Veel inzichten met tegeltjespotentie

Iedereen leest Op deze plek schrijft NRC over de populairste boeken van dit moment. Het idee achter Middernachtbibliotheek is mooi, maar de roman is voorspelbaar.

In het begin van de roman Middernachtbibliotheek van Matt Haig doet een vrouw van 35 een zelfmoordpoging. Ze slikte al antidepressiva, en na een dag waarop alles misgaat – ze wordt ontslagen, haar kat wordt doodgereden, haar broer en haar beste vriendin negeren haar – besluit ze dat ze niet gemaakt is voor dit leven. Ze heeft het idee dat ze steeds de verkeerde afslag in het leven heeft genomen. Ze wil niet meer.

Maar Nora Seed gaat niet dood. Ze belandt in een bibliotheek met een eindeloze hoeveelheid boeken vol versies van haar leven. De bibliothecaresse uit haar jeugd is er ook, of iemand die sterk op haar lijkt. Die legt uit: „Elk boek biedt de kans om een leven uit te proberen dat je geleefd zou kunnen hebben. Om te zien hoe het zou zijn gelopen als je andere keuzes had gemaakt... […] Als je een leven hebt gevonden dat je echt wilt leven, dan kun je dat leven totdat je van ouderdom doodgaat.” Nu kan Nora proberen een goede afslag te nemen.

Dat is een mooi idee voor een roman. Maar wat jammer dat het boek verder precies zo verloopt als je zou verwachten. Plichtmatig laat Haig zijn personage eerst de levens uitproberen die hij in de eerste paar hoofdstukjes al voor haar had opgezet: wat als ze wél met haar ex een pub op het platteland was begonnen, met haar vriendin mee naar Australië was gegaan, op topniveau was blijven zwemmen, poolonderzoek was gaan doen, met haar broer in een band was blijven spelen en beroemd was geworden? Niet moeilijk te raden: dan was ze ook ongelukkig geworden.

Halverwege het boek ontmoet Nora een man die net als zij verschillende levens aan het uitproberen is. Dat is eventjes verrassend, maar helaas heeft deze wijsneus in het boek vooral de functie om „de veel-werelden-interpretatie van de kwantummechanica” aan haar te mansplainen. Die moet verklaren dat wat hun overkomt allemaal mogelijk is: „De universele golffunctie bestaat echt, Nora.”

Ze belandt in een bieb met talloze boeken vol versies van haar leven

Daarna krijgt Nora nog een paar meer gemoedelijke levens van Haig, er is uiteraard een hoofdstuk met vele tientallen extreem kort beschreven levens, er zijn heel wat inzichten met tegeltjespotentie, en vervolgens loopt dit boek af zoals je zou verwachten. Het is zo voorspelbaar. Het is zo uitleggerig. Het is stilistisch zo weinig interessant. Nora is zo weinig interessant. Het is zo zonde van een mooi idee. Al die saaiïgheid maakte me cynisch over een boek dat juist verschrikkelijk goed bedoeld is.

Haig is heel open over zijn eigen depressies, hij schreef er het autobiografische Redenen om te blijven leven (2017) over. Middernachtbibliotheek leest ook als een zelfhulpboek of zelfhulproman voor mensen die bang zijn zoveel verkeerde keuzes te hebben gemaakt in het leven dat ze nooit meer gelukkig kunnen worden. Dat kan wél, lijkt Haig ze toe te roepen. En hopelijk komt dat aan. Hopelijk zijn er mensen die wel geraakt worden door zinnen als „Liefde, lachen, angst en verdriet zijn universele valuta.” Die dan net als Nora denken: „Maar wil ik leven? Ja. Já. Duizend keer ja.”

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0800-0113 of www.113.nl