Een kleine zege voor humor op het web

Auteursrechten Platforms kunnen verplicht worden auteursrechtelijk beschermd materiaal te verwijderen. Maar alleen onder strenge voorwaarden, zo luidt een belangrijk advies van de advocaat-generaal van het Europese Hof van Justitie.

Duitsers gingen in maart 2019 de straat op in Berlijn om te protesteren tegen uploadfilters.

Duitsers gingen in maart 2019 de straat op in Berlijn om te protesteren tegen uploadfilters.

Foto Omer Messinger /EPA

Voor creatieve gebruikers van het internet is het een voorlopige kleine overwinning. Voor mediabedrijven die vrezen voor inbreuk op hun auteursrechten een tegenvaller.

De advocaat-generaal van het Europese Hof van Justitie gaf deze donderdag een belangrijk advies aan het Hof over een omstreden Europese richtlijn, die het auteursrecht moet aanpassen aan het internettijdperk. Zo’n advies hóéft niet opgevolgd te worden door het Hof, maar is vaak wel richtinggevend.

De kwestie draait om de vraag of internetplatforms als YouTube en Facebook wel verplicht kunnen worden om filmpjes en ander materiaal dat gebruikers uploaden te blokkeren, als er auteursrechten mee geschonden worden. Polen heeft bij het Hof geëist dat die bepaling uit de auteursrechtenrichtlijn wordt geschrapt, omdat ze in strijd zou zijn met de vrijheid van meningsuiting.

1 Wat adviseert de advocaat-generaal het Hof?

Het is niet in strijd met de vrijheid van meningsuiting, zegt de advocaat-generaal, als internetplatforms materiaal waarop auteursrecht rust van hun websites verwijderen. Maar dat zou volgens hem alleen mogen gebeuren onder strenge voorwaarden en als zonneklaar is dat het écht een inbreuk op het auteursrecht is. Bij twijfelgevallen, bijvoorbeeld als een filmpje wordt overgenomen in het kader van een parodie, een recensie of een andere vorm van commentaar, mag het niet zo maar worden verwijderd. Degene die het auteursrecht bezit moet daarvoor een met argumenten omkleed verzoek indienen bij het platform. „Een stap vooruit voor de rechten van internetgebruikers”, zegt Paul Keller, president van Communia, een organisatie die opkomt voor gebruikersrechten.

2Waarom was de richtlijn zo omstreden?

Vooral in Duitsland vonden twee jaar geleden, toen de auteursrechtenrichtlijn werd aangenomen, massale demonstraties plaatst. Betogers vreesden dat de vrijheid op internet er sterk door zou worden beperkt. De angst was dat de platforms, om iedere mógelijke inbreuk op auteursrecht te voorkomen, rigoureus allerlei materiaal zouden verwijderen, ook als niet zeker was of het wel echt een illegale kopie was.

3 Critici waarschuwen voor uploadfilters. Wat zijn dat?

Omdat er dagelijks zo’n enorme hoeveelheid materiaal op de grote platforms geupload wordt, is handmatig filteren op auteursrechtelijk beschermd materiaal ondoenlijk. Er moeten zogeheten automatische ‘uploadfilters’, die functioneren op basis van algoritmes, voor worden ingezet. Maar kunnen die filters wel herkennen of een filmpje of foto een illegale kopie is, dan wel bijvoorbeeld bedoeld is als ‘meme’, een humoristisch commentaar? „Algoritmes hebben nu eenmaal een notoir slecht gevoel voor humor”, zoals NRC in 2019 opmerkte in een commentaar.

Lees ook: Overwinning voor de Europese cultuur of zwarte dag voor de vrijheid op internet?

De advocaat-generaal waarschuwt uitdrukkelijk tegen ‘overblokkering’, door algoritmes die alles waar zij een illegale kopie in herkennen meteen verwijderen of blokkeren. Bescherming van intellectueel eigendom is een belangrijk recht, stelt hij, maar de vrijheid van meningsuiting en expressie is dat ook. Als niet héél duidelijk is dat bijvoorbeeld een filmpje een illegale kopie is, dan moet er een zorgvuldige afweging gemaakt worden tussen die twee fundamentele rechten. En het is bij twijfelgevallen niet aan een internetplatform om die afweging te maken, maar uiteindelijk aan de rechter.

4Wat gebeurt er als het Hof dit advies volgt?

De Europese auteursrechtenrichtlijn, die twee jaar geleden werd aangenomen, is pas in zes landen (waaronder Nederland) in nationale wetten omgezet. Volgt het Hof het advies van de advocaat-generaal, dan zullen de strenge voorwaarden (‘bij twijfel niet verwijderen’) in de nationale wetgeving moeten worden opgenomen. Daar waar de richtlijn al is omgezet, zou dat een aanpassing of uitbreiding van de bestaande wetgeving noodzakelijk maken. De uitspraak van het Hof wordt pas over enkele maanden verwacht.