Poolse Constitutionele Hof verwerpt rechtsmacht van Europees Hof

Rechtsstaat Volgens het Poolse hof hoeft het land zich niet te houden aan verordeningen van het hof in Luxemburg.

Een demonstrant staat met de Europese vlag bij het Poolse Constitutionele Hof, tijdens een betoging in april.
Een demonstrant staat met de Europese vlag bij het Poolse Constitutionele Hof, tijdens een betoging in april. Foto Czarek Sokolowski/ AP

In een verdere escalatie van het rechtsstaatsconflict tussen Warschau en Brussel heeft het Poolse Constitutioneel Hof woensdag geoordeeld dat het land zich niet hoeft te houden aan interim-maatregelen die zijn opgelegd door het Europees Hof van Justitie. Het Poolse Constitutionele Hof buigt zich binnenkort ook over het fundamentele twistpunt in de relatie tussen Polen en de EU: of de Poolse grondwet of het Europese recht zwaarder weegt.

Op donderdag bevestigde het Europees Hof in Luxemburg een dergelijk tussentijds vonnis met het definitieve oordeel dat Polen het bestraffen van onafhankelijke rechters moet staken. Polen heeft een tuchtkamer ingesteld om kritische rechters uit hun ambt te zetten, salaris te ontnemen en strafrechtelijk te vervolgen. Na een klacht van de Europese Commissie bepaalde het Europees Hof dat Polen die tuchtkamer moet opschorten. Dit is „geen onafhankelijke en onpartijdige rechtbank” en handelt „in strijd met het EU-recht”, aldus het hof.

De conservatief-nationalistische regering die sinds 2015 aan de macht is in Polen heeft stelselmatig maatregelen genomen om de onafhankelijke rechtspraak in eigen land te ondermijnen. De eerste stap daarin was het illegaal – in strijd met de eigen grondwet – benoemen van rechters bij het Constitutioneel Hof. Dat hof stelt nu in de kern dat de politieke wensen van Poolse politici zwaarder wegen dan het EU-recht en Europese verdragen. Deze week zou hetzelfde gekaapte hof een uitspraak doen over de vraag of de Poolse grondwet altijd zwaarder weegt dan het Europees recht, maar dat oordeel zou zijn uitgesteld.

Vonnis Europees Hof kan vergaande gevolgen hebben voor Poolse rechters en abortusverbod

Als het grondwettelijk hof ook in die zaak de wensen van de regering volgt, plaatst Polen zich de facto buiten de Europese rechtsorde, waarin het hof in Luxemburg altijd het laatste woord heeft en diens vonnissen bindend zijn. Polen houdt vol dat de EU zich niet dient te bemoeien met de manier waarop zij nationale rechters benoemt en aanpakt.

Volgens critici van de Poolse regering betekent onttrekking aan het Europees recht een juridische ‘Polexit’. Polen is niet voornemens formeel de EU te verlaten, waar het veel subsidies van ontvangt en die inwoners het recht geeft overal in Europa te wonen en te werken.

Wanneer een land een vonnis van het Europees Hof negeert, kan de Commissie een forse dwangsom opleggen. Die stap heeft zij in het bewaken van de Poolse rechtsstaat nog nooit genomen.

Dit bericht is donderdag 15 juli 2021 bijgewerkt met actuele informatie over het het Europees Hof.