PBL: vooral burgers betalen voor energietransitie

Milieubeprijzing Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft achterhaald hoezeer sectoren als de landbouw en industrie hun milieuschade vergoeden: „nog verre van toereikend”.

Een akker in het landbouwgebied rondom de Sallandse Heuvelrug in Overijssel.
Een akker in het landbouwgebied rondom de Sallandse Heuvelrug in Overijssel. Foto Vincent Jannink/ANP

De industrie en de landbouw betalen te weinig aan heffingen om de klimaatschade die ze veroorzaken financieel te compenseren. Tegelijk is de belasting op aardgas, elektriciteit en benzine voor particulieren juist aan de hoge kant indien afgezet tegen de aangerichte klimaatschade.

Dit blijkt uit een maandag gepubliceerde studie van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Voor het eerst is minutieus in kaart gebracht wat de sectoren industrie, stroomproductie, landbouw, verkeer en gebouwde omgeving (huizen, kantoren) betalen voor hun uitstoot. Die betaling gebeurt onder meer via CO2-heffingen, accijnzen en via de energierekening.

„Milieubeprijzing wordt als een belangrijk vehikel gezien om de transitie richting klimaatneutraliteit te realiseren”, zegt onderzoeker Herman Vollebergh van PBL in een toelichting. „Die beprijzing maakt vervuilend gedrag duurder en stimuleert schoon gedrag.” Volgens Vollebergh is de beprijzing van de broeikasgassen (die de aardeopwarming veroorzaken) „nog verre van toereikend”. In de landbouw is zelfs nog helemaal geen manier om de uitstoot van bijvoorbeeld methaan in rekening te brengen.

Het PBL, klimaatadviseur van het kabinet, laat zien dat binnen de vijf sectoren veel ongelijkheid bestaat. Neem het verkeer. De gewone automobilist betaalt voor een liter benzine meer dan hij aan klimaatschade veroorzaakt, maar voor de lucht- en scheepvaart „geldt een effectieve CO2-prijs van nul”. De omvang van die zogeheten bunkerbrandstoffen (ruwe stookolie en kerosine) is groter dan de hoeveelheid brandstof die nodig is voor het nationale wegverkeer.

Toch kan je volgens Vollebergh niet stellen dat de brandstofheffingen voor de gewone automobilist te hoog zijn. Ook filevorming en ongevallen kennen hun prijs. „Dan zie je dat een liter brandstof meer schade veroorzaakt dan alleen aan het milieu. De accijnzen zijn hoog, maar compenseren nog niet de integrale schade.”

De industrie in Europa moet rechten betalen voor elke uitgestoten ton CO2 en de prijs daarvan bepaalt het Europese Emissiehandelssysteem. Ook stroomproducenten betalen direct voor hun uitstoot. De zogeheten CO2-prijs was in 2018 – het door PBL onderzochte jaar – veel te laag om de schade te vergoeden. „Inmiddels is de prijs verdrievoudigd [tot zo’n 55 euro], maar het tekort ten opzichte van de klimaatschade is er nog steeds”, zegt Vollebergh. De door PBL gehanteerde klimaatschade – kosten van opwarming met 2 graden – stijgt elk jaar 3,5 procent en komt in 2030 uit op 200 euro per ton CO2. Voor de gastarieven voor grootverbruikers geldt die conclusie niet. Die betalen „nog altijd veel te weinig”.

Lees ook dit artikel: PBL: met strengere stikstofregels nauwelijks nog landbouw mogelijk in delen Nederland

Ook binnen de industrie spelen volgens Vollebergh, tevens hoogleraar in Tilburg, onevenwichtigheden. Veel fossiele brandstoffen worden gebruikt zonder dat die een heffing meekrijgen. „Zo wordt van ruwe olie in raffinaderijen nafta gemaakt en dat wordt in de chemische industrie gebruikt voor bijvoorbeeld plastic. Als grondstof wordt het niet beprijsd.”

Afgelopen week bepleitten uitvoerders van het Klimaatakkoord om aardgas voor huishoudens en kleinere bedrijven zwaarder te belasten. Dat moet bewoners prikkelen om eerder te verduurzamen en bijvoorbeeld de cv-ketel in te ruilen voor een elektrische warmtepomp. Vollebergh wijst op de al relatief hoge gasheffingen. Het lijkt hem logischer om bewoners tot verduurzamen te bewegen door de belasting op elektriciteit sneller te verlagen. De stroomproductie wordt steeds groener door de opwekking via zon en wind „en dan is het de vraag of je met zo’n hoge belasting door moet gaan”.

Lees ook dit artikel: Planbureau: zelfs met een biokoe lukt het niet om stikstofdoelen te halen