Opinie

Maakt een snelweg de industrie duurzamer?

Menno Tamminga

Tot ziens gasrotonde, hallo HyWay27. Aardgas is in de ban, maar de pijpleidingen liggen er nog. Eureka! Die kun je hergebruiken. Nieuwe wijn in oude zakken, maar wel praktisch. De gasrotonde wilde van Nederland een draaischijf maken op de West-Europese energiemarkt. Als ‘ons’ aardgas opraakte, zou Nederland het gas van elders (Noorwegen, Rusland) halen en distribueren. Dat was goed voor Gasunie, eigenaar van de leidingen. Goed voor de overheid, eigenaar van Gasunie. De waarde van het bedrijf bleef in stand en ‘we’ verdienden aan de doorvoer. Goed voor de energieslurpende en CO2-uitstotende industrie, van staalbedrijf Tata in IJmuiden tot de chemiecluster in Heerlen en de raffinage rond Moerdijk. De overheid verwent grootverbruikers ook met korting op de energienota.

In 2012 kraakte de Algemene Rekenkamer de gasrotonde. De overheid had al 7,2 miljard euro geïnvesteerd voordat het ministerie van Economische Zaken (toen nog zonder Klimaat) een studie liet doen naar het nut ervan.

Lees ook:Noord-Nederland wil groene waterstof, maar voor de fabrieken is dat nu nog te duur

Twee jaar later stierf de gasrotonde een stille dood. Eerst was er de aardbeving in Huizinge (2012). Toen de woede van de Groningers. Later het vernietigende rapport (2015) van de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat de aardbevingsrisico’s er genegeerd waren. In het jaarverslag van het ministerie over 2014 komt het woord gasrotonde – in tegenstelling tot eerdere jaren (‘positieve ontwikkelingen’; ‘strategie wordt voortgezet’) – niet meer voor.

Tot enkele weken terug. Nieuwe naam. Nog duurzamer. HyWay27 wil het merendeel van de pijpleidingen geschikt maken voor transport van waterstof. Dat moet in 2027 klaar zijn. Vandaar HyWay27. Gasunie gaat het uitvoeren, schrijft staatssecretaris Dilan Yesilgöz (Klimaat, VVD) de Tweede Kamer.

Haar brief onderstreept de nieuwe rol van de staatsbedrijven in de energiesector: Gasunie, EBN (participaties in olie- en gaswinning) en Tennet (hoogspanningsnet, aansluiting windmolens op zee op elektriciteitsnet). Ze worden stilaan een verlengstuk van de klimaatpolitiek van het kabinet. De Tweede Kamer heeft het nakijken. De Kamer praat met de minister. Niet met de top van Gasunie, Tennet of EBN.

Wie betaalt Hyway27? Het project kost 1,5 miljard euro. Gasunie heeft vorig jaar al een eenmalige subsidie van 0,7 miljard gevraagd. Een aanvraag bij het Nationaal Groeifonds is ook een optie. Maar als dit overheidsbeleid is en kennelijk cruciaal voor de BV Nederland, dan betaalt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat dat toch? Of de industriële bedrijven die profijt hebben van deze snelweg? Gasunie of overheid kunnen ook zogeheten groene obligaties uitgeven. Daar zijn beleggers dol op.

De vraag is ook of de overheid deze investering nu moet doen, omdat duurzame waterstof met veel vragen is omgeven. Vragen over kosten, over subsidies en over welke bedrijven dat willen gebruiken. Er is best een goede kans dat nu politiek onomkeerbare beslissingen worden genomen. Omdat de overheid en Gasunie al zoveel hebben geïnvesteerd, is er na 2027 geen weg terug. Dat zag je veertig jaar geleden met het overeind houden van de verliesgevende scheepswerf RSV, nu met de miljardenredding van KLM. Wat de kosten ook zijn, doorgaan is de enige optie.

Terwijl de vraag moet zijn: is de bestaande (vervuilende) industrie ook de toekómstige bedrijvigheid? Of is sluiting een kwestie van tijd? Er zijn eerder bedrijven en sectoren verdwenen (RSV, textiel, kolenmijnen, Fokker) omdat de technologie en de economische omstandigheden veranderd waren. Anders gezegd: voor je het weet, blijkt HyWay27 industriepolitiek om het verleden te steunen, niet de toekomst.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.