Pijnlijke ironie: de coronamiljarden voor scholen vergroten het lerarentekort

Onderwijs Door het tekort aan leraren krijgen veel scholen de roosters niet rond. Vooral in het speciaal onderwijs zijn de problemen groot.

Meester Erik en stagiair Annejet op basisschool De Kleine Wereld in Nijmegen
Meester Erik en stagiair Annejet op basisschool De Kleine Wereld in Nijmegen Foto: Dieuwertje Bravenboer

Het lerarentekort neemt toe door de 8,5 miljard euro die het kabinet beschikbaar stelt om achterstanden vanwege corona weg te werken. Scholen gebruiken dat geld bijvoorbeeld om extra lessen te geven, waardoor nog meer leraren nodig zijn. Vooral het speciaal onderwijs en scholen in achterstandswijken hebben hier last van. Sommige scholen gaan zelfs over tot een vierdaagse schoolweek om de gaten in de roosters te vullen, zeggen de Sectorraad Gespecialiseerd Onderwijs en de PO-Raad tegen NRC.

Lees ook: Prachtig vak, maar wie wil nog leraar worden?

Door de extra 8,5 miljard euro van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) hebben leraren nog meer keuze op de toch al krappe arbeidsmarkt. Ze kiezen dan liever voor een ‘gemakkelijke school’ of een school in de buurt. Een logische maar ironische consequentie is dat het extra geld zo de kansenongelijkheid juist versterkt. „Er wordt met dit geld in de hand zó getrokken aan leerkrachten”, zegt Wim Ludeke, bestuurslid van de Sectorraad Gespecialiseerd Onderwijs, „dat ze voor de bijl gaan. De verleiding om over te stappen naar het reguliere onderwijs of om je als zzp’er te laten detacheren is groot.” Via een detacheringsbureau kunnen leraren meer verdienen en zijn ze flexibeler. Scholen die het al moeilijk hadden, hebben het nu nog een beetje moeilijker, ziet ook de PO-Raad, de vereniging van basisschoolbesturen.

Lees ook: ‘Wopke begint nu te pruttelen’, hoe de miljarden voor onderwijs tot stand kwamen

„We zien dat scholen in randgemeenten opeens veel meer geld hebben, en dus meer vacatures, die anders pas over een paar jaar zouden ontstaan als iemand met pensioen gaat”, zegt voorzitter Freddy Weima. Uit een ledenpeiling blijkt dat 80 procent van de basisschoolbesturen het geld wil inzetten voor extra personeel, maar 42 procent niet weet waar ze die extra handen vandaan moeten halen. De PO-Raad krijgt ook signalen dat noodgrepen als de vierdaagse schoolweek en online onderwijs vaker worden toegepast.

De Van Detschool, een openbare school voor speciaal onderwijs in Amsterdam, wilde aanvankelijk voor twee groepen een vierdaagse schoolweek inrichten, maar dat lijkt inmiddels niet meer nodig. De school heeft nog vijf vacatures, zegt directeur Heleen Stoelinga. Twee leraren vertrekken, een ander is langdurig ziek en tegelijkertijd komen er na de zomer 45 leerlingen bij. „We komen al zeker twee jaar leerkrachten tekort. Maar dit jaar is het erger.” Met „knip- en plakwerk” probeert ze de gaten te vullen door de groepen groter te maken en mensen voor de klas te zetten die daar „eigenlijk niet horen”, zoals intern begeleiders.

Woningnood grote steden

De woningnood speelt ook een rol. De vier grote steden en Almere verliezen stelselmatig leraren aan andere gemeenten, meldde het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap vorig jaar in een rapport. In de periode 2015-2019 zijn ruim duizend leraren meer van de G5 naar andere gemeenten overgestapt dan omgekeerd.

„We vissen allemaal in dezelfde vijver”, zegt Liesbeth Smallegange, directeur van De Ommezwaai, een school voor speciaal onderwijs in Arnhem. „Leuk dat leerkrachten het nu voor het uitkiezen hebben, maar dat maakt het moeilijk voor ons.” Smallegange kon door personeelsgebrek, onder meer vanwege corona, de afgelopen maanden een aantal van haar groepen maar vier dagen lesgeven. De vijfde dag zaten de leerlingen thuis, met huiswerk, maar zonder begeleiding. „We konden de gaten lang vullen doordat parttimers meer uren gingen werken”, zegt Smallegange, maar vanaf april lukte dat niet meer. „Zelfs de detacheringsbureaus hadden geen passend personeel meer beschikbaar. Heel treurig.” Na de zomervakantie gaat het beter: directeur Smallegange heeft haar formatie nét rond. „Elke groep kan weer vijf dagen naar school. Ik hang de vlag uit!”

Een woordvoerder van het ministerie van OCW laat weten dat scholen met veel risico op achterstanden een groter deel van 8,5 miljard krijgen.

Wie wil nog leraar worden? pagina 10-11