel een naadloze en drempelloze gegevensuitwisseling in het belang van de kwaliteit van de zorg.

Verspild geld

Op dit moment proberen ZorgDomein en Rabobank deze lacune op te vullen. Het is een stap in de goede richting. Daarmee wordt nog niet de vraag beantwoord of het eigendom van digitale rotondes en de cruciale zorginfrastructuur in private handen kan blijven. Zonder fundamentele stellingname van de overheid bestaat het gevaar dat er in de zorg straks vele rotondes naast elkaar ontstaan. Dan wordt kennis, energie en weer heel veel geld verspild. Bovendien moeten alle zorginstellingen, huisartsen en andere zorgverleners dan worden aangesloten op verschillende digitale knooppunten. De kans bestaat dat iedereen snel verdwaalt. De toegankelijkheid, de kwaliteit en de kosten van de zorg gaan er dan in elk geval niet op vooruit.

Het is te hopen dat de aandeelhouders van ZorgDomein ervoor kiezen hun aandeel gauw te verkopen. Als eigenaar van het wegennet zijn de overheid of het iniatief Verwijzen potentiële kopers. Ik ga ervanuit dat Rabobank als nieuwe aandeelhouder en de zittende aandeelhouders de eventuele verkoopprijs niet baseren op de virtuele toekomstige winst die schuilgaat achter het maatschappelijk onwenselijke tolheffingsmodel in de zorg. Zulk realisme past ook beter bij het respectabele coöperatieve model van de Rabobank en de principes die zijn uitgewerkt door ZorgDomein zelf.