Grapperhaus wil eisen aan Pels Rijcken aanscherpen na fraude die achttien jaar duurde

Pels Rijcken Notaris Frank Oranje blijkt achttien jaar lang klanten te hebben bestolen. Pels Rijcken staat nu onder verscherpt toezicht.

Het hoofdkantoor van advocatenkantoor Pels Rijcken in Den Haag.
Het hoofdkantoor van advocatenkantoor Pels Rijcken in Den Haag. Foto Tobias Kleuver/ANP /HH

Vlot gemonteerde beelden tonen het uitzicht vanaf de Pels Rijcken-burelen over het Haagse Bos en opgedirkte studenten die proosten met champagne. Er klinkt hippe loungemuziek. „Ik denk dat heel mooi naar voren komt dat Pels Rijcken een maatschappelijk geëngageerd kantoor is”, zo prijst een student de jaarlijkse driedaagse masterclass ‘Mr. Z’. in 2019 aan. Kort komen de twee belangrijkste mannen van het prestigieuze advocatenkantoor samen lachend voorbij: landsadvocaat Reimer Veldhuis en bestuursvoorzitter Frank Oranje.

Het zijn beelden van een façade die steeds weer groter blijkt. Afgelopen maart maakte Pels Rijcken bekend dat notaris Oranje de afgelopen tien jaar via „geraffineerd frauduleus handelen” geld van klanten in drie zaken wegsluisde naar privérekeningen. Vrijdag openbaarde het ministerie van Justitie en Veiligheid een brief van de landsadvocaat waaruit blijkt dat Frank Oranje „ten minste 18 jaar” lang klanten heeft bestolen.

Lees ook: Motief voor fraude blijft een raadsel

Dat is bijna dubbel zo lang als tot nog toe werd verondersteld. Ruim 9,5 miljoen euro van het door Oranje gestolen geld is niet terecht. Ook blijkt de alom gerespecteerde Oranje, die in november zelfmoord pleegde, te hebben gefraudeerd in vijf zaken waarbij de staat cliënt was.

Ponzi-achtige fraude

Na onderzoek meldde NRC eerder dat Oranje sinds 2010 ruim 10 miljoen euro stal dat was bestemd voor gedupeerde beleggers in internetbedrijf World Online, verzekeraar Converium en voor gemeenten en provincies die afvalverwerker Attero verkochten. De brief van Veldhuis vult dat nader in. Bij de claimstichting voor gedupeerde beleggers in World Online roomde Oranje 1,7 miljoen euro aan rente af, bij afvalverwerker Attero was dat ruim 55.000 euro. Het grootste bedrag verdween bij de Converium-claimstichting: 9,5 miljoen euro die gedupeerde beleggers toebehoorde sluisde hij naar privérekeningen.

Uit extern onderzoek dat Pels Rijcken liet uitvoeren blijkt nu dat Oranje al veel langer – minimaal 18 jaar – fraudeerde. Geld dat Oranje voor klanten moest beheren, boekte hij over naar stichtingen „die ogenschijnlijk een legitieme rol vervulden”, Daarbij vervalste hij geregeld betaalopdrachten. Voordat de gelden moesten worden uitbetaald, zorgde Oranje ervoor dat het tekort op de rekening weer met nieuw gestolen gelden werd aangevuld. „Oranje vulde op deze wijze in feite het ene gat met het andere.”

Dat klinkt als een op een Ponzifraude geïnspireerde werkwijze. Het ‘oorspronkelijke’ gestolen bedrag, dat Oranje steeds weer aanvulde, maakt Pels Rijcken niet bekend. Het kantoor meldt wel dat Oranje bij vijf zaken waarin de rijksoverheid cliënt was en vijftien andere zaken geld ‘leende’. Zij zouden hierdoor zo’n 257.000 euro aan rente zijn misgelopen. Net zoals de ontbrekende 9,5 miljoen wordt dat geld alsnog door Pels Rijcken betaald.

Twee hoogleraren ingeschakeld

Als landsadvocaat treedt Pels Rijcken (290 medewerkers) voor de staat op als juridisch adviseur en advocaat in zo’n duizend rechtszaken per jaar. Demissionair minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) liet de Tweede Kamer vrijdag weten de fraudezaak „ontoelaatbaar” te vinden. Hij heeft twee hoogleraren gevraagd om te onderzoeken welke „eisen en verantwoordingsverplichtingen” de staat aan Pels Rijcken kan stellen.

De deur stond bij Pels Rijcken zodanig open, dat de fraude heeft kunnen gebeuren

curator Jeroen Princen en fraude-expert Marcel Pheijffer

Dat Oranje bij Pels Rijken zo lang onopgemerkt kon frauderen én in 2018 bestuursvoorzitter werd, toont dat het kantoor de interne organisatie niet op orde had. Een voormalig topnotaris noemde het gebrek aan basiscontroles bij Pels Rijcken tegen NRC „onbestaanbaar”. Curator Jeroen Princen en fraude-expert Marcel Pheijffer stelden recent nog dat de fraude helemaal niet zo geraffineerd was. De deur stond „bij Pels Rijcken zodanig open, dat de fraude heeft kunnen gebeuren”.

Lees ook: Zo geraffineerd was de grootste fraudezaak ooit binnen de Nederlandse advocatuur niet

Landsadvocaat Veldhuis stelt nu dat de interne controles „niet tegen een fraude als deze opgewassen” waren. „Wij hebben als kantoor te veel vertrouwd op de ogenschijnlijke integriteit en onkreukbare reputatie van Oranje als notaris en persoon.” Pels Rijcken benoemde in mei een nieuwe bestuurder en voerde naar eigen zeggen tal van maatregelen door om „aan de hoogste standaarden” te voldoen.

Desondanks is Pels Rijcken onlangs onder verscherpt toezicht geplaatst door de deken, toezichthouder op de advocatuur. Volgens de deken moeten de interne controles verbeterd worden en is de sociale veiligheid en aanspreekbaarheid niet in orde.

Waar de door Oranje gestolen miljoenen zijn gebleven en wat zijn motief was, heeft het externe onderzoek van Pels Rijcken niet onthuld. Dat zal het Openbaar Ministerie moeten onderzoeken.

„Het is naar privé overgeboekt”, stelt een woordvoerder desgevraagd. „De bevoegdheid om op die rekening te kijken hebben wij niet.”