Het Brusselse gevecht over bossen en biomassa barst los

Houtsnippers Volgende week presenteert de Europese Commissie nieuwe voorstellen voor klimaatwetgeving. Net als in Nederland zorgt biomassa nu ook in Brussel voor verhitte discussie.

De uitstoot van de zware industrie en het gebruik van hout als biomassa zijn grote twistpunten bij de nieuwe Europese klimaatwetgeving.
De uitstoot van de zware industrie en het gebruik van hout als biomassa zijn grote twistpunten bij de nieuwe Europese klimaatwetgeving. Foto’s Olaf Kraak/EPA en Ramon van Flymen/HH/ANP

Van een groot lobby-offensief kijken ze in Brussel niet snel op – zeker niet bij nieuwe milieuregels. Of het nu gaat om autofabrikanten, vliegtuigmaatschappijen, ngo’s of burgerorganisaties: als er een nieuw wetsvoorstel aankomt, voeren ze de druk in Brussel lekker op.

Maar dat van het aanstaande megapakket aan nieuwe klimaatwetten juist dit ene onderdeel zo fel wordt bevochten, daar staan zelfs doorgewinterde ambtenaren van te kijken: de rol van biomassa en het lot van de Europese bossen.

Voor wie de klimaatdiscussie in Nederland de afgelopen jaren heeft gevolgd, is het echter niet zo’n grote verrassing. Energie die wordt opgewekt door houtsnippers te verbranden of ander plantaardig materiaal, geldt in principe als ‘hernieuwbaar’. Maar het debat over hoe duurzaam biomassa werkelijk is en of de overheid de bouw van biomassacentrales wel zou moeten stimuleren, wordt in Nederland al een tijdje gevoerd – en is verhit.

Lees ook: Halen we onze klimaatdoelen wel zónder biomassa uit hout?

Diezelfde discussie heeft nu ook Brussel in haar greep. Volgende week presenteert de Commissie voorstellen voor het aanpassen van de wetgeving over hernieuwbare energie, en in aanloop daarnaar is biomassa een van de gevoeligste punten. Lobbyisten en activisten bestoken ambtenaren, diplomaten en journalisten met rapporten en brieven. En rond het Europarlement verschenen onlangs grote posters met foto’s van een verwoest bos naast de beeltenis van Eurocommissaris Frans Timmermans (Klimaat). De tekst daarbij: ‘De EU verbrandt bossen voor brandstof’.

Vaststaat dat biomassa een belangrijk onderdeel is van de duurzame ambities van de EU. Het aandeel van hernieuwbare energie in de EU groeide de afgelopen jaren langzaam naar 20 procent en ruim de helft daarvan is afkomstig van biomassa. Nu de doelen voor duurzame energie fors worden verhoogd, kan het niet anders of de EU moet meer biomassa gaan inzetten.

Kritiek op ‘houtige’ biomassa

Tegelijk is de kritiek snel toegenomen op ‘houtige’ biomassa: het opstoken van bomen om energie op te wekken. De CO2-uitstoot daarvan is fors en critici betogen dat de aangroei van nieuwe bomen te lang duurt om dit te compenseren.

De snelle groei van deze energievorm heeft bovendien geleid tot massale houtkap in delen van Europa. Daardoor nemen ook de zorgen toe over de gevolgen voor de biodiversiteit. „Dit beleid combineert het slechtste van twee werelden”, zegt Martin Pigeon van de op bossen gerichte ngo Fern. „Enerzijds gebruik je een energiebron die de meeste CO2 produceert, en daarmee verwoest je dan ook nog eens de bossen die koolstof moeten opnemen.”

Daar komt bij dat hout een steeds belangrijkere grondstof wordt, in een economie die af wil van vervuilend materiaal als plastic en staal.

Daarmee is biomassa een hoofdpijndossier geworden voor Brussel. „Zonder biomassa gaan we het niet halen”, erkende Timmermans onlangs in een interview met nieuwssite Euractiv. Tegelijk erkende hij de met biomassa verbonden „biodiversiteitsopgave” en de „ecocide” die bossen bedreigt. „Ik onderschat de uitdaging niet, maar geloof dat biomassa een nuttige rol kan spelen in de energietransitie.”

Wel wil de Commissie de regels voor het gebruik ervan aanscherpen. Onlangs lekte een vroege versie van de voorstellen uit, waarin de ‘duurzaamheidscriteria’ zijn versterkt. Bijvoorbeeld hout verbranden uit oerbossen en andere ‘no-go-areas’ is daarin niet meer duurzaam. En ook kleinere verbrandingscentrales moeten zich aan strengere regels houden. Lidstaten worden ontmoedigd hout van hoge kwaliteit te gebruiken voor energieproductie.

Krachtige lobby

Klimaatngo’s en activisten reageerden verbolgen: de maatregelen zouden bij lange na niet voldoende zijn om grootschalige kap en verbranding van bossen tegen te gaan. Een manifest om biomassa helemaal te verbannen, heeft al bijna 250.000 handtekeningen.

Daar staat een krachtige lobby tegenover van de bosbouw- en pelletindustrie, die EU-landen als Zweden, Finland en Estland steunen. Zij willen de regels juist níet aanraken. Een woordvoerder van pelletproducent Enviva benadrukt dat aanpassing „met een scalpel, niet met een hamer” zou moeten plaatsvinden. „Een geloofwaardig en voorspelbaar beleid is cruciaal om het vertrouwen van investeerders te behouden voor financiering van duurzame energie.”

Ook in de Europese Commissie broeit het, erkennen ambtenaren. Ook omdat er veel geld in omgaat. Sinds biomassa in 2009 geldt als hernieuwbare energie, kunnen EU-overheden er makkelijker subsidie voor geven. In 2018 werd de sector met ruim 10 miljard euro ondersteund. „Het is echt een hard gevecht, waarbij de belangen fors uiteenlopen”, zegt Pigeon. „De industrie is verdeeld: sommige leveranciers van hout voor andere verwerking zijn bezorgd over de verstorende subsidies.”

Nederland wil de subsidiëring van houtige biomassa al staken. En dat Brussel de subsidieregels gaat aanscherpen, lijkt zeker. „We zien dat door de subsidies een afweging in bijvoorbeeld Estland anders uitvalt dan had gemoeten”, erkende Diederik Samsom, topambtenaar onder Timmermans, onlangs tegen Tweede Kamerleden. Gevolg is volgens hem dat het te lucratief was om bomen aan bijvoorbeeld Nederland te verkopen. De nieuwe regels zullen daarom voorschrijven „dat je geen subsidie meer mag geven aan hout dat op een betere manier gebruikt had kunnen worden dan door het in de fik te steken.”