Cecilia Kang (l) en Sheera Frenkel, auteurs van 'Een smerige waarheid', over Facebook.

Foto Beowulf Sheehan

Interview

Nieuw boek over Facebook: ’De lelijke waarheid is dat groei boven alles gaat’

Cecilia Kang en Sheera Frenkel, Facebook-onderzoekers

Facebook-baas Mark Zuckerberg heeft weinig van het leven gezien, zeggen de auteurs van een nieuw boek over het platform. Maar hij bezit wél meer informatie over het privéleven van mensen dan wie dan ook. „Begrijp wat je doet als je Facebook gebruikt.”

Eén van de heel, heel weinige dingen waar Republikeinen en Democraten in Washington het over eens zijn, zeggen Sheera Frenkel en Cecilia Kang, is dat de macht van grote techbedrijven als Facebook hoognodig aan banden moet worden gelegd. „De politiek is echt wakker geworden.”

Frenkel en Kang hebben net een kritisch boek gepubliceerd over Facebook: An Ugly Truth (vertaald als Een smerige waarheid). De twee zijn allebei journalist bij The New York Times.

Op basis van jarenlang onderzoek beschrijven ze hoe de startup die Mark Zuckerberg in 2004 oprichtte, zich in razend tempo kon ontwikkelen tot een vanzelfsprekendheid in het dagelijks leven van een kwart van de wereldbevolking – en tegelijkertijd tot economische en politieke grootmacht.

De onstuimige groei ging door, ondanks talrijke schandalen – van massale privacyschendingen en Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen tot aanzetten op Facebook tot geweld tegen de Rohingya-minderheid in Myanmar, gebruik van Facebook door de terrorist die twee moskeeën aanviel in Nieuw-Zeeland en de bestorming van het Capitool in Washington.

Een dubbelinterview via Zoom:

Wat is de ‘smerige waarheid’ uit de titel?

Frenkel: „Dat begrip komt uit een interne memo van Facebook. Een hoge functionaris gebruikte het om de realiteit te omschrijven die de kern van Facebook vormt. Dat het businessmodel van voortdurende groei het onvermijdelijk maakt dat mensen geschaad worden en dat er zelfs mensen door kunnen omkomen. We vonden het veelzeggend dat een van hun eigen bestuurders dat opschreef.”

De lelijke waarheid, schreef deze Andrew Bosworth ook in zijn memo, „is dat we zó sterk geloven in het verbinden van mensen, dat alles wat ons in staat stelt om nog meer mensen, nog vaker met elkaar te verbinden, per definitie goed is”.

Kang: „Wij volgen Facebook al vijftien jaar. Mijn eerste interview met Mark Zuckerberg was in 2010. We zien een patroon in de manier waarop Facebook omgaat met al die schandalen. Ze maken fouten, bieden excuses aan, beloven beterschap – tot de volgende ontsporing. Het heeft er allemaal mee te maken dat bij Facebook groei boven alles gaat. Growth at any cost.”

Frenkel: „Voor het succes van het bedrijf, beseffen ze, is het noodzakelijk dat mensen zo vaak mogelijk op hun platform komen en daar zo lang mogelijk blijven. Daarom streeft Facebook naar zo veel mogelijk ’engagement’: dat berichten vaak gedeeld en geliked worden, en dat er veel reacties op komen. Maar je moet je afvragen: is het streven naar maximaal engagement wel goed?”

Kang: „De berichten die het meest engagement opleveren, zijn emotioneel of wekken emoties op. De voormalige Amerikaanse president Trump zorgde zo voor heel veel ‘verkeer’ op Facebook. Veel autoritaire leiders spelen erop in.”

Lees hier onze recensie van het boek: Facebook: tomeloze groei, gebouwd op onvoorstelbare achteloosheid

Dat Zuckerberg aanvankelijk Holocaust-ontkenners op Facebook duldde, kwam dat ook voort uit dit streven naar veel interactie?

Kang: „Wij hebben Zuckerberg bij wijze van spreken voor onze ogen zien opgroeien. Hij was erg jong toen hij als student Facebook begon en naar Silicon Valley verhuisde. Dit is de enige baan die hij ooit heeft gehad. Buiten het bedrijf heeft hij, afgezien van zijn jeugd en zijn studententijd, weinig van het leven gezien.

„Bij de techbedrijven in Silicon Valley heerste het idee dat de vrijheid van meningsuiting geen enkele regulering verdraagt. Dat sprak hem aan. Het kwam ook zakelijk goed uit, want dan hoef je je daar als platform niet mee bezig te houden.

„Maar in de loop der tijd heeft hij zijn ideeën aangepast, ook over de toelaatbaarheid van ontkenning van de Holocaust. En Trump heeft hij voor twee jaar van Facebook verbannen om zijn rol bij de bestorming van het Capitool. Ook voor een president blijken er grenzen aan de vrijheid van meningsuiting. Haatzaaien en oproepen tot geweld is tegen de regels van Facebook.

„Het is alsof Zuckerberg het landingsgestel bouwt terwijl zijn vliegtuig in de lucht is. Dat zegt veel over zijn macht als bestuursvoorzitter en meerderheidsaandeelhouder. Hij neemt alle belangrijke beslissingen zelf, wat soms tot grote koerswijzigingen leidt.”

Wat voor soort handel bedrijft Facebook eigenlijk?

Frenkel: „Facebook doet in persoonlijke gegevens. Het gebruikt die data om advertenties te verkopen. Ze kunnen tegen adverteerders zeggen: wij hebben meer data over mensen dan welk ander bedrijf op aarde ook. Dat maakt Facebook aantrekkelijk voor adverteerders, daarom kan het zoveel geld van hen vragen.

„Wij begrijpen heel goed dat mensen Facebook gebruiken, net als Instagram en WhatsApp, die tot hetzelfde bedrijf behoren. Daarom zitten wij allebei ook op die sociale media. Maar je moet wel begrijpen wat je doet als je Facebook gebruikt.

„Iedere foto die je deelt, ieder bericht dat je deelt, iedere advertentie waar je op klikt vergroot hun kennis over de mens, de samenleving en ook over jou. Ze hebben de grootste verzameling informatie die ooit bijeengebracht is over het privéleven van mensen.”

Het boek begint met een hoofdstuk over een softwareontwikkelaar van Facebook die misbruik maakte van die databerg. Op een avond besloot hij te gaan neuzen in de persoonlijke gegevens die Facebook had opgeslagen van een vrouw met wie hij een paar dagen eerder was uitgegaan.

Frenkel: „Op een abstract niveau is het al zorgwekkend als je bedenkt dat een bedrijf weet dat je van katten houdt, graag in een bepaald restaurant eet of twee kinderen hebt. Maar het is nog een stuk beangstigender als je ziet dat Facebook informatie heeft waarmee iemand je kan stalken, kan zien waar precies je op een bepaald moment bent, en zelfs informatie heeft waar je zélf misschien niets over weet – of je kans maakt te trouwen. Of je Republikeins dan wel Democratisch zal stemmen. Want ze doen ook in voorspellingen.

„Facebook heeft tientallen werknemers erop betrapt dat ze dit soort informatie van anderen opzochten. Die mensen zijn ontslagen. Maar we weten niet hoeveel medewerkers die dit ook deden nooit tegen de lamp zijn gelopen.”

Kang: „Facebook heeft de regels verscherpt, zodat minder medewerkers inzage in persoonlijke gegevens hebben. Maar Facebook zit nog steeds op die reusachtige hoeveelheid data en sommige medewerkers overtreden regels nu eenmaal. Hackers trouwens ook.’’

Facebook had vroeg in de gaten dat Rusland probeerde de Amerikaanse verkiezingen van 2016 te manipuleren. Waarom deed het niets?

Frenkel: „Ze zagen het wel, maar wilden het niet zien. Facebook heeft een van de beste beveiligingsteams ter wereld, met mensen die bij de NSA en andere inlichtingendiensten hebben gewerkt. Maar de top wilde met de verdenkingen tegen Rusland niet naar buiten treden, want het zou veel gedoe opleveren en had puur zakelijk gezien geen voordelen.”

Kan Facebook veranderen, bijvoorbeeld door strengere regulering?

Frenkel: „In de Verenigde Staten komt regulering helaas erg langzaam van de grond. Wat de huidige regering precies wil, is nog onduidelijk. De politici zijn inmiddels doordrongen van de schaduwzijden van de ongecontroleerde macht van Facebook. Maar wat ze eraan kunnen doen, is nog een grote vraag.

De enige manier waarop Facebook kan veranderen is van binnenuit. Daar heeft het bedrijf ook belang bij. Ieder jaar concurreert Facebook met Google, Apple en Amazon om de slimste mensen die afstuderen aan het MIT, Harvard en Stanford. Als dat talent wordt afgeschrikt door de reputatie van Facebook, komt de business in gevaar.”

Kan de overheid Facebook opsplitsen als het de markt te veel domineert?

Kang: „De kans daarop is net een stuk kleiner geworden. De rechter heeft twee grote rechtszaken die tegen Facebook waren aangespannen vanwege de vermeende monopolie-positie in juni van tafel geveegd.

„Zuckerberg zag die zaken als existentiële bedreiging. Doordat Facebook van de ene crisis in de andere terechtkwam, verklaarde hij in 2018 dat hij voortaan zou optreden als een leider in oorlogstijd, A Wartime Leader. Hij zou geen beslissingen meer nemen op basis van consensus. Sindsdien heeft hij zijn macht geconsolideerd.

„En dat kan hij doen. Hij heeft het bedrijf zo gestructureerd dat niemand hem kan afzetten. De raad van commissarissen kan alleen aanbevelingen doen.”

Is de verantwoordelijkheid voor zo’n machtige onderneming niet te zwaar voor één man?

Kang: „Op de beurs is Facebook nu een biljoen dollar waard (843 miljard euro). Het bedrijf doet reuze zijn best meer mensen aan te nemen voor beveiliging en voor beoordeling van mogelijk ontoelaatbare berichten. Maar het gaat te langzaam ten opzichte van de groei van het platform.

„Facebook houdt nooit even de pas in om rustig na te denken of het nog wel op de goede koers ligt. Ook bij schandalen en in crisissituaties blijft Facebook geobsedeerd door de gedachte te moeten groeien. Dat zie je het best in de hardnekkigheid waarmee Zuckerberg vasthoudt aan het idee dat Facebook een cryptomunt moet ontwikkelen. Er zitten allerlei risico’s aan vast voor het financiële stelsel, in de politiek is men ervan geschrokken, maar Zuckerberg wil geen vaart minderen.”