Reportage

In Valkenburg staat het water anderhalve meter hoog in de straten

Noodweer in Zuid-Limburg „Zo erg hebben we het hier nog nooit meegemaakt”, zegt de dijkgraaf. „De buien die nu vallen, hadden we eigenlijk pas in 2050 verwacht.”

In het dal van de Caumerbeek diende een vloedgolf. Het modderwater stortte zich op de Caumermolen, een veertiende-eeuwse watermolen.
In het dal van de Caumerbeek diende een vloedgolf. Het modderwater stortte zich op de Caumermolen, een veertiende-eeuwse watermolen. Foto Chris Keulen

„Het was een heel heftige nacht”, zegt eigenaar Lars Dorren van hotel Riche in Valkenburg. „Ik heb peentjes gezweet.”’ Het is acht uur ‘s ochtends. „Ik ben de hele nacht in touw geweest.”

Het water staat anderhalve meter hoog in de straten in de omgeving maar heeft de stoep voor het hotel net niet bereikt. In de ontbijtzaal zitten tien geëvacueerden: campinggasten, gasten uit hotels waar de stroom was uitgevallen, omwonenden.

Aan de overkant van het hotel staat wethouder Jan Vermeer van Valkenburg foto’s te maken van een ondergelopen parkeerterrein. Er staat vier auto’s waarvan alleen de bovenzijde nog zichtbaar is. Om half twee vannacht besloot de leiding van hotel Riche de gasten te wekken met de vraag of die hun auto wellicht nog wilden verplaatsen. Acht auto’s zijn verdwenen. Wethouder Vermeer stapt, druipend van de regen, de lobby van het hotel binnen en hoort zijn telefoon piepen. „Ik krijg nu ineens 128 appjes binnen.” Voor het eerst sinds vannacht een uur heeft hij weer verbinding. „Ik had thuis nog wel stroom. Maar geen internet.”

Hij is wethouder van economische zaken en toerisme. „Dit is een enorme schadepost. Eerst de coronacrisis en nu dit.” Buiten lijkt het wel oorlog. Het Berkelplein staat blank, legertrucks rijden stapvoets door omliggende straten, op zoek naar mensen die hun huis uit moeten. Een vriezer drijft op straat. Een kar met dertig mensen rijdt naar de bowlingbaan, droog gelegen, bereikbaar voor familie om de onfortuinlijken op te halen.

In de kelder

„Loop maar even mee naar de kelder”, zegt Janine Muijlkens. Ze woont sinds zeven jaar samen met haar vrouw Agnes Lejeune in het Zuid-Limburgse Schin op Geul. Hier stroomde dinsdag aan het einde van de middag het eerste water de kelder van hun huis in Schin op Geul binnen. Via de deur van de laaggelegen tuin. Via de putten die het vele hemelwater niet meer konden verwerken. En via de muren. De ijskast en de vriezer, de loopband van de hometrainer, de wasmachine en twee antieke kasten: ze hebben allemaal onder zestig tot zeventig centimeter water gestaan.

Lees ook het liveblog over het noodweer in Limburg: KNMI kondigt code rood af voor provincie Limburg

„Overal modder”, zucht Agnes, nog steeds in de weer met een droger. Janine: „We zijn tot vannacht één uur bezig geweest. Met borstels en trekkers. En vandaag ook. We hebben allebei verlof genomen.” Ze hebben veel hulp van buren gekregen. „Dat was fantastisch”, zegt ze. „Misère verbroedert.” Ze hebben pompen en zuigers gekregen. En kennis van elektriciteit. „Wij zijn twee meiden. We weten daar niets van. We hadden mensen nodig die zeiden wat we moesten doen.” In de tuin staat nog steeds heel veel water. En dan wordt er nog meer regen voorspeld. Tegen de ramen liggen zandzakken. „Als de regenpiek komt, barricaderen we de boel. En dan maar afwachten.”

Waterschade aan de Caumermolen. „Het water stond uiteindelijk anderhalve meter hoog”, vertelt eigenaar Luc Peeters. Foto Chris Keulen

Ruitenwissers maken overuren

Schin op Geul is een van de vele dorpen in het Zuid-Limburgse heuvelland die zijn getroffen door wateroverlast. De regen komt met bakken uit de hemel. Auto’s zwiepen plassen de hoogte in, rijdend over wegen die in allerijl zijn ingesteld als omleiding, onbegaanbaar als de hoofdwegen hier en daar zijn. Ruitenwissers maken overuren. Automobilisten draaien hun raampjes open om elkaar te waarschuwen. In Wijlre, ter hoogte van de brug over de Kleine Geul, naast de bierbrouwerij van Brand, staan files met auto’s die uiteindelijk het fietspad als route kiezen. Op de brug maken nieuwsgierigen foto’s en filmpjes van het water dat zich eerst breed maakt en zich vervolgens kolkend onder de bogen van de brug perst. Campings worden ontruimd. Het leger is ingezet. Brandweerauto’s staan geparkeerd op de erven van melkveebedrijven. Grote bergen zand en modder liggen op straat, afgezet door roodwitte paaltjes. Medewerkers van gemeenten en waterschap Limburg plaatsen pompen en graven afvoergoten op kruisingen.

Bewoners in het Limburgse Hoensbroek leggen zandzakken neer, in de hoop het water buiten te kunnen houden. Foto Marcel van Hoorn / ANP

In het dal van de Caumerbeek diende een vloedgolf zich dinsdagavond aan met een onheilspellend aanzwellend geruis. Het water stroomde over de dijk van de regenwaterbuffer en seconden later brak de dijk. Het modderwater stortte zich op de Caumermolen, een veertiende-eeuwse watermolen in het dal van de Caumerbeek. „Het water stond uiteindelijk anderhalve meter hoog”, vertelt eigenaar Luc Peeters. Ze bracht zichzelf in veiligheid, en zag hoe de meubels dreven en haar auto in bruin water verdween. De schade loopt in de tonnen, hoorde Peeters de verzekeringsexpert zeggen. „Het was een kettingreactie”, legt Peeters uit. „Hogerop in het dal van de Caumerbeek brak eerst de dam van een visvijver.” Het water stortte zich vervolgens tientallen meters naar beneden richting regenwaterbuffer van het waterschap Limburg. Die kon het water niet aan, en toen brak de drie meter hoge dijk bij de molen van Peeters. Het gat is acht meter breed. Na de Caumermolen golfde het modderwater door het dal naar beneden, op weg naar een andere antieke watermolen, de zestiende-eeuwse Oliemolen. Ook daar overspoelde een regenwaterbuffer. De Oliemolen stond in mum van tijd ook onder anderhalve meter water. De drie bewoners moesten door de brandweer zwemmend op het droge worden gebracht.

‘Het was verschrikkelijk’

Het meeste medelijden ging woensdag in Schin op Geul uit naar eigenaar Eugène Hounjet van hotel-restaurant Op de Beek. „Het was verschrikkelijk”, vertelt hij, wijzend naar de zalen die onder water hebben gestaan. „Het water kwam uit alle hoeken en gaten. Het was niet te bevatten. In anderhalf uur stond het water zóóó hoog.” Hij kan vier hotelkamers niet meer gebruiken. Meubilair is deels vernield. Het water kwam van de Scheumer, een beek die pal langs het hotel stroomt. „Die werd ineens zeven tot acht meter breed.” Een aantal gasten is vertrokken. Een aantal gasten van campings is ingetrokken. Er zijn ook gasten gebleven. Jos Dekkers, samen met zijn vrouw Gerry naar Limburg gekomen vanuit het Gelderse Druten, noemt de overstroming „onvoorstelbaar” en vindt het vooral voor de eigenaar „verschrikkelijk”. Ze moesten hun kamer verlaten omdat het plafond lekte, en zetten hun korte vakantie voort vanuit hun kamer op de tweede verdieping. Nu gaan ze wandelen. „Ja, we komen zeiknat thuis.” En er komt nog meer regen. „Maar zo hoog als de tweede verdieping zal het wel niet komen”, stelt Gerry.

Blijf weg. We kunnen geen ramptoeristen gebruiken

Even buiten Schin op Geul spoelde dinsdagavond een modderstroom door de Opscheumer, een fraai laantje dat nu wordt bevolkt door hulpverleners en druk gebarende bewoners. Ze bespreken wat er is gebeurd: veel grond en kiezelstenen van een hoger gelegen pad is losgeraakt, is meegesleurd door het water en heeft de rioolputten verstopt. Daardoor kwam het water via de afvoerkanalen in de huizen omhoog.

Ook Gertie Roks is gedupeerd. Er stroomde water via de achterdeur naar binnen. Ze heeft alles gedroogd met „heel veel handdoeken en heel veel lakens”. Veel schade heeft ze niet. „Gelukkig heb ik alleen zeil en tegels.” Minder fortuinlijk zijn haar buren, die nog maar twee maanden geleden zijn verhuisd. De paardenwei is ondergelopen; het nieuw gelegde laminaat is vernield; de schuren stonden blank. „Zet onze naam maar niet in de krant, want anders lachen mijn oude buren me uit.”

Ook in het dorp Ransdaal stroomde het water dinsdag urenlang als een rivier door de straten. „Meestal verdwijnt dat water snel, bijvoorbeeld na een hoosbui. Maar dit was echt anders”, zegt Jos Canisius in de stromende regen. Hij heeft veel zandzakken ingeslagen. Achter zijn woning ligt een van de buffers die overtollig water moeten vasthouden. „Maar die buffer was vol en toen stroomde ineens alles naar beneden.” Gisteren heeft hij tachtig millimeter water gemeten, vanmiddag is het al weer veertig.

Het is „alle hens aan dek” bij het waterschap in Limburg. „Gelukkig is de betrokkenheid enorm. Er zijn zelfs oud-medewerkers die zich nu melden en zeggen: doe mij ook maar zo’n hesje.”
Chris Keulen

Foto Chris Keulen
Foto Chris Keulen

Ronduit alarmerend

De wateroverlast is ongekend, zegt ook dijkgraaf Patrick van der Broeck van waterschap Limburg. „Dit hebben we hier nog nooit meegemaakt. Het water komt van alle kanten op ons af.” De situatie in Noord- en Midden-Limburg was woensdag volgens hem redelijk onder controle. Wel gaat aandacht uit naar de Maas; het waterpeil is daar razendsnel gestegen. „Enkele dagen sneller dan gebruikelijk bij verhoogde waterstanden in de winter. Dat is uniek.”

Zo stroomde er woensdag nog ongeveer veertienhonderd kuub per seconde door de Maas. „Terwijl de prognose voor donderdag meer dan tweeduizend is.” Ronduit alarmerend is de situatie in het Zuid-Limburgse Heuvelland.

Dijkgraaf Van der Broeck: „We beschikken inmiddels over vijfhonderd buffers, laagten in het landschap, die het water vasthouden. Maar we hebben nog niet voldoende buffers. Bovendien zijn die buffers ontworpen op regenbuien die eens in de 25 jaar vallen. Wat er nu valt, behoort tot de categorie die eens in de honderd jaar valt. Dit heeft met klimaatverandering te maken. De buien die nu vallen, hadden we eigenlijk pas in 2050 verwacht.”

Het is „alle hens aan dek” bij het waterschap. „Gelukkig is de betrokkenheid enorm. Er zijn zelfs oud-medewerkers die zich nu melden en zeggen: doe mij ook maar zo’n hesje.” Van der Broeck heeft nog wel een boodschap voor het Nederlandse volk. „Blijf weg. We kunnen geen ramptoeristen gebruiken.”

Met medewerking van Joep Dohmen

Medewerkers van gemeenten en waterschap Limburg plaatsen pompen en graven afvoergoten op kruisingen.

Foto Chris Keulen