Opinie

Waarom blijft Europa stil over vluchtelingenbeleid?

Vluchtelingenbeleid Vluchtelingen worden ontmenselijkt aan de Europese buitengrens. Deze situatie is onhoudbaar. Laat de Europese Unie stoppen met pushbacks, betoogt
Afghaanse migranten op het drielandenpunt tussen Griekenland, Turkije en Bulgarije, aangehouden door Griekse politie.
Afghaanse migranten op het drielandenpunt tussen Griekenland, Turkije en Bulgarije, aangehouden door Griekse politie. Foto Sven Torfinn

De kranten staan er bol van, experts waarschuwen dag in dag uit: migratie wordt als wapen gebruikt door autoritaire leiders tegen het Westen. Aan de Europese buitengrenzen worden vluchtelingen teruggedrongen – zogenaamde pushbacks – om te voorkomen dat zij hier voet aan wal zetten. Het is een doodlopende, en voor vluchtelingen niet zelden letterlijk een dodelijke toestand waarmee niet de belangen van de bevolking maar vooral die van autoritaire leiders en de wapenindustrie worden gediend.

Amnesty International schrijft afgelopen maand na onderzoek in de Turks-Griekse grensregio dat gewelddadige pushbacks de facto het Griekse grenscontrolebeleid zijn geworden. Daarmee wordt het beeld bevestigd dat journalist Bram Vermeulen onlangs in zijn indringende documentaire toonde: een muur wordt opgetrokken aan de rand van Europa om vluchtelingen tegen te houden. Deze pushbacks zijn in strijd met Europese en internationale verdragen. Waarom blijft het dan toch zo stil in de Europese hoofdsteden?

Fort Europa

Het antwoord is simpel. Europese leiders zijn bezig met het bouwen van een hermetisch afgesloten continent, van fort Europa. Waar ooit de val van de Muur werd gevierd, bekwaamt Europa zich nu in het bouwen van nieuwe muren. Het gevolg is criminalisering van vluchtelingen en militarisering van Europa. Dit terwijl grondoorzaken niet worden aangepakt.

Sterker, EU-lidstaten hebben de afgelopen drie jaar voor ruim 35 miljard euro aan wapens geëxporteerd naar het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Volgens cijfers van het Stockholm Instituut voor Internationaal Vredesonderzoek (Sipri) zijn Frankrijk en Duitsland, na de VS en Rusland, de grootste wapenexporteurs. Ook is de bewaking van de buitengrenzen sterk gemilitariseerd. Beide zijn goed voor de winsten van wapenfabrikanten en hun aandeelhouders, slecht voor duurzame vrede en veiligheid.

Lees ook: Nieuw IJzeren Gordijn aan de oostgrens van de EU

In maart vorig jaar deed zich aan de Turks-Griekse grens zelfs even een oorlogsachtige situatie voor tussen Turkije en Griekenland, omdat Turkije vluchtelingen richting de Griekse grens stuurde. Met als gevolg schermutselingen tussen vluchtelingen en het Grieks leger, inzet van traangas en schrijnende beelden van ontheemde mannen, vrouwen en kinderen. Maar zelfs dat bracht geen beweging in deze zaak.

Terecht maakten Europese regeringsleiders vorige maand een statement over de anti-homowet in Hongarije, maar voorlopig blijven zij stil over de illegale pushbacks aan de Europese buitengrenzen. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan krijgt carte blanche om vluchtelingen aan de grens met Syrië te stoppen, en kan vluchtelingen in zijn land als politiek wapen inzetten.

De Turkse president krijgt carte blanche om vluchtelingen aan de grens met Syrië te stoppen en kan vluchtelingen als politiek wapen inzetten

Daar komt bovenop dat de Turkse president in eigen land de democratie om zeep helpt, de rechtsstaat afbreekt en hard op weg is iedere vorm van oppositie onmogelijk te maken. Bovendien bezet Turkije een stuk van Syrië omdat hij de Koerden zelfbestuur wil onthouden. Voorts bombardeert het Turkse leger regelmatig buurland Irak, en intervenieerde onlangs nog in het conflict Nagorno-Karabach.

De in maart 2016 door de EU gesloten vluchtelingendeal met Turkije, die, tegen betaling, regelt dat Turkije vluchtelingen in eigen land houdt, maakt dat de EU op vrijwel al deze thema’s maar weinig van zich laat horen. Daarmee steunt de EU Turkije in zekere zin. Dat maakt de deal zo vuil en vunzig.

Ondertussen raakt een Europese oplossing voor opvang van vluchtelingen steeds verder uit zicht. De EU-leiders zitten vast in een web van schijnoplossingen of verschuilen zich achter EU-landen die ronduit weigeren vluchtelingen op te nemen.

Deze situatie is onhoudbaar en beangstigend. Onhoudbaar omdat de situatie waarin vluchtelingen aan de randen van Europa nu in gedwongen worden onmenselijk is. Beangstigend omdat mensenrechtenverdedigers, vluchtelingen en journalisten die dit in beeld brengen, steeds vaker worden geïntimideerd en aangevallen.

Lees ook: Turkije wil dat Nederland zijn IS’ers ophaalt

Niet voor niets zijn na de Tweede Wereldoorlog internationale mensenrechtenverdragen voor opvang van vluchtelingen afgesproken. Die rechten zouden juist nu, met 80 miljoen mensen op de vlucht – het hoogste aantal vluchtelingen in decennia – nageleefd moeten worden. Zoveel mensen op drift vraagt niet om almaar hogere muren maar om concrete en menswaardige oplossingen.

Herverdeling

Het eerste wat moet gebeuren is dat de EU de jaren geleden gemaakte afspraken over herverdeling van tienduizenden asielzoekers in Griekenland en Italië uitvoert. Te meer omdat zij vaak zijn gevlucht voor oorlogen waar het Westen tenminste mede verantwoordelijk voor is. Nederland en andere Europese landen mogen zich niet langer verschuilen achter een aantal landen dat pertinent geen vluchtelingen wil opvangen.

Ten tweede dient de Europese grensbewaking gedemilitariseerd te worden. Frontex moet stoppen met de illegale pushbacks en de wapenexporten uit EU-landen naar autoritaire regimes en oorlogsgebieden moeten worden gestaakt. Dat kan door landen te houden aan de door de EU zelf geformuleerde criteria voor wapenexporten. Laat de EU daar eens een top over beleggen.

Tot slot is een anti-interventionistisch buitenlandbeleid noodzakelijk om permanente oorlogsvoering, die afgelopen decennia heeft bijgedragen aan meer dan een miljoen doden en ongekende vluchtelingenstromen aan banden te leggen. Respect voor internationaal recht en soevereiniteit van staten zal bijdragen aan stabiliteit en veiligheid in de wereld.

De EU dient zich bovenal te houden aan de eigen waarden: geen vuile deals met autoritaire leiders, maar strikte naleving van het internationale vluchtelingenverdrag.