Een intieme band met haar stiefdochter

De Zitting Of de vrouw haar stiefdochter misbruikte is niet zozeer de vraag, wel welke straf passend is. „Het recidiverisico is na een gevangenisstraf hoger dan na een werkstraf.”

De Zitting

Haar man is weer eens in het buitenland voor werk en Annemarie, achtergebleven met haar stiefkinderen, voelt zich eenzaam. Ze vraagt de oudste van de twee, een meisje van elf, of ze een nachtje bij haar komt slapen. „Had u een speciale band met haar?”, vraagt de rechtbankvoorzitter. „In het begin niet zo”, zegt Annemarie, „dat is later pas gekomen.”

Het gezicht van Annemarie (45) is door de zon gebruind en beschadigd. Ze werkt al twintig jaar op een kwekerij. Haar baan dreigt ze te verliezen. Annemarie wordt verdacht van seksueel misbruik van haar stiefdochter, de hele puberteit lang.

„Ze heeft ook een zusje”, vraagt de rechtbankvoorzitter. „Voelde u zich meer aangetrokken tot haar?”

De oudste was volwassener, zegt Annemarie, „bij haar kon ik mijn ei beter kwijt.”

Het misbruik blijft onopgemerkt, zelfs vermoedens zijn er niet. Op een regenachtige gezinsvakantie op een camping aan het Italiaanse Gardameer misbruikt Annemarie haar stiefdochter in de tent. Haar man zit buiten.

Achterin de Haagse rechtszaal zit de stiefdochter, een volwassen vrouw inmiddels, snikkend maar met rechte rug. Ze heeft zelf aangifte tegen haar stiefmoeder gedaan. „Ik ben bang. Heel erg bang. En onrustig”, begint de brief die de rechter namens haar voorleest – zelf zegt ze liever niets. „Je hebt zo veel van mij afgepakt.”

Ze had haar „veilige haven” na een „onrustig leven” moeten zijn – ze was zes toen Annemarie in haar leven kwam. „Ik zal dit mijn hele leven moeten dragen.” Maar ze is vrij, vrij van haar, schrijft ze. „Ik heb ademruimte.”

Pedofiele stoornis

Was er een aanleiding, wil de rechter van Annemarie weten. Zij zegt dat ze een vervelende relatie met haar nu ex-man had. Stress, geldzorgen. Een psycholoog diagnosticeerde een pedofiele stoornis, een alcoholprobleem en een depressie. Ze krijgt therapie een woont nu weer bij haar ouders. „Dat is soms lastig.”

Annemarie zag haar stiefdochter „meer als partner”, zegt haar advocaat Puck Metgod. Het was de eerste keer in haar leven dat ze „een intieme band” met iemand ervoer. „Vanwege haar verminderde intelligentie begaf ze zich op gelijk niveau.”

Getuigen van het misbruik ontbreken, zoals vaak in zulke zaken, maar de verklaring van de stiefdochter „is heel authentiek en oprecht”, zegt de officier van justitie. De stiefdochter benoemt specifiek wat er wel en niet gebeurde, herinnert hoe ze zich voelde. Ook het zusje en vrienden zijn gehoord.

Annemarie zag haar stiefdochter „meer als partner”, zegt haar advocaat

Annemarie kan zich „niet alles herinneren”, zegt ze steeds met een bibberende stem. Maar, zegt haar advocaat: „Ze zegt niet: dit is niet gebeurd.”

„Opstand”, zegt de officier van justitie, „werd de kop ingedrukt met geweld, er werd gedreigd met suïcide. Het heeft de angst en eenzaamheid vergroot.”

„De belangrijkste vraag is”, vervolgt de officier, „wat voor reactie moet hierop komen. Straf of een maatregel?” Een gevangenisstraf van „lange duur” is volgens haar „passend en geboden”. Ze eist drie jaar onvoorwaardelijk. „Bovendien”, zegt de officier, heeft ze „te maken” met een taakstrafverbod: voor zedendelicten met minderjarige slachtoffers mogen rechters sinds 2012 niet meer uitsluitend een taakstraf opleggen.

„Niet alleen de belangen van mijn cliënt spelen”, zegt de advocaat van Annemarie, maar „óók die van de maatschappij”. Ze vraagt de rechter het taakstrafverbod te omzeilen: dat kan door een gevangenisstraf van één dag op te leggen. „Het recidiverisico is na een gevangenisstraf hoger dan na een werkstraf.”

„Dat is wat mij betreft niet aan de orde in een zaak als deze”, zegt de officier. „De samenleving zou daardoor geschokt worden.”

Twee weken later hoort Annemarie dat ze drie jaar gevangenisstraf krijgt, waarvan twee onvoorwaardelijk. Ook moet ze 10.000 euro schadevergoeding aan de stiefdochter betalen.