Minder op de datingapps, meer lange wandelingen

Pechvogels Flirten, daten, seks. Voor veel jongeren lag hun relationele ontwikkeling ruim een jaar stil, terwijl experimenteren belangrijk is in deze levensfase. „Ik was weken aan het chatten met een meisje voor ik afsprak.”

Zahra Lie-a-Lien (19) uit Nieuwerkerk aan den IJssel, in de sportschool waar ze werkt.
Zahra Lie-a-Lien (19) uit Nieuwerkerk aan den IJssel, in de sportschool waar ze werkt. Foto Dieuwertje Bravenboer

Voor de coronamaatregelen datete Zahra Lie-a-Lien (19) geregeld. Ze zat op Tinder, swipete gemakkelijk naar rechts en sprak af zodra ze een match had. Door de pandemie stond haar actieve liefdesleven ineens stil. Maandenlang ontmoette ze geen nieuwe mensen, waren er geen aanrakingen, geen intimiteit.

De coronamaatregelen belemmeren jongeren in hun relationele en seksuele ontwikkeling, zeggen Rutgers en Soa Aids Nederland op basis van onderzoek onder ruim 4.000 jongeren tussen de 16 en 20 jaar. „Ze hebben beduidend minder dates en minder seks dan voor de coronacrisis”, zegt Luc Lauwers van Rutgers, kenniscentrum voor seksualiteit. Wat Zahra uit Nieuwerkerk aan den IJssel overkwam, hadden dus meer jongeren: hun relationele ontwikkeling lag ruim een jaar stil, terwijl experimenteren en intimiteit volgens deskundigen juist belangrijk zijn in deze levensfase. Wat voor gevolgen heeft dat?

„We zien grote verschillen”, zegt Samira van Bohemen. Ze is universitair docent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en doet onderzoek naar liefde en seksualiteit onder jongvolwassenen van 17 tot 25 jaar. „Er zijn jongeren die goed alleen kunnen zijn, zij zijn mentaal stabiel gebleven tijdens de crisis en pakken het daten weer op nu er minder maatregelen zijn. Maar uit meerdere studies weten we ook dat depressie en eenzaamheid onder jongeren het afgelopen jaar zijn toegenomen. En dat komt, denk ik, mede door het gebrek aan intimiteit.” Het gaat niet alleen om zoenen en seks, benadrukt Van Bohemen, maar ook om een knuffel, emotionele steun, tegen iemand aan liggen als je een film kijkt, flirten.

Lees ook het vorige deel in deze serie: Vijf tips van een oudere lezeres voor jongeren in coronatijd

Nieuwe mensen

Daan de Glee (19) uit Barneveld mist de interactie met anderen, zegt hij. „Ik vond het altijd heerlijk om op school te kletsen met klasgenoten en op feestjes nieuwe mensen te leren kennen. Later kwam ik ze weer tegen op een terrasje of in de kroeg. Ik stapte dan makkelijk op iemand af.” Toen dat spontane en live contact wegviel, merkte hij dat er niets voor in de plaats kwam. „Ik zat veel thuis en besteedde al mijn tijd aan studeren. Ik ben supersociaal, maar ik ging niet ineens proberen dezelfde energie in online ontmoetingen te steken.”

Dat komt overeen met wat de onderzoekers zien. Lauwers: „Voor de pandemie datete 51 procent van de jongeren, tijdens de pandemie nog maar 21 procent. Jongeren gingen niet op zoek naar alternatieven – ze zijn niet meer online gaan daten of op andere manieren gaan afspreken.” Dat de meeste jongeren niet op zoek zijn gegaan naar creatieve manieren om alsnog contact te leggen, verbaast Lauwers niet: „Afstand houden was dé boodschap van de overheid. In de media leek het alsof jongeren consequent doorgingen met feesten, maar dat was een kleine groep. De meesten hielden zich aan de maatregelen.”

Samira van Bohemen weet van de jongeren die zij volgt voor haar onderzoek: „Er waren twee opties om af te spreken met een onbekende: bij iemand thuis of samen een wandeling maken. Dat eerste vinden veel mensen eng, en dat tweede saai en ongemakkelijk.”

Foto’s Dieuwertje Bravenboer

Diepere vriendschappen

Voor de serie ‘Pechvogels’ spreekt NRC een groep jongeren, onder wie Daan en Zahra, nu ruim een jaar. Ze deden eindexamen in coronatijd en begonnen met studeren achter een scherm in plaats van in een volle collegezaal omringd door frisse gezichten. Na een jaar sober leven waren ze gelaten, soms somber en moe. Ze toonden weinig initiatief en de veerkracht die psychologen aanraadden om deze tijd goed door te komen, was ver te zoeken.

Dat is nu dus ook zichtbaar in hun liefdesleven.

Daan de Glee zegt: ja, het daten en nieuwe mensen ontmoeten werd minder, maar het contact met goede vrienden werd juist intenser, dieper. Een select groepje vrienden zag hij vaker, de gesprekken werden interessanter, de band tussen hun sterker. Dat is ook een vorm van intimiteit, zegt hij. „Ik haal veel uit die vriendschappen.”

Wat hem opviel, bij zichzelf en vrienden: ook op het gebied van daten namen mensen veel langer de tijd om elkaar te leren kennen. „Voorheen sprak ik na een paar appjes af op een terras, nu was ik wekenlang met een meisje aan het chatten en bellen voordat ik voorstelde om een wandeling te gaan maken.”

Dat ziet Van Bohemen ook terug in data over de activiteit op datingapps en apps als Instagram, die soms ook voor daten gebruikt worden. „In coronatijd chatten mensen veel langer met elkaar voordat ze een afspraakje maakten.” Op Tinder werden jongeren en studenten wel minder actief. „Dat komt omdat Tinder niet wordt gezien als een manier om een leuk iemand leuk te ontmoeten, maar wordt ingezet voor makkelijke seks. Ook soortgelijke apps werden alleen maar gebruikt om ‘snel iemand te regelen’, en daar stonden jongeren tijdens de lockdowns minder voor open.”

Daan de Glee (19) uit Barneveld. Foto Dieuwertje Bravenboer

Vertraging

Deskundigen zijn bezorgd, maar waarom? Is zo’n periode zonder intieme contacten op lange termijn schadelijk voor de ontwikkeling? Lauwers: „Rond deze leeftijd leren jongeren over hun eigen wensen en grenzen op seksueel gebied en doen ze ervaring op met daarover communiceren. Je moet leren wat je wel en niet prettig vindt en hoe je wilt dat iemand met jou omgaat. Dat loopt nu flinke vertraging op.”

Van Bohemen focust haar zorg meer op het emotionele welzijn van de jongeren: bij sommigen heeft het ontbreken van intieme contacten geleid tot eenzaamheid en psychische stress, zegt zij. Wat het effect daarvan op de lange termijn is, kan ze nu nog niet zeggen. „We doen de komende jaren aanvullend onderzoek. Ik verwacht dat een groot deel van de jongeren de opgelopen vertraging inhaalt. Daarin zien we wel verschillen tussen sociale klassen. Groepen die financieel en mentaal goed uit deze crisis komen, dus de jongeren die weer kunnen feesten, geld uitgeven in de kroeg en op vakantie gaan, hebben een voordeel. Bij de groep die het financieel moeilijker heeft, zijn ook de psychische problemen groter. Voor hen zal het langer duren om hier uit te komen.”

Voor Zahra maakte de pandemie het juist makkelijker om afstand te nemen en te reflecteren. „Ik was onzeker en gebruikte mensen om een leegte die ik voelde op te vullen.” Haar gedrag was ongezond, zegt ze nu. „Ik besloot de rust te gebruiken om aan mezelf te werken en pas weer te gaan daten als ik dat op orde had. Het is een cliché, maar ik dacht: ik moet eerst van mezelf houden, daarna kan ik pas met iemand anders iets opbouwen, van een ander houden.”

Ze is veel gaan lezen. Biografieën, fictieverhalen en boeken van topsporters hebben haar nieuwe inzichten gegeven. „Ik heb mijn hele middelbareschooltijd moeite gehad met lezen. Dat ik dat nu niet meer heb én dat ik leer van die boeken, geeft me zelfvertrouwen.” Uit zelfbescherming zit ze niet meer op datingsites. „Als ik een tijdje geen match had, werd ik onzeker en dat wil ik niet meer. Na de zomer begin ik aan een nieuwe studie, in een nieuwe stad. Ik ontmoet daar wel nieuwe mensen, daarvoor hoef ik niet meer op Tinder te zitten.”

Zahra Lie-a-Lien (19). Foto Dieuwertje Bravenboer

Maar eerst komt die zomer nog. Samira van Bohemen: „Onder jongvolwassenen is er een grote behoefte om elkaar fysiek te zien, een drankje te drinken. Mensen willen weer onderdeel zijn van een groter geheel.”

Krijgen we deze zomer een explosie van seksualiteit, zoals gezegd wordt? Van Bohemen: „Als iedereen is gevaccineerd, gaan jongeren zeker weer experimenteren. Na een jaar polarisatie in de samenleving komt er meer cohesie, mensen voelen zich verbonden met elkaar – door te kiezen voor vaccineren, dragen ze samen bij aan herwonnen vrijheid.” Al sprak Van Bohemen voor haar onderzoek ook jongeren die juist niet willen dat hun ongeremde feestleven weer terugkomt. „Corona heeft ze gedwongen kalmer om te gaan met drank en drugs, en dat vinden ze prettiger. Zij hebben zich op deze manier afgelopen jaar juist ontwikkeld.”

Daan de Glee raakte op Instagram aan de praat met een meisje die net als hij biologie studeert aan de Universiteit Utrecht. „Drie maanden kletsen en toen pas afgesproken. Onze eerste date was koffie halen op het station en samen in de trein zitten. De tweede keer hebben we een rondje gelopen in het park. Geen fancy dates, alles zonder opsmuk. Een-op-een, niet omringd door invloeden van buitenaf: muziek, drank, een feestelijke sfeer. Zo kom je er snel achter of je iemand leuk vindt. Eigenlijk vind ik dit leuker, puurder.” Ze maken nu nog steeds geen gebruik van terrassen en kroegen. „We gaan liever picknicken.”