Opinie

Rutte en De Jonge maakten een bewuste keuze, die fout was

Was het drastisch versoepelen van de coronamaatregelen inderdaad slechts een inschattingsfout van het kabinet? ziet vooral pijnlijke eigenwijsheid, in de Veiligheidscolumn.
Demissionair premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) voor aanvang van de persconferentie over de coronamaatregelen.
Demissionair premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) voor aanvang van de persconferentie over de coronamaatregelen. Foto Freek van den Bergh

Bij de versnelde opening van de samenleving hebben Rutte en De Jonge een inschattingsfout gemaakt, zo zeggen zij zelf. Zij hadden de snelle heropleving van het virus immers niet goed voorzien. Dat lijkt het ruiterlijk toegeven van een gemaakte fout.

Alleen… het is helemaal niet de inschattingsfout die ons nu de kop kost. De échte fout is dat zij systematisch hebben geweigerd sociaalwetenschappelijke inzichten ten aanzien van de maatschappelijke dynamiek in zo’n pandemie bij de aanpak te betrekken. Dat was sociologisch gewauwel waar hij niet op zat te wachten, zo sprak Rutte na de avondklokrellen - waarvoor op basis van veiligheidspsychologische modellen nadrukkelijk was gewaarschuwd. Wie diezelfde modellen aanhield tegen de RIVM-prognoses van begin maart dit jaar zag dat het kabinet drie belangrijke uitdagingen te wachten stond.

Lees ook een interview met hoogleraar virologie Louis Kroes: ‘Paniek over de Deltavariant van het coronavirus is onterecht’

Publieke drang

De eerste waren de voorjaarsfeestdagen, waar het zaak was de publieke drang om weer leuke dingen te gaan doen te kanaliseren. De tweede was de periode half mei tot begin juli, waarin het snel dalend aantal besmettingen een helder openingsplan noodzakelijk maakte. De derde uitdaging zou begin juli komen, als naar verwachting (zeker een deel van) het publiek ‘los zou gaan’ door de verdere versoepelingen.

Maar wat zagen we in de aanpak? Van het kanaliseren van de dynamiek rond de voorjaarsfeestdagen was geen sprake, het openingsplan kwam (te) laat en werd vervolgens te snel losgelaten, en dat jongeren losgingen toen de nachthoreca openging, leek voor de RIVM-modelleurs én het kabinet een verschijnsel van een andere planeet.

Niet eenmalig

Er is dus helemaal geen sprake van een éénmalig foutje bij het doorrekenen van de besmettingen: er was welbewust voor gekozen om in de aanpak wetenschappelijke inzichten over de verwachten maatschappelijke dynamiek niet te gebruiken. Dat is geen inschattingsfout, maar een systeemfout.

Als je die fout vervolgens niet repareert als je daar van verschillende kanten voor gewaarschuwd wordt, vervalt de grond om van een inschattingsfout te spreken al helemaal. Dan kan je alleen nog spreken van – pijnlijke en dure - eigenwijsheid. Dáár moeten de excuses van Rutte en De Jonge dus over gaan. En dan niet alleen gericht aan jongeren, horecaondernemers, festivalorganisatoren en het grote publiek. Maar minstens zozeer aan de lokale bestuurders, politiemensen, jongerenwerkers, toezichthouders en het zorgpersoneel die de komende weken de rommel weer mogen opruimen.

Marnix Eysink Smeets is lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid aan Hogeschool Inholland en directeur van de Landelijke Expertisegroep Veiligheidspercepties. De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld.