Na de coup chaos in Myanmar: ‘Met deze militaire dictators zijn we onze levens niet zeker’

Myanmar De militaire staatsgreep van 1 februari stortte Myanmar in een crisis. Ma May Zin verloor haar man. „Ik kan het ze nooit vergeven.”

Vrouwen in de stad Yangon protesteerden woensdag met fakkels tegen de militaire coup. Burgers verzetten zich ook tegen het regime door heffingen voor water en elektriciteit niet te betalen.
Vrouwen in de stad Yangon protesteerden woensdag met fakkels tegen de militaire coup. Burgers verzetten zich ook tegen het regime door heffingen voor water en elektriciteit niet te betalen. Foto Reuters/Stringer

Ze had hem nog gewaarschuwd en gevraagd om alsjeblieft niet iedere dag de straat op te gaan. Maar haar man Myo Ko Ko Thu stond erop. „Hij antwoordde dan dat hij het zag als een gevecht voor de toekomst van onze dochters, hij deed het voor hen.” Militairen schoten Myo neer, twee kogels raakten hem in zijn gezicht en hoofd. En van die toekomst voor zijn meisjes lijkt nu weinig over.

Het is bijna vier maanden geleden dat Myo Ko Ko Thu (27) werd vermoord, tijdens massademonstraties tegen de staatsgreep in Myanmar. Zijn vrouw Ma May Zin vertelt dat ze sindsdien probeert niet weg te zakken in bittere hopeloosheid. „Tijdens de begrafenis heb ik wat geld gekregen, maar daar is het bij gebleven.”

Ma May Zin woont met haar dochters van acht en zes jaar in een arbeiderswijk van de grootste stad van het land Yangon, in een buitenwijk waar men van weinig moet zien rond te komen. Aan de golfplaten muur van de kamer die ze huurt hangen foto’s van hun vieren, de hoofden dicht tegen elkaar aan. Dit is een van de wijken waar in maart en april confrontaties tussen het leger en burgers volkomen uit de hand liepen. Het geweld vond plaats op nog geen tien minuten lopen van hun huis, het leger schoot tientallen onschuldige burgers neer en arresteerde nog velen meer.

Lees ook dit artikel: Leger schiet op demonstranten in Myanmar, journalisten gearresteerd

Die massademonstraties mogen voorbij zijn, de spanning in de buurt is nog altijd om te snijden, vertelt Ma. Nog steeds geldt hier de staat van beleg. „Ik heb me sinds de staatsgreep nooit meer veilig gevoeld. Dag en nacht voeren militairen controles uit. Vorige week was hier aan het einde van de straat een kleine explosie, daarna kwam het leger met vijf auto’s en vielen ze de huizen binnen. Ook bij mij.” Ze arresteerden een paar jongens uit de buurt, die zitten sindsdien vast. „Terwijl ze gewoon thuis waren op het moment van die aanslag.”

Land in puin

De staatsgreep waarmee het leger op 1 februari de macht overnam heeft Myanmar in een crisis gestort. Generaal Min Aung Hlaing wilde een steriele, chirurgische ingreep plegen, om regeringsleider Aung San Suu Kyi aan de kant te zetten en zelf weer alles te kunnen bepalen. Maar het resultaat is een land in puin: economie, gezondheidszorg en onderwijs zijn ingestort. Het grootste deel van de inwoners wil zich niet neerleggen bij de militaire dominantie, maar zit met een praktisch probleem: er moet brood op de plank.

Het aantal Covid-19-patienten dat zuurstof nodig heeft neemt in Myanmar intussen toe.

Foto Ye Aung Thu / AFP

Zo ook Ma May Zin. Het was haar man die voor de inkomsten zorgde met zijn baan in een werkplaats. „Hij rookte en dronk, maar toen ik zwanger raakte, stopte hij daarmee. Bijna al het geld dat hij verdiende, gaf hij aan mij. ‘We moeten sparen zodat onze kinderen naar school kunnen’, zei hij.” Nu probeert Ma online kleding te verkopen, alleen dat lukt niet erg, dus is ze erbij gaan schoonmaken. „Ik kan niet meehelpen met het protest, ik moet geld verdienen voor de meisjes. Maar ik verwerp de staatsgreep en ik haat de militaire dictators. Ik kan het ze nooit vergeven dat mijn man nu dood is.” Haar daad van verzet: ze betaalt geen heffingen voor water en elektriciteit. „Omdat ze daarmee hun staatsgreep kunnen ondersteunen.”

Zoiets simpels als het niet betalen voor water en licht is in Yangon onderdeel van een brede boycot, van burgers die andere burgers oproepen om de greep van de militairen zoveel mogelijk te omzeilen. Maar gewapende militairen zetten inwoners onder druk om toch te betalen en roepen op straat om dat wie niet betaalt, van het net wordt afgesloten. Op hun beurt plegen inwoners kleine bomaanslagen op de kantoren van het elektriciteitsnetwerk die het wagen om de betalingen in ontvangst te nemen.

Die „opportunistische bomaanslagen” en „asymmetrische aanvallen” zijn het werk van losjes georganiseerde burgers die zich verspreid over het land verzetten tegen het leger, schrijft denktank International Crisis Group in een analyse over de situatie in Myanmar. „Daar zitten ook mensen bij die in de gebieden van de etnisch gewapende groeperingen zijn getraind en teruggekeerd zijn naar de steden.” De milities van boze burgers zijn het sterkst waar ze zich vermengen met al bestaande etnische gewapende groeperingen.

De bomaanslagen, en soms ook brandstichtingen, vinden vooral plaats in de grotere steden, Yangon voorop. Daar zijn al honderden aanslagen geweest op scholen, banken en op lokale afdelingen van het regime. Doel is om ouders en werknemers af te schrikken om van de instellingen gebruik te maken. De schaduwregering, bestaande uit politici die zich verzetten tegen de coup, heeft opgeroepen geen burgerdoelen aan te vallen, maar daarmee zijn de aanvallen niet opgehouden.

Bij die explosies vallen meestal geen slachtoffers, daarvoor zijn ze te klein. De burgermilities brengen wel geregeld militairen of mensen verbonden aan het leger om het leven. Politici van de partij gelieerd aan het leger zijn doelwit, net als buurthoofden die door het leger zijn aangesteld als administratieve toezichthouders om meer grip op de wijken te krijgen. Een deel van dit soort guerrilla-acties wordt ook gepleegd door aanhangers van het leger, om verwarring te zaaien en het sentiment tegen de burgermilities en de schaduwregering op te stoken. In de gebieden waar etnisch gewapende rebellen het voor het zeggen hebben, vinden heftiger gevechten plaats.

Lees ook dit artikel: Het leger is in Myanmar de vijand van iedereen

Trots en verdriet

Ma May Zin laat foto’s zien van haar man kort na zijn overlijden. Een bloederige vertoning. Die dag, eind maart, werd ze gebeld door een kennis dat Myo was geraakt. Ze rende erheen en bracht hem naar het ziekenhuis, hij was nog bij bewustzijn. „Hij overleed een half uur na aankomst. De dokter zei dat we zijn doodsoorzaak moesten veranderen, dat hij een natuurlijke dood stierf in plaats van door de schotwonden. Anders zouden we zijn lichaam misschien moeten afstaan aan de militairen voor controle.” De gedachte aan die dagen maakt tranen bij haar los. „De buren noemden hem een held. Het maakt me trots, maar ook verdrietig.” Op een andere foto ligt Myo met roze roosjes om zijn hoofd, aan zijn voeten staan familie en vrienden.

Op een dag zullen we democratie krijgen

Wrang vindt ze dat Myo’s dood en die van honderden anderen tot nu toe voor niets is geweest. „Met deze militaire dictators zijn we onze levens niet zeker. Maar wij onbelezen arbeiders hebben hetzelfde doel als de hogeropgeleide mensen, als de overheidsstaf die meedoet aan de burgerlijke ongehoorzaamheidsbeweging. Op een dag zullen we democratie krijgen.” Die wens voor meer democratie was ook de reden dat Ma in november op de Nationale Liga voor Democratie van Aung San Suu Kyi stemde bij de verkiezingen. Dat het onder Suu Kyi niet opschoot met de democratische hervormingen lag niet aan háár, zegt Ma, maar aan de grondwet uit 2018 die door de militaire machthebbers zo werd ontworpen dat zij altijd veel zeggenschap zouden houden.

Als haar man nog had geleefd, zegt Ma, had hij een manier gevonden om mee te doen aan de protestacties tegen het leger. Haar twee dochters hebben intussen amper begrip van wat zich heeft voorgedaan. Ze gluren mee naar de foto’s van hun vader. „Ik mis papa, maar mama zegt dat hij is neergeschoten door slechteriken en ver op reis is gegaan”, zegt de jongste.

Met medewerking van een lokale journalist in Yangon
Lees ook dit artikel: Demonstreren is dodelijk in Yangon