Wat als iemand geen beveiliging wil?

Persoonsbeveiliging Nieuwe groepen in de samenleving lopen risico’s. De vraag naar beveiliging stijgt explosief.

Peter R. de Vries (R) komt aan bij de bunker, voorafgaand aan de eerste inleidende zitting in het Marengo-proces.
Peter R. de Vries (R) komt aan bij de bunker, voorafgaand aan de eerste inleidende zitting in het Marengo-proces. Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Een aanslag midden op straat, bij daglicht, net als destijds bij de moord op advocaat Derk Wiersum in 2019. Veiligheidsdeskundige Jelle van Buuren van de Leidse universiteit ziet in de aanslag op het leven van journalist Peter R. de Vries overeenkomsten met terrorisme dat ook als doel heeft om mensen angst aan te jagen, in dit geval: journalisten, advocaten, kroongetuigen, magistraten, bestuurders en het publiek.

„De openlijke aanpak vergroot de impact”, zegt Van Buuren. „Het gevoel van veiligheid van de burger wordt fundamenteel aangetast”, aldus de veiligheidsdeskundige. Dat komt volgens hem ook doordat het functioneren van de rechtsstaat zelf niet gewaarborgd lijkt te kunnen worden.

De Vries was, behalve journalist, adviseur van de kroongetuige Nabil B. in het strafproces tegen Ridouan Taghi. Vaststaat dat nu twee personen uit de omgeving van de kroongetuige zijn vermoord, zijn broer en zijn advocaat. En dat een derde – Peter R. de Vries – nu vecht voor zijn leven. Hard bewijs dat Taghi bij deze drie geweldsincidenten betrokken is, ontbreekt.

Ook elders groeit het geweld tegen advocaten en journalisten. Augustus vorig jaar werd het kantoorpand van advocaat Jan-Hein Kuijpers in Amsterdam beschoten. Eind 2019 kreeg de Enschedese advocaat en curator Philippe Schol een aanslag te verwerken. Nadien klaagde Schol over het gebrek aan aandacht van de overheid voor zijn veiligheid.

Wilde De Vries niet?

Het lijkt erop dat De Vries geen vergaande persoonsbeveiliging wilde. Nadat hij in het voorjaar van 2020 adviseur van de kroongetuige werd, zijn er risicoanalyses gemaakt door veiligheidscoördinator NCTV. Over het contact en de werkwijze van NCTV was De Vries indertijd zeer kritisch. Ook als iemand geen persoonsbeveiliging wil, zijn extra surveillances en andere maatregelen denkbaar.

De Dienst Bewaken en Beveiligen, die verantwoordelijk is voor persoonsbeveiliging namens de staat, kampt met een groot personeelstekort. Met name na de moord op Derk Wiersum in 2019 steeg het aantal aanvragen voor beveiliging van bijvoorbeeld magistraten ‘explosief’, aldus het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Journalisten en advocaten zijn moeilijker te beveiligen dan bedreigde politici

Een goed overzicht van openstaande vacatures bij de concrete persoonsbeveiliging en bewaking ontbreekt. Vermoedelijk gaat het om meerdere honderden fte’s. Minister Grapperhaus kwam in februari van dit jaar wel met geld voor extra capaciteit van 120 fte voor ‘Bewaken en Beveiligen-teams’ bij de politiekorpsen.

Maar er is nog iets. Deskundigen wijzen erop dat de aard van de dreiging voor de rechtsstaat verandert. De (internationaal) georganiseerde criminaliteit schrikt er niet voor terug doelwitten systematisch en definitief uit te schakelen. „De misdaad is verhard door de sterk gegroeide drugscriminaliteit en de veel grotere beschikbaarheid van wapens”, zegt Henk Ferwerda, die voor Bureau Beke in Arnhem de georganiseerde criminaliteit volgt. Een politieauto die wat vaker langs rijdt, of extra bewakingscamera in de straat zijn dan niet genoeg.

Geert Wilders

Complicatie daarbij is dat doelwitten van recente aanslagen moeilijker te beveiligen zijn dan bedreigde politici zoals PVV-leider Geert Wilders of bestuurders zoals burgemeester Jos Wienen van Haarlem. Kunnen de laatsten nog relatief overzichtelijk bewaakt worden in hun werkruimtes of woonhuizen en hebben ze ervaring in de omgang met protocollen, voor journalisten en advocaten is dat anders. Die bewegen zich vrijelijk in de publieke ruimte; vrije en discrete toegang tot deze groepen is van groot belang voor democratie en rechtsorde.

Lees ook:Deze reportage op de plek des onheils

Na een dreigingsanalyse van de NCTV wordt met betrokkenen overlegd welke vormen van beveiliging eventueel passend zijn. De persoon zelf is daarbij vaak een complicerende factor. De een verwelkomt ‘kleerkasten met oortjes’ om zich heen, zoals destijds minister van Integratie Rita Verdonk (VVD). Van haar is bekend dat zij met de toenmalige NCTB van mening verschilde over de hoogte van de dreiging tegen haar; de veiligheidscoördinator schatte die lager in dan zijzelf. Volgens bronnen was de beveiliging een soort statussymbool voor haar. Anderen willen juist niets van persoonsbeveiliging weten, zoals de in 2002 vermoorde politicus Pim Fortuyn, onder meer vanwege privacy, de druk op het gezin, de gevolgen voor het werk, of vanwege gebrek aan vertrouwen in de overheidsaanpak. Ook De Vries past in die categorie.

Aanvulling (8 juli 2021): In een eerdere versie van dit verhaal stond dat de beveiliging voor toenmalig minister Rita Verdonk volgens bronnen een statussymbool was. Maar zij vond destijds dat zij nog beveiliging nodig had in verband met bedreigingen. Dat laatste is hierboven aangevuld.