Opinie

Een held van onze tijd

Tommy Wieringa

Tegen een aandoenlijk amateuristisch decortje met de Amsterdamse driehoek noemde burgemeester Halsema Peter R. de Vries een nationale held. Een held, schrijft W.F. Hermans in De donkere kamer van Damocles, is iemand die straffeloos onvoorzichtig is geweest. Peter R. de Vries onttrekt zich aan Hermans’ definitie. Hij wilde geen beveiliging en heeft zijn kogelvrije vest nooit aangehad; zijn onvoorzichtigheid is helaas niet straffeloos gebleven. Tot dinsdagavond half acht had hij geluk. Toen nam het noodlot de vorm aan van een amateuristische draaideurcrimineel, een jongen die zijn biografie schrijft op een strafblad.

Onlangs was De Vries te zien bij de Racisme Kennistest van BNNVARA. Het samenspel van de kleine mond met de dunne lippen en neerhangende mondhoeken lijkt gemaakt voor het striemende „het is totale onzin wat u zegt”. Er is ooit een grote, norse Peter R. de Vries in hem neergedaald, maar die avond hield hij hem behoorlijk in bedwang. Zijn kenmerkende misprijzen bleef beperkt tot enkele antwoorden.

Ook al is zijn stijl me soms onsympathiek, ik bewonder dat hij nooit zijn best lijkt te doen om aardig gevonden te worden. Net als zijn durf, doorzettingsvermogen en onvermoeibare zoekgedrag. Niemands meester, niemands knecht, en bereid om alles op het spel te zetten voor waarheid en gerechtigheid. Ook zichzelf. We lezen nu de verhalen van slachtoffers en nabestaanden voor wie hij zich soms belangeloos inzette. Allemaal getuigen ze van nog een andere grote kwaliteit: zijn loyaliteit en talent voor vriendschap.

De moordaanslag was ook nieuws in het buitenland. Het Hongaarse Fidesz-Europarlementslid Hidvéghi Balázs zag een kansje voor een jij-bak: „Nederland heeft zelf een probleem met de rechtsstaat. Een duidelijke aanval op de persvrijheid. Rutte zou zich met zijn eigen land moeten bemoeien in plaats van ‘Hongarije op de knieën te dwingen’.”

Hij heeft een punt, zij het om de verkeerde reden. De rechtsstaat wordt in Nederland inderdaad ondermijnd, maar niet door Delano G. uit Tiel. Die schokt vooral de rechtsorde, erg genoeg, maar de rechtsstaat is niet onmiddellijk in het geding.

De aantasting van de Nederlandse rechtsstaat wordt niet zozeer veroorzaakt door criminelen die hem op de proef stellen, maar door zijn eigen vertegenwoordigers. We vinden ze vooral bij de VVD. Als nulpunt kan wellicht het voormalige justitieduo Opstelten en Teeven dienen. Het ligt nog vers in het geheugen hoe Teeven via bezuinigingen op de sociale advocatuur het strafrecht strenger wilde maken. In De Groene Amsterdammer zette hij destijds zijn strategie uiteen: „Toen heb ik me toegelegd op de bezuiniging op de advocatuur. Het is een andere manier om hetzelfde effect te bereiken. Als je aan een advocaat niet al te veel tijd geeft om aan een verdachte te besteden, dan wordt het ook niet zo veel, die verdediging.” Hij bracht het met sardonisch genoegen, deze aantasting van de rechten van het individu, dat zich zo niet langer terdege kan verweren tegen de macht van de staat. Onder zijn opvolger, het vlieggewicht Sander Dekker, gingen de bezuinigingen onverminderd door.

Van alle middenpartijen scoort de VVD het slechtst op rechtsstatelijkheid, blijkt uit het recente rapport van de Commissie Rechtsstatelijkheid in verkiezingsprogramma’s. Van het opzeggen van internationale verdragen tot naming and shaming van fraudeurs: na het sloopwerk van de afgelopen tien jaar moet de klus nu worden afgemaakt. Ook het verschoningsrecht moet opgeheven kunnen worden, wat het einde betekent van de advocaat als vertrouwenspersoon en raadsman. „Hongaars aandoend wantrouwen jegens de advocatuur”, noemde toenmalig aspirant D66-Kamerlid Sydney Smeets het in Trouw.

In het concept-verkiezingsprogramma schoof de partij nog verder op richting Orbán, maar het opschorten van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en een verbod voor burgers en instellingen om hun krachten te bundelen in gerechtelijke procedures gingen zelfs de VVD-leden te ver.

Macht, hongerig naar meer macht; er is meer dan zware criminaliteit om ons tegen te verdedigen.

Tommy Wieringa schrijft elke week op deze plek een column.