Bulgarije in aanloop naar verkiezingen geplaagd door affaires

Vijf voornaamste schandalen Marteling, corruptie, illegale orgaanhandel: hebben alle misstanden in Bulgarije invloed op de verkiezingen zondag?

Oud-premier Bojko Borisov (r) poseert met een aanhanger tijdens een campagnebijeenkomst op 5 juli in Kardzjali, een stad in het zuiden van Bulgarije.
Oud-premier Bojko Borisov (r) poseert met een aanhanger tijdens een campagnebijeenkomst op 5 juli in Kardzjali, een stad in het zuiden van Bulgarije. Foto Nikolay Doychinov/AFP

Bulgarije gaat sowieso al gebukt onder endemische corruptie, politieke intriges en maatschappelijke schandalen. Maar het interim-kabinet deed daar de afgelopen maanden een schepje bovenop, door de vuile was van de ex-regering van Bojko Borisov buiten te hangen. Van zakenlui die gemarteld zouden zijn tot illegale orgaanhandel en Amerikaanse sancties: het ligt allemaal op straat. Het openbaren van de – bewezen en onbewezen – schandalen lijkt bedoeld om te voorkomen dat Borisov, na nieuwe verkiezingen komende zondag, opnieuw aan de macht komt.

Sinds de parlementsverkiezingen van 4 april verkeert Bulgarije in een impasse. De GERB-partij van Borisov – sinds 2009 aan de macht – werd met ruim een kwart van de stemmen de grootste. Maar andere partijen weigerden een coalitie met hem te vormen. Toen ook de tweede partij, de nieuwe beweging van volkszanger Slavi Trifonov, daarin faalde, moesten nieuwe verkiezingen worden uitgeroepen en werd een interim-regering gevormd. De socialistische president Rumen Radev, een politiek vijand van Borisov, wees daarop zijn eigen militair adviseur Stefan Yanev aan als interim-premier in afwachting van de nieuwe verkiezingen op 11 juli.

De voornaamste affaires op een rij.

1 Afpersing en marteling

Het verse parlement stelde in april een commissie aan om misstanden onder elf jaar Borisov te onderzoeken. Bij een hoorzitting in mei verklaarde een van de grootste landeigenaren en graanproducenten dat hij door GERB zou zijn afgeperst en meewerkte aan fraude met Europese subsidies. Svetoslav Ilchovski schetste een beeld van maffia-achtige praktijken tot op ministersniveau. Hij zou bijna 400.000 euro smeergeld per jaar hebben moeten afdragen om zijn bedrijf veilig te stellen. De grootgrondbezitter vertelde dat hem, bij wijze van dreigement, video’s waren getoond van marteling en verkrachting van gevangen zakenlui die hadden geweigerd GERB te betalen.

Ook scheen hij nieuw licht op een eerder schandaal: de goudstaven van Borisov. Vorig jaar lekten foto’s uit van de toenmalige premier in bed, met op zijn nachtkastje een pistool, goudstaven en grote stapels cash. Volgens Ilchovski waren deze foto’s genomen door een bekende Bulgaarse callgirl die door enkele zakenlui aan Borisov ‘cadeau’ was gedaan. Ilchovski’s claims zijn niet uitgezocht. Niet door het verlamde parlement en niet door het Openbaar Ministerie, dat nog wordt geleid door een medestander van Borisov.

Lees ook dit interview: ‘Rot in de Bulgaarse democratie zal ook de rest van Europa raken’

2 Afgeluisterde politici

Ook in mei bevestigde de interim-regering geruchten dat het vorige bewind in aanloop naar de verkiezingen tientallen politici van drie oppositiepartijen had laten afluisteren door de veiligheidsdiensten. „De Bulgaarse samenleving moet weten welke methoden zijn toegepast om Borisovs macht veilig te stellen”, verklaarde de interim-minister van Binnenlandse Zaken. Het bewijs was vernietigd, vreesde hij.

Het was niet het eerste afluisterschandaal: in 2020 zou Borisov ook president Rumen Radev, een politieke vijand, hebben laten afluisteren. Een inval in het kantoor van de president was vorige zomer mede aanleiding voor grootschalige anti-Borisov-protesten in Sofia.

3 Amerikaanse sancties

Niet elk nieuw schandaal is binnenlands onthuld. De VS hielpen een handje mee. Begin juni plaatste het Amerikaanse ministerie van Financiën enkele Bulgaarse oligarchen op hun individuele sanctielijst. De meest prominente: mediamagnaat en ex-parlementariër Deljan Peevski, die zakelijk enorm profiteerde van het Borisov-regime. Hij zou „zich regelmatig inlaten met corruptie” en „zichzelf door middel van omkoping beschermen tegen publiek toezicht”, aldus de Amerikanen. Peevski maakt deel uit van de partij die de Turkse minderheid in Bulgarije vertegenwoordigt en die, net als GERB, vaak in verband wordt gebracht met corruptie en het ronselen van stemmen.

4 MKB-bank voor oligarchen

Peevski zou ook profijt hebben gehad van een door de interim-minister van Economische Zaken onthuld schandaal. De minister verklaarde op tv dat de Bulgaarse Ontwikkelingsbank, een staatsbank bedoeld om kleine en middelgrote bedrijven te ondersteunen, acht politiek gelieerde bedrijven een half miljard euro had toegespeeld. Hij beloofde nader onderzoek.

5 Internationale orgaanhandel

Een affaire waar direct menselijk leed achter schuilgaat, is die rond het Lozenets staatsziekenhuis in Sofia. Daar zouden, zo verklaarden interim-ministers eind vorige maand, sinds 2019 zeker veertien illegale niertransplantaties hebben plaatsgevonden. Jonge Moldaviërs en Oekraïners zou, met valse papieren, nieren zijn afgenomen die getransplanteerd werden naar betalende patiënten uit Duitsland, Israël en Oman. Wie de papieren vervalste om te doen alsof de orgaandonaties legaal waren en waarom hier niet op werd toegezien, is nog onduidelijk, maar de ziekenhuis directeur is ontslagen.

De hamvraag is of de kiezers zich iets zullen aantrekken van de schandalen en of die aldus de politieke patstelling doorbreken. De socialistische partij lijkt nauwelijks te profiteren van het openbaren van alle affaires. In de peilingen gaan Borisovs GERB en de partij van zanger Trifonov nek-aan-nek, met beide zo’n 20 procent van de stemmen. Voormalig uitsmijter en bodyguard Borisov geeft in ieder geval niet op. „Ik weet welke stappen ze ondernemen en zal terugslaan met nog meer kracht”, zei hij in mei over de interim-regering.