Necrologie

Stan Swamy: Indiase pater die zijn leven lang streed voor de gemarginaliseerden

Stan Swamy 1937 - 2021 De 84-jarige, ernstig zieke mensenrechtenactivist kwam op voor inheemse gemeenschappen. Hij werd vastgehouden als terreurverdachte en stierf in gevangenschap.

Een herdenking maandag voor Swamy in Mumbai.
Een herdenking maandag voor Swamy in Mumbai. Indranil MUKHERJEE/AFP

Stan Swamy, een priester-jezuïet uit het zuiden van India, streed zijn leven lang voor de rechten van India’s inheemse gemeenschappen. Maar in zijn laatste dagen stond de 84-jarige, aan Parkinson lijdende pater vooral bekend als de oudste terreurverdachte van het land. Hij was gevangengezet onder een draconische wet in een zaak die velen als exemplarisch zien voor de wijze waarop de regering van premier Modi kritische stemmen smoort.

Maandag overleed Swamy in een ziekenhuis in Mumbai aan een hartaanval, volgens zijn arts veroorzaakt door een combinatie van Parkinson en de longinfectie die de pater overhield aan het coronavirus dat hij in juni in de gevangenis opliep. „Ik zal waarschijnlijk sterven”, voorspelde een al zwakke Swamy in mei toen rechters zich bogen over zijn zoveelste verzoek om borgtocht op medische grond.

„Vader Stan Swamy werkte heel zijn leven voor de onteigenden en kansarmen”, schreef de bekende historicus Ramachandra Guha op Twitter. „Zijn tragische dood is een geval van gerechtelijke moord.” Ook Swamy’s advocaat eist een juridisch onderzoek naar het handelen van het nationale recherchebureau, behept met India’s terreurbestrijding, onder meer voor het onthouden van zorg aan de zieke pater.

Boerenzoon

Stanislaus Lourduswamy, zoals de pater voluit heet, werd in 1937 als boerenzoon geboren in Tamil Nadu. Geïnspireerd door de jezuïtische priesters op zijn school, besloot Swamy zich bij hun orde aan te sluiten. Zijn eerste opdracht bracht hem midden jaren zestig naar Jharkhand, de bos- en mineraalrijke deelstaat in het oosten van het land waar de adivasi’s, India’s inheemse gemeenschappen, ruim een kwart van de bevolking uitmaken.

Vanaf het begin voelde de pater een nauwe verwantschap met hen, maar zag hij ook hoe de veelal arme en ongeschoolde adivasi’s in conflict kwamen met buitenstaanders en de staat over het eigenaarschap van de grond en de bossen waarin zij al eeuwen leefden. In de decennia die volgden ontpopte Swamy zich tot een van hun grootste voorvechters, die confrontaties met invloedrijke mijnbedrijven en de lokale regering niet schuwde.

Lees ook: ‘Heksenjacht’ op Indiase critici

Die confrontaties gingen niet alleen over grond. Swamy pleitte vurig voor de vrijlating van enkele duizenden adivasi’s die volgens de pater ten onrechte waren bestempeld als maoïstische rebellen en in de gevangenis gezet. „Stan werkte om de wereld te verlichten en onrecht te bestrijden”, schreef Jerome Stanislaus D’souza, het hoofd van de jezuïetenorde in India, in een verklaring na diens overlijden.

In oktober werd de pater door de anti-terreurstrijders opgepakt, als laatste in een rij van zestien activisten die sinds 2018 zijn gearresteerd wegens hun vermeende banden met de verboden maoïstische Communistische Partij India. De toen 83-jarige Swamy zou onder meer geld van hen hebben ontvangen. Hij heeft dit altijd ontkend.

Sleutelbewijs

Begin dit jaar onthulde The Washington Post op basis van onderzoek van een Amerikaans digitaal forensisch bureau – en onderschreven door andere experts – dat malware die op de computer van een van Swamy’s medeverdachten was geplant als ‘sleutelbewijs’ gold. De arrestatie van de zestien was vanaf het begin dan ook omstreden. Intellectuelen als Guha zagen een politiek motief.

Swamy bracht uiteindelijk bijna negen maanden door in de gevangenis, enkele duizenden kilometers weg van zijn geliefde Jharkhand. Hoewel een verhoor uitbleef, werden zijn verzoeken om op borgtocht vrij te komen telkens afgewezen – ook toen zijn gezondheid zichtbaar achteruitging en zijn trillende handen hem het drinken van een glas water beletten. Zelfs de behandeling van zijn verzoek om zijn speciale beker met rietje terug te krijgen waarmee hij kon drinken, werd wekenlang vooruitgeschoven.

„Wat mij overkomt, is niet iets unieks”, zei de pater kort voor zijn arrestatie. „Het is een breder proces dat zich in het hele land afspeelt. We weten allemaal hoe prominente intellectuelen, advocaten, schrijvers, dichters, activisten en studentenleiders in de gevangenis zijn beland, omdat ze onenigheid hebben geuit of de heersende machten in India hebben bevraagd.”

Swamy zal in Mumbai worden begraven.

Lees ook: Met grondwet in de hand eisen adivasi’s hun rechten op