Recensie

Recensie

Langzaam maak je je een verloren oertaal eigen

In aanloop naar de zomervakantie wijst de weg naar de beste spelletjes. Vandaag (slot): de overweldigende oertijdsimulator Paleo.

We moesten een mammoet doden, het voortbestaan van de stam stond op het spel. Hompen vlees hadden we nodig, en huiden ook. Alleen, tja, deze mammoet blijkt een babymammoet. Best wel zielig. Toch maar doen? Ja, doen!

Dat hebben we geweten. Met de dood van het jong riepen we de toorn van de kudde over ons af. Die stormloop overleefden we ternauwernood.

Het verhaal van de babymammoet stond nergens in het spel opgeschreven. Het gebeurde gewoon op tafel, tijdens het spelen van bordspel Paleo. De kaarten op tafel en onze verbeelding smolten samen tot dit verhaal. En er volgden nog vele andere.

Paleo is een oertijdsimulator en een verhalengenerator. Een microkosmos van bordkarton. Elke speler stuurt een eigen groepje mensen aan. Er zijn verzamelaars, jagers, uitvinders, wachters, elk met eigen krachten. Al die groepjes horen bij dezelfde stam: een potje Paleo win of verlies je gezamenlijk. Coöperatief, heet dat in spellenland. Er is een mooie balans tussen wat je zelf kan bereiken en wat de stam nodig heeft. De grondstoffenvoorraad is gedeeld, maar werktuigen worden per speler beheerd.

Avonturen beleef je via een mooie opzet: aan het begin van elke nieuwe dag krijgt iedere speler een stapel kaarten. Uit drie bovenste kaarten moet je er telkens eentje kiezen. Maar: je ziet alleen de achterkant: bos, bergen, of rivier, je weet niet wat er aan de andere kant schuilgaat. Een bizonkadaver, kreupelhout of een verlaten grot? Elke uitdaging vraagt om andere aanpak: speren voor de jacht, fakkels voor de grot. Een gelukje: als je zelf niet de juiste kwaliteiten bezit, mag je altijd een andere speler om hulp vragen.

Het is knap hoe elke kaart een verhaal vertelt. Stel: achterop een kaartje staat een eenzame wolf met drie opties. Twee verwondingen nemen (een gevecht!). Een fakkel-fiche afleggen (wegjagen!). Óf een vleesbout afleggen, om daar een wolvenfiche voor terug te krijgen dat permanent de waakzaamheid van de groep verhoogt (we domesticeren dat beest!).

Of deze: je treft een stuk bos. Daar kun je een beetje hout uit halen. En als je veel vuistbijlen hebt, kun je er in één keer heel veel hout ophalen. Maar dan wordt de boskaart wel voor altijd afgelegd. Een ecologische parabel op een kaartje. En een dilemma voor de spelers: kortetermijnwinst nu, of de duurzame route voor later?

De eerste keer is Paleo overweldigend. Er zijn zoveel opties, zoveel stapeltjes kaarten, met werktuigen, mensen, dromen. Maar de iconen op de kaarten krijgen langzaam betekenis, als een verloren oertaal die je je eigen maakt. En voor je het weet, hoor je jezelf zeggen: „Oei. In deze grot ligt geen slapende beer, maar een wakkere holenleeuw. Kun jij een speertje helpen?”