Analyse

Nu het Europese klimaatpakket er ligt, groeit de vrees voor verzet

Green Deal De ingrijpende EU-klimaatplannen zijn een ingenieus bouwwerk, maar nu moeten de lidstaten er nog mee instemmen. ‘Je kunt er niks van afknabbelen’, zegt Timmermans.

Eurocommissaris Frans Timmermans en voorzitter van de Europese Commisse Ursula von der Leyen bij de presentatie van de klimaatplannen.
Eurocommissaris Frans Timmermans en voorzitter van de Europese Commisse Ursula von der Leyen bij de presentatie van de klimaatplannen. Foto John Thys/AFP

Het ging tot nu toe met een soepelheid die ook in Brussel wel verbazing wekte. De ambitieuze doelen van de Europese ‘Green Deal’ werden de afgelopen anderhalf jaar zonder al te veel kabaal omarmd door alle EU-landen en zelfs vastgespijkerd in een speciale klimaatwet.

Maar, erkennen ambtenaren en diplomaten: met die rust is het nu gedaan. 2030, als de emissies met 55 procent moeten zijn teruggebracht, nadert rap. En met het historisch omvangrijke pakket dat de Europese Commissie woensdag presenteerde gaat binnen de EU de strijd over de klimaattransitie beginnen. Nu gaat het pijn doen, klinkt het in Brussel. En dat betekent dat voor verantwoordelijk Eurocommissaris Frans Timmermans (Klimaat) de herculestaak wacht zijn plannen geaccepteerd te krijgen. „Iedereen stond nog te applaudisseren bij onze doelen”, zegt Timmermans. „Maar laat je consequenties zien, dan zeggen ze nu: zo hebben we het niet bedoeld! Mijn vraag is dan: hoe wel? Je moet nu beginnen, anders haal je het nooit.”

Timmermans en zijn ambtenaren zien zich gesteund door een groeiend publiek besef van de ernst van de klimaatcrisis – gereflecteerd in de opkomst van groene partijen in verschillende EU-landen. Maar omdat de voorgestelde maatregelen nu ook onvermijdelijk burgers in hun portemonnee gaan raken groeit tegelijk in veel lidstaten de zorg over een ‘backlash’.

Fonds voor zwaarst geraakten

Het is die vrees waardoor fel verzet op gang is gekomen tegen het hart van de voorstellen: een Europees systeem voor het beprijzen van transport en de verwarming van gebouwen. Vooral in Frankrijk, dat het trauma van de ‘gele hesjes’ kent. Maar ook in Oost-Europa, dat ver achterligt in de energietransitie en bezorgd is dat het voor de meeste kosten opdraait. Het risico mensen ‘kwijt te raken’ is ook waarom klimaat-ngo’s zich vrijwel unaniem tegen het nieuwe systeem keerden.

De lepel suiker waarmee Timmermans het toch verteerbaar wil maken neemt die zorgen niet weg. Met een nieuw speciaal Europees fonds, gevuld met inkomsten uit de emissieverkoop, wil Brussel burgers die het zwaarst geraakt worden gaan ondersteunen. Maar over het hoe is nog veel onduidelijk, wat argwaan voedt of het geld wel goed terecht zal komen. Bovendien voelen ‘rijkere’ landen als Nederland er weinig voor afdrachten van ‘hun’ burgers richting Oost-Europa te sturen. „Je moet niet via klimaatbeleid aan inkomenspolitiek gaan doen en zo een transferunie van west naar oost starten”, zegt VVD-Europarlementariër Jan Huitema.

Zeker is dat Brussel met het voorstel meer regie naar zich toe trekt in de klimaattransitie. Dat moet wel, zeggen EU-ambtenaren: de urgentie is inmiddels te groot. Maar critici vrezen dat het tot extra euroscepsis kan leiden en lidstaten eigen verantwoordelijkheden makkelijk gaan afschuiven. „Ze kunnen makkelijk naar Brussel gaan wijzen en zelf achterover leunen”, zegt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout.

Het is allerminst het enige gevoelige onderdeel in het klimaatpakket. Zo is er de uitfasering per 2035 van nieuwe auto’s met een brandstofmotor – fel bestreden vanuit landen met een machtige auto-industrie als Duitsland en Frankrijk. Of de nieuwe ‘grensheffing’ op de import van producten met hoge CO2-uitstoot, die nu al tot geopolitieke spanning met de VS en China leidt.

Totaalpakket

Alle voorstellen zijn op elkaar afgestemd en haken in elkaar als een ingenieus bouwwerk. Maar in de onderhandelingen met het Europarlement en de lidstaten is het risico dat er onderdelen uitvallen groot. Dondert het totaalpakket bij een zuchtje wind in elkaar?

Lees ook: De klimaattransitie gaat iedereen raken: dit zijn de belangrijkste punten uit de Green Deal

Timmermans en team zien het ‘Gesamtkunstwerk’ dat ze in elkaar hebben gezet juist als een kracht. „Een kooi”, noemt een EU-ambtenaar het grappend. Omdat de doelen al vastliggen, moet alles wat in de onderhandelingen sneuvelt elders worden gecompenseerd. „Je kunt er niks van afknabbelen”, zegt Timmermans. „Je kunt er hooguit iets anders in stoppen. Als u iets niet bevalt, dan hoor ik graag hoe anders moet.”

De tijd tikt ondertussen door. Wetgevingsprocessen in Brussel zijn notoir taai en zelfs de grootste optimisten rekenen er niet op dat onderhandelingen vóór 2023 tot resultaat leiden. Dan resten er voor de EU nog maar circa zes jaar om, in de eigen terminologie, ‘Fit for 55’ te worden.

xxxxxxxx pagina 4-5