Reportage

Kinderen leren componeren bij ‘So You Think You Can Write a Strijkkwartet?!’

Jonge componisten Er zijn tal van mogelijkheden om een instrument te leren spelen, maar wat als je als kind componist wil worden? In de cursus So You Think You Can Write a Strijkkwartet?! blijkt dat kinderen componeren minstens even leuk vinden als spelen.

Componiste Anne-Maartje Lemereis bespreekt de kladversie van een strijkkwartetstuk van een van de jongere deelnemers.
Componiste Anne-Maartje Lemereis bespreekt de kladversie van een strijkkwartetstuk van een van de jongere deelnemers. Foto Merlin Daleman

Cultureel centrum Huis73, ’s-Hertogenbosch, zondagmiddag. In een klaslokaal druppelen langzaam kinderen binnen, een stuk of tien, de oudste 17, de jongste 8. Bijna allemaal dragen ze een laptop onder de arm; alleen het 8-jarige meisje draagt een schoolmap, ongeveer even lang als haar arm. Bij binnenkomst krijgt iedereen dezelfde vraag van juffrouw Anne-Maartje Lemereis: „Heb je je stukje naar ons opgestuurd? Doe het anders vlug nog even!”

Dit pand aan de Hinthamerstraat werd ooit gebouwd als Bisschoppelijk paleis, maar de kinderen komen niet op zondagsschool. De ‘stukjes’ die de kinderen hebben opgestuurd verschijnen een voor een op de opengeklapte laptops: notenbalken vol zelf gecomponeerde muziek.

We zitten in les 4 van de cursus So You Think You Can Write a Strijkkwartet?!. „Overal kun je allerlei instrumenten leren spelen, maar nergens kun je al jong beginnen met componeerles”, legt componiste en pianiste Anne-Maartje Lemereis (32) uit. „Terwijl ik al snel ontdekte dat bijna alle kinderen die ik op pianoles kreeg, dat wel heel leuk vinden.” Zij en componist Remy Alexander (30) zijn met hun stichting In de Knop in het gat gesprongen. Met het Ragazze Quartet maakten ze deze cursus, waarin kinderen in zes lessen een stukje voor strijkkwartet leren componeren. In Amersfoort is een (grotendeels online) editie net voorbij. In Den Bosch hebben de meeste leerlingen, die bijna allemaal al wel wat jaren een instrument spelen, inmiddels een aardige kladversie. Later zal het Ragazze Quartet op hun beurt de conservatoriumstudenten coachen die de stukken van de jonge componisten gaan uitvoeren op festivals September Me in Amersfoort en November Music in Den Bosch.

Bij alles wat ik moet leren spelen zit ik me ineens af te vragen hoe de componist dat opgebouwd heeft

‘Met weinig melodie, veel doen’

Elke les begint met het luisteren naar een klassiek muziekstuk en het samen bestuderen van stukjes bladmuziek. Vorige les luisterden ze naar muziek van Philip Glass, vandaag naar het Adagio for Strings van Samuel Barber. „Wat valt op?” vraagt Lemereis. Een meisje antwoordt: „Dat je met heel weinig melodie heel veel kunt doen?” Bingo. Lemereis wijst naar de bladmuziek: „Barber laat hele tijd dezelfde melodie een keer langs alle strijkers gaan, waardoor het toch steeds anders klinkt. Zou dit ook op blaasinstrumenten kunnen?” „Nee”, slaat een jongen de spijker op zijn kop: „Daar heb je nooit genoeg adem voor.”

Video: Anne-Maartje Lemereis varieert zelf aan de piano op ‘Adagio for Strings’.

Als we even later de kladversies uit de computer horen komen, blijken de stijlverschillen nu al enorm. De 10-jarige Ismael Noordzij, pianist, doet monden openvallen met een Bach-imitatie die zo een kwarteeuw oud had kunnen zijn. Nu is het nog voor klavecimbel en niet voor strijkkwartet, maar „dat herschrijf ik nog wel”. Tycho Polman, 14, trompettist is begonnen met muziek zoals die in zijn hoofd klinkt: voor een combo met trompet, saxofoon, contrabas en drums. Uit zijn laptop klinkt een snelle beat met een lekker chaotische melodie erboven die – hij had de les over Barber niet nodig – door alle instrumenten een keer gespeeld wordt. De anderen klappen er enthousiast voor. Maar, vraagt hij een beetje gespannen, „is dit wel klassiek genoeg voor strijkkwartet?” Alexanders antwoord verlost hem: „Het hoeft niet klassiek te zijn! Strijkers kunnen van alles. Al laat je ze op de grond stampen. En die beat, misschien kun je die wel aan een van de instrumenten geven?” Tycho veert ervan op. „Oja. Aan de cello!”

Componist Remy Alexander heeft het groepje oudere deelnemers apart genomen voor meer detaillistische feedback.

Foto Merlin Daleman

Marjolein Schellen, 17, trompet, is vooral blij dat iedereen positief en behulpzaam reageert. Ook zij heeft twijfels bij haar werk. „Het is veel te eentonig”, roept ze van tevoren als disclaimer. Ruim drie minuten klinken hele korte noten, heel ritmisch onder elkaar, maar duidelijk thematisch en goed doordacht ontwikkelend. De 15-jarige Chloé Polman, speelt cello en piano en is de grote zus van Tycho, kijkt Marjolein aan het einde verbluft aan. „Misschien vind jij het eentonig omdat je er zelf uren aan werkt, maar ik vind dat helemaal niet.” De rest valt enthousiast bij.

Maar waarom componeren als je al een instrument leert spelen? „Omdat ik nu al anders naar muziek luister”, antwoordt Chloé. „Bij alles wat ik moet leren spelen zit ik me ineens af te vragen hoe de componist dat opgebouwd heeft. Ik hoef het niet mooi te vinden, maar je wil toch op z’n minst horen dat de componist er een idee bij had. Dat idee probeer ik er nu uit te halen.” Naast haar eigen project overweegt ze om een losse huiswerkopdracht (‘varieer op een thema uit een kinderliedje, zoals Mozart varieerde op Kortjakje’) verder uit te werken. Ze is niet ontevreden over haar Ozewiezewoze-variaties.

Met de tips van vandaag gaan de leerlingen nu de zomervakantie in om verder te componeren. In september komt het studentenstrijkkwartet bij de les zitten om de resultaten door te spelen. Ook dat van Lize Bastiaens, het 8-jarige meisje. Na de les laat ze nog even trots haar schoolmap zien. Het blijkt een map met haar vioollesliedjes. Op het laatste vel staat een handgeschreven melodie die ze zelf op haar viool heeft uitgedokterd. Heeft haar liedje ook een naam? Stellig knikkend wijst ze naar de linkerbovenhoek. Daar staat met grote gekleurde potloodletters: „Yesday.”

Op 26 september klinken de strijkkwartetten van de Amersfoortse groep op September Me. Op 10 november klinken de Bossche strijkkwartetten op November Music. Inl: Stichting In de Knop. Inl: indeknop.com

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond dat pianist Ismael Noordzij 13 jaar oud was. Dit moet zijn 10 jaar en is hierboven gecorrigeerd.