Gigapakket aan klimaatwetgeving zal alle EU-lidstaten en alle burgers raken

Klimaatwetgeving Het wordt ernst in Brussel: na de uitgesproken ambities moet concreet worden ingevuld hoe al die groene doelen worden gehaald.

Technici aan het werk bij de autofabrikant Volkswagen in Dresden, Duitsland.
Technici aan het werk bij de autofabrikant Volkswagen in Dresden, Duitsland. Matthias rietschel

De groene golf komt er nu echt aan en iedereen in Europa zal dat gaan merken. Met een gigapakket aan nieuwe klimaatwetgeving wil de Europese Commissie deze week de wissel van de EU-economie omzetten, richting een CO2-neutrale toekomst. Bij elkaar opgeteld zijn de voorstellen ingrijpend en raken ze alle lidstaten, sectoren én burgers. Maar dat in Brussel ook binnen de Commissie tot op het laatste moment over de voorstellen wordt gesteggeld, toont de opgave die Eurocommissaris Frans Timmermans (Klimaat) met zijn plannen wacht.

Plannen voor onder meer het Europees beprijzen van uitstoot door auto’s en de verwarming van huizen – die burgers in de portemonnee kunnen gaan raken. Voor een koolstofgrensheffing, die een prijskaartje hangt aan de import van vervuilende goederen uit elders in de wereld. Voor een minimumbelasting op kerosine. En voor het einde van de verkoop van auto’s met een verbrandingsmotor in 2035. Vooral over dat laatste voorstel loopt dezer dagen de spanning in Brussel hoog op. Timmermans staat in de kwestie tegenover een groep collega-Commissarissen. De strijd is nog altijd niet beslecht.

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen noemde het pakket al „een van de meest ambitieuze hervormingen van het EU-beleid ooit”. Het is in feite de concrete uitwerking van de zogeheten ‘Green Deal’ die zij bij de start van haar termijn eind 2019 presenteerde en die van Europa het ‘eerste klimaatneutrale continent ter wereld’ zou moeten maken.

Sindsdien schaarden alle lidstaten zich achter die ambitie de EU in 2050 CO2-neutraal te krijgen. Eind vorig jaar legden ze zich daarnaast ook vast op een ‘tussendoel’ voor 2030, van 55 procent minder uitstoot (afgezet tegen 1990). Beide doelen werden vorige maand vastgespijkerd in een speciale klimaatwet. Om ze te halen worden de komende jaren cruciaal en dus hangt het succes van de Europese klimaatambitie in grote mate af van dit pakket. 2030 staat voor de deur en de vorige ambitie van 40 procent reductie moet fors omhoog.

Lees ook: Wat zijn de grote discussies die na volgende week wachten?

Het betekent dat de discussie zich nu heeft verlegd naar het ‘hoe’ – en de tijd van mooie ambities en woorden verandert in die van harde en pijnlijke keuzes en ingrepen. Het betekent ook dat Timmermans bij elk omstreden voorstel kan terugkaatsen dat als iets geschrapt wordt, het elders zal moeten worden ingehaald. Het doel staat vast, dus soepeler regels voor de ene sector betekenen hardere normen voor een andere.

Het klimaatpakket krijgt de gemoedelijke naam ‘Fit for 55’ mee, als een soort gymnastiekprogramma voor senioren. Het kan niet verhullen dat een fors deel van de plannen al bij voorbaat fel ter discussie staat. Bij een zo verstrekkend pakket komt de weerstand van alle kanten, van lidstaten en sectoren die vrezen harder te moeten lopen dan anderen. Omstreden is vooral het voorstel voor een nieuw emissiehandelsysteem (ETS) voor transport en behuizing, waardoor ook die sectoren voortaan CO2-rechten moeten gaan kopen. De emissies daalden juist daar de afgelopen jaren niet of nauwelijks.

Doel is brandstofproducenten dwingen tot de afweging: sneller decarboniseren of extra betalen? Maar dat het ook de benzine- en stookkosten van burgers zal gaan opdrijven, lijkt onvermijdelijk. Dat zorgt al bij voorbaat voor weerstand in sommige EU-landen, die verzet bij hun bevolking vrezen. Bijvoorbeeld in Frankrijk, waar het trauma van de ‘gele hesjes’ nog vers in het geheugen ligt. Dat Timmermans de opbrengsten van de emissierechtenverkoop onder wil brengen in een speciaal fonds dat de klap voor burgers moet verzachten, stelt hen vooralsnog niet erg gerust. In aanloop naar de presentatie groeide de weerstand deze week ook binnen de Commissie en het is nog altijd niet zeker of het plan woensdag in het eindpakket wordt opgenomen.

Effect van het pakket wordt hoe dan ook dat een groter deel van het klimaatbeleid naar Europa verschuift. Door de urgentie van de opgave wil Brussel zelf meer controle houden en iedereen beter bij de les kunnen houden. Critici vrezen dat het voor tegensputterende en treuzelende lidstaten zo ook makkelijker wordt verantwoordelijkheid af te schuiven.

In het achterhoofd zeurt ondertussen de vraag: is het genoeg? En: komt het op tijd? Voordat de deze week gepresenteerde voorstellen de lange wetgevingsmachine door zijn, kunnen zo maar jaren voorbij gaan. De kans dat er onderweg onderdelen uitvallen, is aanzienlijk.

Maar, zo hoopt de Commissie: als deze transformatie eenmaal in gang is gezet, kan de groene trein echt vaart gaan maken. Dan zou het nog altijd moeten lukken de doelen voor 2030 én 2050 te halen.