Rutte en De Jonge gaan diep door het stof en maken excuses: versoepelen was ‘een inschattingsfout’

Persconferentie In aanloop naar een ingelast Kamerdebat trekken Rutte en De Jonge het boetekleed aan en beloven ze lessen te trekken: voortaan neemt het kabinet „het zekere voor het onzekere”.

Demissionair premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens een extra ingelaste persconferentie.
Demissionair premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport tijdens een extra ingelaste persconferentie. Foto Phil Nijhuis / ANP

Het contrast was groot, tussen het chagrijn van de coronapersconferentie vrijdag en de nederige excuses van het kabinet maandag. Dezelfde twee mannen voerden het woord: demissionair premier Mark Rutte (VVD) en demissionair minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA). Ze stonden maandag op een ander ministerie, maar vooral hun toon bevatte een wereld van verschil. Het was vrijdag „een geïrriteerde persconferentie”, zei Rutte maandag. „Er hing een beetje verzuring in de lucht en dat kwam door ons.” Daarvoor maakte hij via de pers excuses aan Nederland.

Afgelopen vrijdag hadden Rutte en De Jonge op een ingelaste persconferentie toch weer verzwaringen van de coronamaatregelen moeten aankondigen. Door een explosie van het aantal besmettingen – vrijdag boven de 7.000, zaterdag boven de 10.000 – moest de horeca weer eerder dicht en werd een streep getrokken door evenementen en clubavonden. De versoepelingen van 26 juni hadden verkeerd uitgepakt, met steeds sneller stijgende besmettingscijfers tot gevolg. Nergens in Europa verspreidt het virus zich momenteel zo snel als in Nederland.

Desondanks waren Rutte en De Jonge vrijdag niet zelfkritisch. Het lag vooral aan ondernemers die niet goed hadden gehandhaafd of aan jongeren die zich niet aan de anderhalvemeterregel hadden gehouden. Op de vraag of het kabinet te snel had versoepeld of zich had vergist, antwoordden beide bewindslieden ontkennend. „Evalueren moet je altijd na afloop doen”, had De Jonge gezegd. De versoepelingen waren „een logische stap om te zetten” geweest, zei Rutte, die een journalist even later bozig onderbrak toen die vroeg of De Jonge niet moest aftreden. Dat was „echt een overdreven vraag”, vond de premier.

Afgelopen weekend regende het kritische analyses van de persconferentie, in de kranten en op sociale media. Rutte was dit weekend „bij zichzelf te rade gegaan” en hij zei maandag dat de kritiek „terecht” was geweest. De premier en De Jonge waren tot de conclusie gekomen dat de versoepelingen van eind juni „niet goed uitpakken”. „Als dingen niet goed gaan, moeten we daar volstrekt open over zijn”, vond Rutte. Het kwam deze coronacrisis nog niet vaak voor dat de premier zo openlijk het boetekleed aantrok.

Lees ook dit artikel: Stijgend aantal besmettingen, maar ziekenhuizen stromen niet vol — heeft het kabinet geleerd van vorige zomer?

‘Het zekere voor het onzekere’

De Jonge zei dat „wat toen verantwoord leek, een inschattingsfout is gebleken, zo eerlijk moeten we gewoon zijn”. Volgens de vicepremier heeft het kabinet zich vooral vergist in het gedragseffect van zoveel versoepelingen in een weekend „waar veel mensen zo lang naar uit hadden gezien”. De combinatie van zoveel contacten en de besmettelijker Deltavariant pakte daarna niet goed uit. De les die De Jonge heeft getrokken is dat het kabinet voortaan meer „het zekere voor het onzekere moet nemen”.

De heren zijn niet schuldig aan gemaakte fouten, zegt Rutte. Waar bied je dan excuses voor aan?

Maarten Hijink SP-Kamerlid op Twitter

De komende weken wil het kabinet kritisch kijken naar het systeem van het toegangstesten, dat bij toepassing in de horeca en clubs soms onbetrouwbaar of fraudegevoelig bleek. Het gevolg was dat er grote besmettingshaarden konden ontstaan. De Jonge wil nu kijken of het systeem voor dit soort gelegenheden alsnog „verantwoord is vorm te geven”. De ‘Dansen met Janssen’-campagne van zijn ministerie, die jongeren direct na hun prik toegang tot clubs gaf, terwijl ze nog onbeschermd waren, noemde De Jonge „achteraf een inschattingsfout”.

De excuses van Rutte en De Jonge komen twee dagen voordat de Tweede Kamer alweer terugkeert van het zomerreces, dat deze week officieel begon. In een Kamerdebat in de Ridderzaal – de huidige Tweede Kamer is sinds vrijdag gesloten vanwege de aanstaande verbouwing – zullen Rutte en De Jonge zich voor de nieuwe besmettingsgolf moeten verantwoorden. Met hun excuses zullen ze hopen dat de angel uit het debat is gehaald, maar niet alle Kamerleden lijken overtuigd. SP’er Maarten Hijink twitterde maandag: „Excuses. Maar de heren zijn niet schuldig aan gemaakte fouten, zegt Rutte. Waar bied je dan excuses voor aan? Voor een ongezellige persconferentie?”

Over de hoge besmettingscijfers zei De Jonge maandag dat hij wil dat deze zo snel mogelijk worden teruggedrongen „om te voorkomen dat het virus weer gaat wandelen tussen de generaties”. Hij riep alle Nederlanders die afgelopen weekend een „risicovol contact” hebben gehad, zoals een verjaardagsfeestje of buurtbarbecue, op deze week uit voorzorg zoveel mogelijk thuis te blijven en zich – ook zonder klachten – te laten testen.

Lees ook dit artikel: Risiconiveau rood lijkt voor Nederland moeilijk af te wende