Centrale banken vrezen dat zij hun grip op geld verliezen, de digitale euro moet redding brengen

Centralebankgeld De Europese Centrale Bank gaat intensief onderzoek doen naar de introductie van digitaal centralebankgeld. Op zijn vroegst over vijf jaar kan de digitale euro een feit zijn.

Digitaal centralebankgeld, dat de ECB wil invoeren, kun je zien als een digitaal bankbiljet.
Digitaal centralebankgeld, dat de ECB wil invoeren, kun je zien als een digitaal bankbiljet. Foto Kai Paffenbach/Reuters

Hoe zal ik dit pondje kersen eens betalen bij de marktkoopman? Met de pinpas? Met mijn betaalapp? Cash? Of met het digitale geld van de Europese Centrale Bank dat ik op mijn telefoon heb staan?

Deze laatste optie – digitaal centralebankgeld – bestaat nu nog niet, maar mogelijk over een jaar of vijf wel. Woensdag nam het 25-koppige bestuur van de ECB unaniem het besluit om twee jaar intensief onderzoek te gaan doen naar de introductie van een ‘digitale euro’.

De voorbereidingen, die al gaande waren, worden „in een hogere versnelling gezet”, zei ECB-president Christine Lagarde in een persbericht. Het besluit om de digitale euro daadwerkelijk te gaan introduceren, wordt pas na deze „onderzoeksfase” genomen. Naar verwachting zouden technische voorbereidingen daarna nog zo’n drie jaar duren.

Digitaal centralebankgeld kun je zien als een digitaal bankbiljet. Het is publiek geld, met de garantie erachter van de centrale bank. Het digitale ECB-geld krijgt waarschijnlijk de vorm van een tegoed op een wallet op je telefoon of op een pasje. Het tegoed zou je dan kunnen aanvullen vanaf je eigen rekening bij de ECB of bij De Nederlandsche Bank (DNB).

Omdat de digitale euro door de centrale bank wordt uitgegeven, verschilt deze van andere, particuliere vormen van geld, zoals overmakingen via je bank, cryptovaluta, of de geplande digitale munt van Facebook, de Diem.

Nu het betaalverkeer rap digitaliseert, wil de ECB de publieke garantie achter het geldsysteem versterken. DNB pleit om deze reden ook al een tijdje voor digitaal centralebankggeld. In Nederland loopt het gebruik van cash bijzonder snel terug. Contante euro’s moeten overigens blijven bestaan wanneer de digitale euro wordt ingevoerd, zo onderstreepte de ECB woensdag. De digitale euro moet de contante euro „aanvullen”, niet „vervangen”.

Lees ook: Die digitale euro kan er zomaar komen. Wat is het nut ervan?

Op kleine schaal werd de afgelopen maanden al getest met de digitale euro. Uit de experimenten bleek dat het bestaande betalingssysteem TIPS van de ECB maar ook blockchainsystemen in staat waren tot het verwerken van meer dan 40.000 transacties per seconde. Welk systeem gebruikt moet worden voor de digitale euro, is nog onduidelijk.

Digitale munt

Behalve de ECB overwegen tientallen centrale banken een digitale munt in te voeren. Zweden werkt al jaren aan de ontwikkeling van een ‘e-krona’. In China zijn pilots met de ‘E-CNY’ (de elektronische yuan) in een vergevorderd stadium.

De ontwikkeling van digitaal centralebankgeld is in een stroomversnelling geraakt door de opkomst van particuliere cryptomunten. Centrale banken vrezen hun grip op het geldsysteem te verliezen, waardoor financiële instabiliteit kan ontstaan. De voortvarendheid waarmee China naar een digitale yuan toewerkt, zorgt bij de ECB voor extra gevoel van urgentie. China wil de digitale yuan ook als internationaal betaalmiddel gaan inzetten.

De hoeveelheid digitale euro’s die elke burger kan aanhouden, zal hoogstwaarschijnlijk aan een limiet worden gebonden. Gedacht wordt bij de ECB aan enkele duizenden euro’s. Zo’n limiet moet voorkomen dat de commerciële banken in de problemen komen door ‘concurrentie’ van de centrale bank. Als een digitale euro té populair wordt, wordt het voor consumenten te makkelijk om geld weg te halen bij hun particuliere bank – zeker tijdens een financiële crisis. Dit kan de banken raken. ECB-directielid Fabio Panetta sprak van mogelijke „spanningen” in het financiële systeem die moeten worden voorkomen. Daarom wil de ECB de digitale euro niet overhaast invoeren. „We krijgen niet zomaar een tweede kans.” 

Uit publieksonderzoeken van de ECB en van DNB kwam in het voorjaar naar voren dat burgers privacybescherming als prioriteit zien bij de ontwikkeling van een digitale euro. Dit is een heikel thema. Anders dan bij contant geld is volledige anonimiteit bij digitaal centralebankgeld onmogelijk, door wetgeving tegen witwassen en terreurfinanciering, zei Panetta. „Maar wij hebben geen belang bij het opslaan van persoonlijke informatie van gebruikers.”