Nederland krijgt vaker te maken met extreme regenval

Noodweer Limburg Een ongebruikelijk stabiel lagedrukgebied leidde tot extreme regenval in een groot gebied.

Wateroverlast in Hoensbroek, woensdagavond.
Wateroverlast in Hoensbroek, woensdagavond. Foto Marcel Van Hoorn/ANP

„Dit was geen bui”, zegt klimaatonderzoeker Peter Siegmund van het KNMI over de extreme regenval in Zuid-Limburg. Buien zijn lokaal. In dit geval viel de regen dinsdag en woensdag niet alleen uitbundig in Zuid-Limburg, maar ook in aangrenzende gebieden in Duitsland en België, tot in Frankrijk. „Dit was een depressie, een lagedrukgebied”, zegt Siegmund. Op weerkaarten is te zien dat de depressie zich zaterdag 10 juli nog niet had gevormd, maar een dag later, zondag 11 juli, wel.

Regen ontstaat binnen lagedrukgebieden. In een lagedrukgebied stijgt lucht aan de grond op. Op het noordelijk halfrond draait die lucht over een groot gebied tegen de klok in. Terwijl de lucht stijgt koelt hij af, waterdamp condenseert en vormt wolken, waar vervolgens regen uit kan vallen. In dit geval viel er extreem veel.

Carrousel

De regenwolken draaien om het centrum van de depressie, legt Siegmund uit. Dat centrum bevond zich nu in het centrale deel van Duitsland. Ten westen daarvan trokken de regenbuien, tegen de klok in draaiend, „als een carrousel in een groot gebied” een voor een voorbij.

De regenval volgens de neerslagradar van het KNMI.

Dat er nu zo extreem veel regen viel, komt volgens Siegmund omdat de depressie „ongebruikelijk stabiel” was. Hij bleef heel lang op z’n plek. Waarom dat het geval was, weet hij niet. Ook was er zoveel regen doordat er bij de huidige vrij hoge, zomerse temperaturen veel vocht in de lucht zit.

Volgens de neerslagkaarten van het KNMI viel er woensdag (gemeten van woensdag 10:00 uur tot donderdag 10:00 uur) op sommige plekken in Zuid-Limburg 72 tot 74 mm regen. Een dag eerder waren er plekken waar 86, en zelfs 98 mm, werd gemeten. De kans dat er meer dan 100 mm regen op een dag valt, is (voor die ene plek) ongeveer één keer per eeuw, schrijft het KNMI in een uitlegstuk over extreme neerslag.

Siegmund vertelt dat het lagedrukgebied deze donderdag naar het zuiden van Duitsland wegtrekt en zwakker wordt. Voor Zuid-Limburg wordt overdag, en ook in de nacht naar vrijdag, nog neerslag verwacht. „Maar daarna niet meer.”

Klimaatverandering

De extreme gebeurtenis riep meteen de vraag op of dit door klimaatverandering komt. Voor deze ene gebeurtenis is dat lastig vast te stellen. Maar het KNMI verwacht wel meer extreme neerslag naarmate Nederland, en de aarde, verder opwarmt. Bij een opwarmend klimaat neemt de hoeveelheid waterdamp in de lucht toe, met circa 7 procent per graad opwarming. Dat schrijft het instituut in zijn in 2014 uitgebrachte rapport over klimaatscenario’s. De hoeveelheid regen die gemiddeld in een jaar valt is in Nederland al met 26 procent toegenomen tussen 1910 en 2013. Dat jaargemiddelde zal verder toenemen door opwarming. In lente, herfst en winter verwacht het KNMI ook een toename van dat gemiddelde, maar voor de zomer is dat nog onzeker. Wat wel gaat toenemen in de zomer – en ook in de andere seizoenen – zijn de neerslag-extremen, aldus het rapport. Die zijn, net als de jaargemiddelde neerslag, al toegenomen. Zo is het aantal dagen dat er op één bepaald meetstation in Nederland meer dan 50 mm per dag valt, verdubbeld in de afgelopen 50 jaar. Dat zal verder toenemen. Extreme neerslag in de zomer kan zich voordoen in de vorm van zware buien, of als regenfronten die samenhangen met depressies. Ze kunnen ook tegelijk optreden.