Na gemiste strafschoppen in EK-finale ontstaat debat over racisme in Engeland

Belediging op sociale media Drie zwarte spelers van Engeland werden na de verloren EK-finale overspoeld met racistische berichten.

Inwoners van Manchester plakten maandag steunbetuigingen over racistische teksten heen op een portret van Marcus Rashford.
Inwoners van Manchester plakten maandag steunbetuigingen over racistische teksten heen op een portret van Marcus Rashford. Foto Christopher Furlong/ Getty Images

De dag nadat Engeland de finale van het EK voetbal heeft verloren, praten Engelsen niet alleen over gemiste strafschoppen en ondoordachte wissels, maar vooral over racisme.

De eindstrijd wordt voor de Engelsen extra overschaduwd door racistische berichten die zijn verschenen op de sociale media-pagina’s van Bukayo Saka (19), Marcus Rashford (23) en Jadon Sancho (21): de drie jonge, zwarte spelers die ieder een strafschop misten, waarna Italië met de winst naar huis ging. Luttele minuten na het laatste fluitsignaal werden de voetballers – een paar uur eerder nog gevierd als helden die The Three Lions aan een Europese titel konden helpen – bestookt met emoji van apen, bananen en drollen, en met teksten die het niet verdienen herhaald te worden.

Ook is een muurschildering van Rashford in Manchester zondagnacht beklad. De acties lijken vooral uitgevoerd door voetbalfans die het niet kunnen verkroppen dat de kans op de eerste EK-titel is verkeken.

Premier Johnson wordt verweten weinig te doen tegen racisme

Het kwam de supporters meteen op felle kritiek te staan. De Engelse voetbalbond FA gaf zondagnacht een verklaring uit waarin zij spreekt van „walgelijk gedrag” dat bestraft zou moeten worden. Nog geen half uur later benadrukte ook het nationale team dat deze voetballers „alles hebben gegeven” voor het Engelse team. Bondscoach Gareth Southgate noemde het gedrag op een persconferentie maandag „onvergeeflijk” en de UEFA gebruikte in een verklaring vergelijkbare bewoordingen. De politie opende een onderzoek.

‘Racisme begint bovenaan’

Niet alleen de auteurs van de racistische teksten kunnen op kritiek rekenen. Het wordt ook de Britse regering aangerekend dat deze uitlatingen zijn gedaan, omdat zij volgens critici te weinig gedaan zou hebben om racisme te voorkomen. Zo herinnerde commentator en voormalig voetballer Gary Neville er op Sky News aan dat premier Boris Johnson vorige maand weigerde supporters te veroordelen die voetballers uitjoelden die voor de wedstrijd uit protest tegen racisme knielden.

„De premier zei dat het oké was dat de bevolking van dit land spelers uitjouwde die gelijkheid proberen te bevorderen en zich verdedigen tegen racisme”, aldus de voormalig international. „Het [racisme] begint helemaal bovenaan en dus was ik totaal niet verrast”, zei hij over de gebeurtenissen van zondagavond.

Ook minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel, die eerder zei dat supporters het recht hebben om ‘boe’ te roepen naar knielende voetballers en het protest „symboolpolitiek” noemde, kwam maandag onder vuur te liggen nadat ze het racisme van zondagavond in een korte verklaring had veroordeeld. Verdediger Tyrone Mings stelde op Twitter dat „je niet zelf het vuur kan opstoken [...] en dan kan doen alsof je walgt als hetgeen waar je zelf voor campagne voor voert, gebeurt”.

Schrijver Musa Okwonga benadrukte bovendien op Twitter dat de regering-Johnson onlangs een omstreden onderzoek heeft gepubliceerd waarin werd gesteld dat er geen sprake is van institutioneel racisme in het Verenigd Koninkrijk – een publicatie die tot kritiek leidde van VN-experts.

Johnson heeft zich maandag net als Patel wel uitgesproken over het racisme dat de Engelse voetballers ten deel is gevallen; hij sprak in een verklaring van „raciaal misbruik” en zei dat de supporters in kwestie zich moesten schamen. Maar volgens zijn politieke tegenstanders is dat too little too late. Zo zei Labour-leider Keir Starmer dat „de passiviteit van leiders gevolgen hebben” en „de woorden van de premier van vandaag leeg klinken” omdat Johnson eerder niet zijn steun uitsprak voor de spelers die op hun knie gingen.

Lees ook: Cynische reactie op Brits racismerapport

In plaats van de verbroedering die voetbal met zich mee kan brengen, lijkt de EK-finale in Engeland polarisatie te veroorzaken. Maar sommige twitteraars bleven zondagnacht wakker om alle racistische berichten die ze tegenkwamen te rapporteren bij het platform; inmiddels zijn honderden berichten verwijderd. Ook is in elk geval één voetbalfan opgespoord die racistische berichten zou hebben geplaatst. Hij is door zijn club Leyton Orient voor drie jaar geschorst.

Ook hebben de racistische leuzen en emoji inmiddels plaatsgemaakt voor honderdduizenden steunbetuigingen. Zo zijn op Bukayo Saka’s Instagrampagina’s maandagavond enkel berichten te zien waarin fans en medevoetballers hun steun uitspreken en hem een hart onder de riem steken. Een fan schreef: „Houd je hoofd omhoog, broer. Zelfs Messi en Ronaldo hebben belangrijke strafschoppen gemist.”

Marcus Rashford reageerde maandagavond op Instagram op het racisme. Hij bood excuses aan voor de gemiste penalty, maar zei hij dat hij „nooit excuses zal aanbieden voor wie ik ben en waar ik vandaan kom”.