Analyse

Nu het water zakt, dringt de watersnood de Duitse politiek binnen

Duitsland Klimaat wordt onherroepelijk een belangrijker thema bij de landelijke verkiezingen in september. Maar electoraal van de overstromingen proberen te profiteren is riskant.

De Duitse bondspresident Frank-Walter Steinmeier en Noordrijn-Westfalens premier en CDU-kandidaat-kanselier Armin Laschet nemen zaterdag nabij Erftstadt de waterschade op.
De Duitse bondspresident Frank-Walter Steinmeier en Noordrijn-Westfalens premier en CDU-kandidaat-kanselier Armin Laschet nemen zaterdag nabij Erftstadt de waterschade op. Foto Guido Bergmann/EPA

Vier militairen in rubberen pakken waden over de snelweg van auto naar auto. Het water staat nog tot net onder de autoruiten. Aangekomen bij een voertuig veegt een van de militairen een raampje schoon dat bedekt is met een laag opgedroogde modder. Hij tuurt door het raampje naar binnen – niets – en schrijft met een gehandschoende vinger ‘leer’ (leeg) in het vuil op de achterruit. Op naar de volgende auto.

Donderdag en vrijdag stond het water nog te hoog om te zien dat er auto’s, 28 in totaal, op dit laaggelegen stuk snelweg staan. Nu het water zakt wordt hier in Erftstadt, en elders in de deelstaten Noordrijn-Westfalen en Rijnland-Palts, de omvang van de ravage zichtbaar. In heel Duitsland zijn er door de watersnood tenminste 156 mensen om het leven gekomen. Na de westelijke deelstaten is wegens zware regenval ook in een deel van Beieren de noodtoestand uitgeroepen en kampt ook Saksen met wateroverlast.

Zondag bezocht bondskanselier Angela Merkel het verwoeste dorp Schuld in de Eiffel. Wat zij aantrof noemde Merkel „spookachtig”.

Ook al zijn in Erftstadt de bergingswerkzaamheden begonnen, het acute gevaar is nog niet geweken. Door de stortregens zakten de wanden van een grindgroeve in, waarop enorme aardverschuivingen volgden. Hele huizen in de wijk Blessem verdwenen in de diepte. Of er slachtoffers zijn in Erftstadt, is nog onduidelijk.

„Met zes helikopters en 25 reddingsboten hebben we gisteren geprobeerd iedereen te evacueren”, vertelt Elmar Mettke, woordvoerder van de vrijwillige brandweer, in het dagelijks leven advocaat. Naar schatting werden 170 mensen gered. „Of iedereen in veiligheid is, kan ik niet zeggen: sommigen zaten op hun dak en weigerden zich in eerste instantie door de helikopter mee te laten nemen.”

Er zijn reddingsbrigades met boten uit Hamburg en uit Brandenburg aan het werk, brandweer en ambulancepersoneel uit verschillende deelstaten. Wie dat allemaal coördineert? „Ik hoop dat iemand daarboven het overzicht heeft”, zucht Mettke.

Ernstige woorden

Van daarboven zijn zaterdagmiddag de bondspresident Frank-Walter Steinmeier en de Noordrijn-Westfaalse minister-president én kandidaat-kanselier Armin Laschet (CDU) op bezoek in Erftstadt, om te spreken met slachtoffers en hulpdiensten. Steinmeier, in een kort statement: „In tijden van nood staat ons land samen sterk.” Ook Laschet prijst de solidariteit binnen de getroffen gebieden en de hulp van andere deelstaten. Later wordt Laschet fel bekritiseerd omdat hij tijdens de ernstige woorden van Steinmeier breed stond te lachen, kennelijk na een grapje van hemzelf of van lokaal bestuurder Frank Rock.

In tijden van nood staat ons land samen sterk

Frank-Walter Steinmeier Bondspresident

Vier dagen na de ramp wordt met het wegtrekkende water de verwoesting zichtbaar, maar ook de implicaties voor de landelijke verkiezingen in september beginnen zich af te tekenen. Het klimaat en de wijze waarop de klimaatcrisis kan worden getemperd zal onherroepelijk de verkiezingsstrijd beheersen.

Lees ook: ‘Bedden, auto’s, de hele drogisterij met parfumflesjes stroomde voorbij’

Voor de drie kandidaten die Merkel als kandidaat hopen op te volgen – Armin Laschet (CDU), Annalena Baerbock (Groenen) en Olaf Scholz (SPD) – betekent dat spitsroeden lopen. Te opzichtig politiek willen profiteren van de natuurramp zal snel als opportunisme worden geïnterpreteerd; doen alsof er niets gebeurd is zal evenmin kiezers overtuigen.

De sociaaldemocraat Olaf Scholz (SPD) opende zondag dit nieuwe hoofdstuk in de verkiezingsstrijd met een aanval op Laschets CDU. In een interview met Bild zei hij: „Nu heeft hopelijk echt iedereen begrepen dat de door mensen veroorzaakte klimaatverandering ook bij ons gevolgen heeft. We moeten eindelijk vaart maken met de energietransitie […]. Het is onverantwoordelijk dat de CDU tot nu toe de uitbouw van windmolens en zonnepanelen tegenhoudt.”

Miljardenpakket

Behalve met duidelijke taal over de energietransitie kan Scholz, die met ongeveer 16 procent laatste ligt in de peilingen, zich als minister van Financiën ook profileren met ruimhartige steunpakketten. In het interview met Bild beloofde hij snel 300 miljoen euro ter directe ondersteuning van de slachtoffers vrij te zullen maken; vervolgens zou er een miljardenpakket moeten komen om huizen, bruggen en wegen te zo snel mogelijk te herstellen. Scholz brak donderdag zijn vakantie af om het rampgebied te bezoeken. Nu is hij terug op zijn vakantieadres om, naar eigen zeggen, zijn idee voor de hulpfondsen verder uit te werken, en aanstaande woensdag in de Bondsdag voor te kunnen leggen.

Ook Armin Laschet (CDU) was donderdag na de watersnood snel ter plaatse in het getroffen Altena en Hagen. Laschet lijkt nog te aarzelen over de precieze wijze waarop hij de catastrofe en zijn politieke agenda met elkaar zal verenigen; in eerste instantie sprak hij over de noodzaak klimaatregelgeving sneller door te voeren, vervolgens zei hij op televisie dat hij vanwege „een dag als deze” niet direct van politieke koers verandert.

Inwoners van de Duitse plaats Bad Neuenahr zijn zondag aan het werk om de ravage op te ruimen na ernstige overstromingen.

Foto Thomas Lohnes / Getty Images

Op zaterdag in Erftstadt mijdt Laschet het thema en treedt hij liever op als de pragmatische minister-president die er voor de getroffen inwoners van Noordrijn-Westfalen „alles aan zal doen” om hun leed te verzachten. Als een verslaggever naar Laschets klimaatpolitiek vraagt, kaatst deze terug dat het nu ook om klimaataanpassing gaat: voorzieningen waardoor wonen en leven in een veranderend klimaat veilig is.

Nu begrijpt hopelijk iedereen dat klimaatverandering ook bij ons gevolgen heeft

Olaf Scholz Leider SPD

De kandidaat van de Groenen, Annalena Baerbock, kan zich weliswaar niet, zoals Laschet en Scholz, als crisismanager bewijzen, maar zou alsnog het meeste kunnen profiteren van de natuurramp. Baerbock keerde donderdag terug van vakantie en betuigde via Twitter haar medeleven aan de slachtoffers en nabestaanden. Bovendien pleitte ze voor snelle en „onbureaucratische” hulp aan de getroffenen. Dat het klimaat nu het zwaartepunt in de verkiezingsstrijd zal zijn, geeft lijsttrekker Baerbock, die na een succesvol begin veel fouten maakte, de kans om opnieuw de toon te zetten.

In Erftstadt komt de eerste financiële hulp inderdaad snel en onbureaucratisch: er staat een lange rij voor een mobiel bankfiliaal, waar iedereen die zijn huis moest verlaten 200 euro contant krijgt uitgekeerd. „Voor de eerste levensbehoeften”, zegt een man in de rij, „we hebben helemaal niets meer.” Een bankmedewerker: „We hebben vandaag honderden mensen kunnen helpen.”

En wat het milieu betreft: in het stadje ruikt het sterk naar diesel – tientallen generatoren zorgen voor stroom, die in veel straten is uitgevallen. Op het bruine water waar de militairen de auto’s bergen drijft een iriserend laagje, van de benzine die uit de verwoeste auto’s loopt.