Reportage

Verhoeven levert in Cannes een spektakel van builenpest, zelfkastijding en brandstapel af

Cannes Paul Verhoevens nieuwe film ging in Cannes in première. Benedetta is een verhaal over een lesbische non, vol religie, leugens, geweld en seks. Ophef gegarandeerd.

Paul Verhoeven met de cast van zijn nieuwe film Benedetta in Cannes. Links naast Verhoeven staat hoofdrolspeelster Virginie Efira.
Paul Verhoeven met de cast van zijn nieuwe film Benedetta in Cannes. Links naast Verhoeven staat hoofdrolspeelster Virginie Efira. Foto Eric Gaillard/Reuters

Voor zijn rode loper wil Paul Verhoeven het vrijdag in het Marriott Hotel wel even gezegd hebben: hij kwam beslist niet naar Cannes om te provoceren. Zijn scenarist Gerard Soeteman – die zich later van zijn film Benedetta distantieerde als te erotisch – gaf hem ooit de studie van Judith C. Brown, Immodest Acts, over de ‘ontmaskering’ van de populaire mystica Benedetta Carlini in Pescia, 1623, als poseur die zelf haar stigmata fabriceerde en een lesbische relatie onderhield met de jonge non Bartolomea. „Ik dacht: dat is nog nooit gedaan. Er zaten zo veel facetten in haar die ik herkende.”

Zoals daar zijn: religie, cynisme, extase, leugens, seks. Benedetta’s plek in de hoofdcompetitie van Cannes was na Verhoevens zegetocht met Elle in 2016 gegarandeerd. Alsook dat de Angelsaksische pers al twee jaar handenwrijvend zit te wachten om Benedetta te fileren als „demented nunsploitation”, dan wel „deranged on almost every level”.

Het is de bekende riedel: men heeft vol schuldgevoel genoten en neemt dat Verhoeven hoogst kwalijk. Dat hij de kijker wil opwinden is „de basisdefinitie van pornografie”, pontificeert vakblad Variety, al kruidt Verhoeven zijn porno wel zeer bekwaam met „verhelderende inzichten in het religieuze leven van de Renaissance”.

Of zie de onzekere toon van de zedige en woke The Guardian, die Benedetta hooghartig vergelijkt met Verhoevens fiasco Showgirls – om direct te memoreren dat hetzelfde Showgirls nu geldt als miskend meesterwerk.

De relschoppers zijn niet echt verontwaardigd, een bona fide schandaal zal Benedetta niet worden. Zielig is de recensent van The New York Times die Verhoeven op de persconferentie verzoekt uit te weiden over een scène waar uit een Mariabeeldje een dildo is vervaardigd. Verhoeven wimpelt dat verzoek geïrriteerd af, zijn producer Ben Saïd biedt de Amerikaan royaal aan hem het storyboard van de twee nonnen met dildo op te sturen.

Verhoeven is groot in Frankrijk

Niettemin beklimt een zichtbaar ontroerde Verhoeven vrijdagavond de trap van het Palais des Festivals – de laatste keer voor de 82-jarige maestro? – en baadt na afloop in tien minuten ovatie. Op Frankrijk kan hij wel rekenen, daar is hij een groot filmauteur. De Franse pers is overwegend positief over de „indrukwekkende visie” (Le Parisien) op de latente seksualisering van de Jezuscultus, 17de-eeuwse kerkintriges, patriarchale religie en vrouwelijk verlangen.

Uiteraard staat Benedetta met één voet in een pornografische traditie van ‘nunsploitation’, de van origine protestantse fantasieën over seksueel overspannen nonnen die in de 20ste eeuw ook in seculariserend Frankrijk talloze pulpfilms opleverde, maar ook meesterwerken als Black Narcissus of La Religieuse.

Een Gouden Palm-kandidaat lijkt Verhoevens film niet, daarvoor is het spektakel van builenpest, zelfkastijding, brandstapel en pijnbank net iets te verlekkerd. Maar wie een hysterische film verwacht over religieuze extase als seksuele uitlaatklep, komt bedrogen uit: Benedetta is eerder een klassiek uitgebalanceerde, politieke film die zijn pulp knap doseert. En een visueel spektakel dat het 17de-eeuwse Pescia prachtig evoceert en citeert uit onder meer Hitchcocks Vertigo.

Beeld uit Benedetta.

Een lichte tegenvaller is hoofdrolspeler Virginie Efira. Haar Benedetta is de ideale charlatan die heilig haar eigen leugens gelooft: ook als ze zelf haar stigmata fabriceert, blijven die Gods werk. De seksueel ervaren/misbruikte non Bartolomea (Daphne Patakia) heeft snel door wat de extatische Benedetta werkelijk nodig heeft. De felle, gejaagde Bartolomea heeft meer charisma dan de wat vlakke Efira, die het ambivalente venijn mist van Verhoeven-heldinnen als Sharon Stone, Isabelle Huppert of Carice van Houten.

Cynische reptielen

Hoe dan ook schuilt de ware charme van de film in het politieke steekspel van de oude, cynische reptielen die rond de bevlogen non zwermen: de cynische oude abdis (Charlotte Rampling), de provoost van Pescia (Olivier Rabourdin) die weet hoeveel geld een heilige in het laatje brengt en de nuntius in Florence (een verrukkelijke Lambert Wilson) die conform de nieuwe kerkpolitiek mystici kort wil houden. Die drie zijn cynische ongelovigen. Maar ook de gelovigen liegen.

Dat bij de nonnenliefde een uit een Mariabeeldje gesneden dildo een sleutelrol speelt is geestig, net als veel dialogen: zo koert een beul voor een vaginale folterpartij: ‘we gaan samen een reis maken’. Je hoort bij dit alles feministische filmcritici de pennen al scherpen over de ‘male gaze’ en Verhoevens fallische obsessies. Non-provocateur Verhoeven kan daar droogjes tegenin brengen dat vingeren en beffen in de 17de eeuw niet, maar gebruik van dildo’s wel tot de brandstapel leidde. Dat klopt, en dat zijn film een brandstapel nodig heeft, staat buiten kijf. Want wat daar allemaal niet voor wonderbaarlijks gebeurt!

Benedetta draait vanaf half oktober in de Nederlandse bioscopen.
M.m.v. Robbert Blokland